Allah, kullarına kapsayıcı merhametini bildirerek, kendilerine ulaşmak mümkün olmadan önce tevbeye yönelmeleri için onları teşvik eder. Şöyle buyurdu: {De ki:} Ey Peygamber! Ve senin yerini tutan, Allah'ın dinine davet eden âlimler! Kullara Rableri adına haber ver: {Ey nefislerine karşı aşırı gidip günah işleyen kullarım!} Nefislerinin çağırdığı günahlara uyarak ve gaybları bilen Allah'ın öfkelendiği şeylerin peşinden giderek. {Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin.} Yani, ondan umut kesmeyin; böylece kendinizi helake atmayın, "Günahlarımız çok arttı, kusurlarımız birikti, bunları giderecek bir yol yok, bunları savacak bir çare de yok" demeyin. Bunun sonucunda isyanda direnip Rahman'ın öfkelendiği şeyleri biriktirmeyin. Bunun yerine Rabbinizi, cömertliğini ve bağışını gösteren isimleriyle tanıyın ve bilin ki O, şirk, cinayet, zina, faiz, zulüm ve bunun gibi büyük ve küçük bütün günahları bağışlar. {Şüphesiz O, çok bağışlayan, çok merhametli olandır.} Yani bağışlama ve merhamet O'nun zatından ayrılmaz, zatî sıfatlarıdır; bu iki sıfatın varlıktaki etkileri hiç kesilmemiş, mevcut olan her şeyi doldurmuştur. Eli geceli gündüzlü hayır ihsanlarıyla dolup taşar, kullarına ve açık gizli nimetlerini arka arkaya verir. Vermek, men etmekten O'na daha sevimlidir; rahmeti gazabını geçmiş ve onu yenmiştir. Fakat O'nun mağfiret ve rahmetine ulaşmanın sebepleri vardır; kul bunları yerine getirmezse, kendi üzerine rahmet ve mağfiret kapısını kapatmış olur. Bunların en büyüğü ve en değerlisi, hatta bunların tek sebebi, Allah'a samimi tevbeyle, duayla, yalvarıp yakarmayla, O'na kulluk ve ibadetle yönelmektir. Öyleyse bu en yüce sebebe ve en büyük yola yönelin. Bu yüzden Allah, kendisine yönelmeyi ve bunda acele etmeyi emretti: {Rabbinize yönelin} kalplerinizle, {O'na teslim olun} uzuvlarınızla. Yönelme tek başına zikredildiğinde uzuvların amelleri de buna dahil olur; bu ayette olduğu gibi ikisi birlikte zikredildiğinde ise anlam, belirttiğimiz gibidir. {Rabbinize yönelin ve O'na teslim olun} ayetinde ihlasın gerekliliğine delil vardır; ihlas olmadan zahirî ve batınî amellerin hiçbir faydası yoktur. {Azap size gelmeden önce.} Bir daha savulamayacak bir biçimde gelmeden önce. {Sonra yardım edilmezsiniz.} Sanki şöyle denmiş gibi: Yönelme ve teslimiyet nedir? Bunların parçaları ve amelleri nelerdir? Allah da şu sözüyle cevap verdi: {Rabbinizden size indirilen en güzel şeye uyun.} Yani size emrettiği, Allah sevgisi, Allah korkusu, Allah'tan çekinme, Allah'tan umut etme, kullarına öğüt verme, onlara hayır isteme ve bunlara zıt olan şeyleri terk etme gibi batınî amellere; namaz, zekât, oruç, hac, sadaka ve her türlü iyilik gibi zahirî amellere, Allah'ın emrettiği şeylere uyun. Bunlar Rabbimizden bize indirilen en güzel şeylerdir. Bu konularda ve benzerlerinde Rabbinin emirlerine uyan kişi, yönelen ve teslim olan kişidir. {Azap ansızın size gelmeden ve siz farkına varmadan önce.} Bütün bunlar, acele etmeye ve fırsatı değerlendirmeye teşviktir. Sonra onları, gafletlerini sürdürmeye karşı uyardı; öyle bir gün gelir ki pişman olurlar ve pişmanlık fayda vermez. {Bir nefis şöyle der: Allah'ın hakkı konusunda ihmal ettiğim için ne yazık bana!} Yani Allah'a karşı görevim konusunda. {Ve ben alaya alanlardan olmuştum.} Dünyada, cezanın gelişini hafife alarak; sonunda onu gözle görünce. {Ya da şöyle der: Keşke Allah beni doğru yola iletseydi de ben takva sahiplerinden olsaydım!} Bu yerdeki "lev" (keşke) kelimesi temenni içindir; yani: Keşke Allah beni hidayete erdirseydi de O'na karşı takva sahibi olsaydım, azaptan kurtulup sevabı hak etseydim. Buradaki "lev" şart edatı değildir; çünkü şart edatı olsaydı, sapkınlıklarını kader ve kazaya dayanarak mazeret göstermiş olurlardı. Oysa bu batıl bir delildir ve Kıyamet günü her batıl delil yok olur. {Ya da azabı gördüğünde ve onun geleceğinden kesin emin olduğunda şöyle der: Keşke bana dünyaya dönmek için bir fırsat olsaydı da iyilik yapanlardan olsaydım!} Allah buyurdu: Bu mümkün değildir ve fayda da vermez; bu, boş birer temennidir ve bir gerçekliği yoktur. Çünkü geri döndürülse bile kula ilk beyandan sonra yeni bir beyan gelmez. {Hayır, gerçekten ayetlerim sana gelmişti; onları yalanladın, büyüklenip ona uymaktan kaçındın ve kâfirlerden oldun.} Hakkı kesin biçimde gösteren delillerim sana gelmişti. Ama sen onları yalanladın, ona uymaktan büyüklendin ve kâfirlerden oldun. Dünyaya dönmek isteyişleri bu yüzden boş bir şeydir. {Ve eğer geri döndürülseler yine yasaklandıkları şeye dönerlerdi. Şüphesiz onlar yalancıdırlar.} [En'âm: 28].