Allah Teâlâ, kullarını kendi büyüklüğünden korkuttuktan sonra, onları Kıyamet gününün hâlleriyle de korkutup ümitlendirdi ve sakındırdı. Buyurdu ki: {Sûra üflenince göklerde ve yerde olanlar, Allah'ın dilediği müstesna, hepsi korkuya kapılır.} Sûr, çok büyük bir boynuzdur; onun büyüklüğünü yalnızca yaratıcısı bilir ve Allah'ın ilmini yaratıklarından dilediğine bildirdiği kimseler bilir. Ona, meleklerin en yakınlarından ve Rahmân'ın arşını taşıyanlardan biri olan İsrafil aleyhisselam üfleyecek. {Fasa'a} yani: bayılır ya da ölür; iki görüşten hangisi alınırsa alınsın. {Göklerde ve yerde olanlar} yani hepsi, sûr üflemesinin şiddet ve büyüklüğü karşısında onları yerinden oynatacağı için; oysa bunun, sûrun öncesi olduğunu bilmiyorlar. {Allah'ın dilediği müstesna} yani üflemede Allah'ın sabit kıldığı, bu yüzden bayılmayanlar; şehitler gibi ya da bir kısmı ve başkaları. Bu ilk üflemedir; hem bayılma üflemesi hem de dehşet üflemesidir. {Sonra ona ikinci kez üflenir}, bu diriliş üflemesidir. {Bir de bakarlar ki ayakta bekleşiyorlar} yani diriltilmek ve hesaba çekilmek için kabirlerinden kalkmışlar; bedenî yaratılışları ve ruhları tamamlanmış, gözleri dikilmiş, {bakarak} Allah'ın kendilerine ne yapacağını bekliyorlar. {Yer, Rabbinin nuruyla aydınlanır.} Bundan şu anlaşılır: Dünyadaki nurlar kıyamet gününde gider ve söner. Nitekim Allah, güneşin dürüleceğini, ayın tutulacağını, yıldızların dağılacağını ve insanların karanlıkta kalacağını haber vermiştir. Bu hâlde, Rabbinin nuruyla yer aydınlanır; O, tecelli edip aralarında hükmetmek üzere iner. O gün Allah, yaratıklara bir kuvvet verir ve onları öyle bir hâlde yaratır ki, nurunun onları yakmasına dayanabilirler ve O'nu görmeye de güç yetirirler. Aksi hâlde O'nun nuru pek büyüktür; eğer perdesini kaldırsa, gözün eriştiği yaratıklarını yakacak olan yüzünün nurları bunu yapardı. {Kitap konulur} yani amel defteri ve kayıtları konur, açılır ve okunmak üzere ortaya çıkarılır; içindeki iyilik ve kötülükler okunur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Kitap konulur, suçluların onda yazılanlardan korkarak endişe içinde olduklarını görürsün. Derler ki: 'Eyvah bize! Bu nasıl bir kitaptır ki küçük büyük hiçbir şeyi bırakmadan saymış!' Yaptıklarını hazır bulurlar; Rabbin hiç kimseye zulmetmez.} [Kehf: 49]. Adaletin ve insafın tamamı olarak amel sahibine şöyle denir: {Kitabını oku; bugün kendi nefsin, hesap görücü olarak sana yeter.} [İsrâ: 14]. {Peygamberler getirilir} tebliğleri ve ümmetleri hakkında sorguya çekilmek ve onlara şahitlik etmek üzere. {Şahitler de} meleklerden, organlardan ve yerden. {Aralarında hakkıyla hükmolunur} yani tam adalet ve büyük bir denklikle; çünkü bu, zerre kadar zulmetmeyen, her şeyi kuşatan Allah'tan çıkan bir hesaptır. Onun kitabı, yani Levh-i Mahfuz, yaptıkları her şeyi kuşatır; koruyucu melekler ve Rabbine asla isyan etmeyen kerim melekler de yaptıklarını onlara yazmışlardır. En adil şahitler de bu hükme şahitlik etmiştir. Böylece amellerin ölçüsünü ve onların sevap ve azap hak edişlerinin miktarını bilen Allah hükmeder; yaratıklar bunu kabul eder, Allah'a hamd ve adaletle ikrar ederler ve O'nun büyüklüğünden, ilminden, hikmetinden ve rahmetinden kalplerine hiç gelmemiş, dillerinin ifade edemeyeceği şeyleri tanırlar. Bu yüzden buyurmuştur: {Her nefis yaptığının karşılığını tam olarak alır. O, onların ne yaptıklarını en iyi bilendir.}