Allah Teâlâ, Kur'an'ın büyüklüğünü, onu konuşan ve ondan inen Zat'ın yüceliğini haber veriyor ve onun, "Azîz" ve "Hakîm" olan Allah tarafından indirildiğini bildiriyor. Yani O, yaratılmışlara ilahlık sıfatı verilmiş olandır; bu da O'nun büyüklüğü ve kemalinden, her yaratığı boyun eğdiren izzetinden ve yarattığı ile emrettiği her şeydeki hikmetinden kaynaklanır. Dolayısıyla Kur'an, bu sıfatlara sahip olan Zat'tan inmiştir. Kelam, konuşanın sıfatıdır ve sıfat, sahibini takip eder. Allah Teâlâ her yönden kâmil olduğu ve benzeri bulunmadığı gibi, O'nun kelamı da her yönden kâmildir ve benzeri yoktur. Bu tek başına Kur'an'ın vasfı ve mertebesi hakkında yeterlidir. Ancak buna rağmen, kemalini, kendisine indirildiği Zat ile daha da açıklamıştır. O Zat Muhammed ﷺ'dir ve yaratılmışların en şereflisidir. Bundan anlaşılır ki Kur'an, kitapların en şereflisidir. Kur'an, kendisiyle indirildiği hakla, yani şüphe bulunmayan hakla inmiştir; insanları karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için inmiştir. Haberleri doğru, hükümleri adil olan hakka dayanarak inmiştir. Dolayısıyla onun delalet ettiği her şey, ilmî maksatların hepsinde hakkın en büyük çeşididir. Hakkın ötesinde ise yalnızca sapıklık vardır. Kur'an hakkın katından indiği ve insanları hidayete erdirmek için hakkı içerdiği, üstelik en şerefli insana indiği için, onun nimeti büyük ve yücedir; bu nimetin şükrünün yerine getirilmesi gerekir. Bu şükür de dini Allah'a halis kılmakla olur. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Allah'a dinini halis kılarak ibadet et.} Yani bütün dinini Allah Teâlâ'ya halis kıl; zahirî ve bâtınî şeriatların tamamını, yani İslam, iman ve ihsanı, yalnızca Allah'ın hakkı olarak, O'nu tek kılarak ve O'nun rızasını gözeterek, başka hiçbir gayeyi karıştırmadan yerine getir. {Bilin ki halis din yalnızca Allah'ındır.} Bu, ihlasın emredilmesinin bir tekrarı ve açıklamasıdır. Allah'ın bütün kemal sıfatlarına sahip olduğu ve kullarına her yönden lütfettiği gibi, bütün kirlerden arınmış, saf ve halis dinin de yalnızca O'na ait olduğunu bildirir. Bu din, Allah'ın kendisi için râzı olduğu ve seçkin kullarına râzı olup emrettiği dindir; çünkü O'nu sevmeyi, O'ndan korkmayı, O'na ümit bağlamayı, kulluğunda O'na yönelmeyi ve kullarının isteklerini O'ndan istemeyi içerir. Kalpleri ıslah eden, temizleyen ve arındıran budur. Ona karşılık, ibadetin herhangi bir kısmında O'na ortak koşmak ise böyle değildir. Çünkü Allah ortak koşulmaktan beridir; O'nun bunda hiçbir payı yoktur. O, ortaklardan şirke en çok ihtiyacı olmayandır. Şirk ise kalpleri, ruhları, dünyayı ve ahireti fesada uğratır ve nefisleri en büyük bedbahtlığa sürükler. Bu sebeple Allah, tevhid ve ihlası emredince, O'na şirk koşmayı yasaklamış ve şirk koşanları yererek şöyle buyurmuştur: {O'nu bırakıp dost edinenler...} Yani ibadet ve dua ederek onları veli edinirler. Kendilerini savunarak şöyle derler: {Biz onlara ancak bizi Allah'a yaklaştırsınlar diye tapıyoruz.} Yani ihtiyaçlarımızı Allah'a ulaştırsınlar ve O'nun katında bizim için şefaat etsinler. Yoksa biz biliyoruz ki bunlar yaratmaz, rızık vermez ve işlerden hiçbir şeye sahip değildir. Demek ki bunlar, Allah'ın emrettiği ihlası terk etmişler, en büyük haram olan şirke cesaret etmişler ve hiçbir şeyin benzeri olmayan, büyük melik olan Allah'ı, meliklere benzetmişlerdir. Bozuk akılları ve çürük görüşleriyle, meliklere ancak aracılar, şefaatçiler ve vezirler vasıtasıyla ulaşılabildiği gibi, bu vezirlerin ve aracıların, raiyyetin ihtiyaçlarını onlara ulaştırdığını, onların gönlünü kazandığını ve işi kolaylaştırdığını; Allah Teâlâ'nın da böyle olduğunu zannetmişlerdir. Bu kıyas, en bozuk kıyaslardandır. Akıl, nakil ve fıtratın ortaya koyduğu büyük farkı bilmeye rağmen, Yaratan ile yaratılmış arasında eşitlik kurmayı içerir. Melikler, raiyyetleriyle aralarında aracıya ihtiyaç duyar, çünkü onların durumlarını bilmezler. Bu yüzden durumlarını bildirecek birine ihtiyaç duyarlar. Çoğu zaman da ihtiyaç sahibine karşı kalplerinde merhamet bulunmaz; bu sebeple onları ihtiyaç sahibine şefkatli kılacak birine ihtiyaç duyarlar. Ayrıca şefaatçilere ve vezirlere muhtaçtırlar ve onlardan çekinirler. Bu yüzden aracı olanların gönlünü kollayarak, onlara saygı göstererek ve onların hatırını gözeterek, aracılık edenlerin isteklerini yerine getirirler. Üstelik onlar da fakirdirler; fakirlikten korktukları için bazı şeyleri esirgeyebilirler. Rab Teâlâ ise, ilmi zahir ve batın işlerin hepsini kuşatandır. Kendi raiyyetinin ve kullarının durumlarını bildirecek kimseye ihtiyacı yoktur. O, merhametlilerin en merhametlisidir ve cömertlerin en cömertidir. Kullarını merhametli kılacak herhangi bir yaratığa muhtaç değildir. Aksine O, kullarına kendi nefislerinden ve ana babalarından daha merhametlidir. Kullarının rahmetine kavuşacakları sebeplere onları teşvik edip çağıran da O'dur. Kullarının kendileri için istemediklerini, onların maslahatı için murad eder. O, tam ve mutlak zenginliğe sahip olan Ganî'dir. Eğer ilk’ten son’a bütün yaratıklar bir düzlükte toplanıp O'ndan istese ve O da herkese istediğini ve arzuladığını verse, O'nun zenginliğinden hiçbir şey eksilmez; O'nun katındaki hiçbir şey de azalmaz. Yalnızca, iğne denize daldırılınca denizden bir miktar eksilmesi gibi bir eksilme olur. Bütün şefaatçiler O'ndan korkar; hiçbiri O'nun izni olmadan şefaat edemez. Şefaatin tamamı O'nundur. İşte bu farklar sayesinde müşriklerin O'nu bilmemeleri, büyük akılsızlıkları ve O'na karşı cüretlerinin şiddeti anlaşılır. Ayrıca şirkin, Allah Teâlâ'ya dil uzatmayı içerdiği için bağışlanmamasının hikmeti de anlaşılır. Bu yüzden, ihlas edenlerle müşrikler arasında hüküm vererek ve müşrikleri tehdit ederek şöyle buyurmuştur: {Allah, onların ihtilaf ettikleri şeylerde aralarında hükmedecektir.} Onun hükmünün, ihlas eden mü'minlerin nimet cennetlerinde olacağı, Allah'a ortak koşanın ise Allah'ın cenneti kendisine haram kılacağı ve barınağının ateş olacağı bilinmektedir. {Allah, yalancı ve çok nankör olan kimseyi hidayete erdirmez.} Yani doğru yola muvaffak kılmaz. Yalancılık veya küfür kendisine yapışmış olan, öğütler ve ayetler kendisine geldiği hâlde, bu vasıflardan ayrılmayan, Allah ona ayetleri gösterse bile onları inkâr eden, yalanlayan ve küfreden kimsedir. Kendi nefsinin yolunu kapatmış olan böyle birine hidayet nasıl nasip olsun? Bu kimse, kalbinin Allah tarafından mühürlenmesiyle cezalandırılmıştır; artık iman etmez.