Allah Teâlâ Davud'u övüp onun başından geçenleri ve ona verdiklerini anlattıktan sonra, oğlu Süleyman aleyhimesselâmı da övdü ve şöyle buyurdu: {Davud'a Süleyman'ı bağışladık.} Yani ona bu oğlu nimet olarak verdik ve onunla gözünü aydınlattık. {O ne güzel kuldu!} Süleyman aleyhisselâm övgüyü gerektiren bir vasfa sahipti: {Çok tevbe eden idi.} Yani her hâlinde Allah'a yönelen, kulluk, yöneliş, sevgi, zikir, dua, yalvarma ve Allah'ın rızasını her şeyden önce tutma yolunda çaba gösteren biriydi. Bu yüzden, kendisine ayakları üzerinde durduğunda bir ayağını kaldıran, güzel görünümlü ve özellikle krallar gibi ona ihtiyaç duyanlar için hayranlık uyandıran, koşuda üstün, sağlam yaratılışlı safkan atlar sunulduğunda, bu atlar güneş perdenin arkasına gizlenene kadar kendisine gösterilmeye devam etti ve ikindi namazını ve Rabbini anmayı unutturdu. Bunun üzerine, geçmişte yaptığına pişmanlık duyarak, Allah'ı zikirden alıkoyan şeyi ortadan kaldırarak Allah'a yakınlaşmak ve Allah'ın sevgisini başka her şeyin sevgisine üstün tutmak için şöyle dedi: {Ben, Rabbimi anmaktan alıkoyan hayır sevgisini (mala olan sevgiyi, bu yerde de atları) tercih ettim.} "Ehabbe" fiili "âsertü" (tercih ettim) anlamını içermiştir. {Nihayet atlar perdenin arkasına gizlendi.} {Onları bana geri getirin!} Onlar da getirilince, {onların baldırlarını ve boyunlarını kesmeye başladı.} Yani kılıcıyla atların bacaklarını ve boyunlarını kesmeye koyuldu. {Andolsun Süleyman'ı imtihan ettik.} Yani onu, tabiat icabı oluşan bir kusur sebebiyle saltanatını kaybetmesiyle ve ondan ayrılmasıyla sınadık ve denedik. {Tahtının üzerine bir ceset attık.} Yani Allah'ın takdir ettiği bir şeytan, Süleyman'ın fitne döneminde onun saltanat tahtına oturdu ve hükümdarlık işlerini yürüttü. {Sonra Süleyman tövbe ederek Allah'a yöneldi.} Ve şöyle dedi: {Rabbim! Beni bağışla ve benden sonra hiç kimseye yakışmayacak bir mülk ver. Şüphesiz sen çok bağış yapansın.} Allah onun duasını kabul etti, onu bağışladı, mülkünü ona geri verdi ve ondan sonra hiç kimseye verilmemiş bir mülk daha ekledi: Şeytanları onun emrine verdi; onun istediği yapıları inşa ettiler, onun için denize dalıp inci ve süs eşyası çıkardılar. Kendisine itaat etmeyenleri ise zincirlere vurup bağladı. Ona şöyle denildi: {Bu bizim bağışımızdır.} Gözünü aydınlat! {Dilediğine bağışla veya dilediğini tut; sana hesap sorulmaz.} Yani bunda sana bir sakınca ve hesap yoktur; çünkü Allah'ın adaletinin mükemmelliğini ve hükümlerinin güzelliğini bilmektedir. Bunu Süleyman için yalnızca dünyada değil, ahirette de sanma; ahirette ona büyük bir hayır vardır. Bu yüzden şöyle buyurdu: {Şüphesiz onun katımızda yakınlık ve güzel bir dönüş yeri vardır.} Yani o, Allah katında yakın kılınmış, Allah'tan çeşitli ikramlarla onurlandırılmış kimselerdendir. **Bu kıssadan çıkan fayda ve hükümler** Bunlardan biri: Allah Teâlâ peygamberi Muhammed ﷺ'e kendisinden önceki peygamberlerin haberlerini anlatır; böylece onun kalbi sağlamlaşır, nefsi huzur bulur. Onlara ait ibadetleri, çok sabırlarını ve Allah'a yönelişlerini hatırlatır; bu da onu onların yolunu izlemeye, Allah'a yakınlaşmaya ve kavminin eziyetine sabretmeye teşvik eder. Bu yüzden Allah, bu yerde kavminin onun hakkında ve getirdiği şey hakkında söylediklerini ve ettiği eziyetleri zikredince, ona sabretmeyi emretmiş ve kulu Davud'u anarak teselli bulmasını buyurmuştur. Bir diğeri: Allah Teâlâ, itaatte kuvvet göstermeyi, hem kalp hem beden kuvvetini över ve sever. Çünkü bu kuvvetten, zayıflık ve güçsüzlükle elde edilemeyecek kadar çok ve güzel itaat eserleri ortaya çıkar. Kulun bu kuvvetin sebeplerine yapışması, tembellik ve boş vakit geçirmeye, nefsi zayıflatan ve güçten düşüren şeylere yönelmemesi gerekir. Bir diğeri: Her işte Allah'a yönelmek, peygamberlerin ve Allah'ın seçkin kullarının sıfatlarındandır. Allah, Davud ve Süleyman'ı bu sebeple övmüştür. Bu yüzden izlemek isteyenler onlara uysun, yolcular da onların yolunu takip etsin: [En'am: 90] {Onlar, Allah'ın doğru yola ilettiği kimselerdir; sen de onların yoluna uy.} Bir diğeri: Allah'ın peygamberi Davud aleyhisselâma ihsan ettiği, büyük ve güzel ses vardır. Allah bu sayede dağları ve dilsiz kuşları onunla birlikte tesbih ettirmiş; sesi yankılandığında onlar da akşam ve kuşluk vakitlerinde onunla birlikte tesbih ederek karşılık vermişlerdir. Bir diğeri: Allah'ın kuluna verdiği en büyük nimetlerden biri, ona faydalı ilmi vermesi ve insanlar arasında hükmü ve doğru ayrımı bilmesini sağlamasıdır; Davud aleyhisselâma bu nimeti bağışladığı gibi. Bir diğeri: Allah Teâlâ, peygamberlerini ve seçkin kullarını, onlardan bir kusur meydana geldiğinde, onları bir imtihana tabi tutarak ve sakınılması gereken durumun ortadan kalkıp ilk hâllerinden daha mükemmel bir duruma dönecekleri şeylerle sınayarak gözetir. Davud ve Süleyman aleyhimesselâma olduğu gibi. Bir diğeri: Peygamberler, tebliğ ettikleri Allah'tan gelen hususlarda hataya düşmekten korunmuşlardır; çünkü risaletin maksadı ancak bununla gerçekleşir. Ancak onlardan, tabiatın gereği olan bazı günahlar da meydana gelebilir; fakat Allah onları lütfuyla yakalar ve hemen düzeltir. Bir diğeri: Davud aleyhisselâm çoğu hâlinde Rabbine hizmet için mihrabında devamlı bulunurdu. Bu yüzden iki davacı mihraba tırmandı; çünkü o mihrabında yalnız kaldığında kimse ona gelmezdi. İnsanlara verilecek hükümler çok olmasına rağmen, bütün vaktini insanlara ayırmadı; Rabbiyle baş başa kalacağı, ibadetiyle gözünün aydınlanacağı ve her işinde ihlâslı olmasını sağlayacak bir vakit ayırdı. Bir diğeri: Hâkimlerin ve başkalarının yanına girerken edeple davranmak gerekir. Çünkü iki davacı Davud'un yanına alışılmadık bir hâlde ve bilinen kapıdan değil başka yerden girince, ondan korktu, bu durum ona çok ağır geldi ve durumla uyuşmadığını gördü. Bir diğeri: Davacının kötü edebi ve yakışmayan davranışı, hâkimin hakla hüküm vermesine engel olmaz. Bir diğeri: Davud aleyhisselâmın tam bir hilmi vardır. Çünkü izin istemeden yanına gelmelerine rağmen, o bir hükümdar olduğu hâlde onlara öfkelenmedi, onları azarlamadı ve kınamadı. Bir diğeri: Haksızlığa uğrayan kişinin zalimine "Sen bana zulmettin" veya "Ey zalim" ya da "Bana saldırıyorsun" gibi sözler söylemesinin caiz olduğu anlaşılır; çünkü iki davacı şöyle demiştir: {Birbirimizin üzerine zulmeden iki hasım.} Bir diğeri: Öğüt verilen ve nasihat edilen kimse, kadri ne kadar yüksek, ilmi ne kadar büyük olursa olsun, biri ona nasihat ettiğinde veya öğüt verdiğinde öfkelenmemeli ve tiksinmemelidir; aksine öğüdü hemen kabul edip teşekkür etmelidir. Çünkü iki davacı Davud'a nasihat etti; o ise tiksinmedi, öfkelenmedi ve bu durum onu hakikatten alıkoymadı; aksine tamamen hakla hüküm verdi. Bunların arasında: Akrabalar ve arkadaşlar arasındaki sık birliktelik ile dünyevî mal bağlarının çokluğu, aralarında düşmanlığa ve birbirine karşı haksızlık etmeye yol açar. Bunu ancak Allah'tan korkmak ve işlere sabretmek, iman ve salih amel ile önlemek mümkündür. Bu da insanlar arasında en az rastlanan şeylerden biridir. Bunların arasında: İstiğfar ve ibadet, özellikle namaz, günahları silen şeylerdendir. Nitekim Allah, Dâvûd'un günahının bağışlanmasını onun istiğfarına ve secdesine bağlamıştır. Bunların arasında: Allah'ın kulu Dâvûd ile Süleyman'a, kendisine yakınlaştırarak ikramda bulunması ve güzel mükâfat vermesi vardır. Onlara olan bu durumun, Allah katındaki dereceleri düşürdüğü sanılmamalıdır. Bu, Allah'ın ihlâslı kullarına olan lütfunun tamamlanmasındandır: Onları bağışladığında ve günahlarının izini giderdiğinde, bundan doğan bütün sonuçları da giderir; hatta insanların kalplerinde oluşan etkileri bile. Çünkü insanlar kulun bazı günahlarını öğrendiklerinde, onun ilk derecesinden indiğine dair bir kanı kalplerinde yer eder. Allah Teâlâ bu izleri de giderir. Bu, Kerîm ve Gaffâr olan Allah'a zor değildir. Bunların arasında: İnsanlar arasında hüküm vermek dinî bir makamdır; bu makamı Allah'ın peygamberleri ve seçkin kulları üstlenmiştir. Bu görevi yürütenin vazifesi hakka göre hükmetmek ve hevâdan uzak durmaktır. Hakka göre hükmetmek, şer'î meselelerin bilinmesini ve hükme konu olan davanın durumunu ve onun şer'î hükme nasıl dâhil edileceğini bilmeyi gerektirir. Bu iki hususun birinden habersiz olan kimse hüküm vermeye ehil değildir ve bu işe girişmesi kendisine helâl olmaz. Bunların arasında: Hâkim, hevâdan sakınmalı ve onu daima aklında tutmalıdır. Çünkü nefisler hevâdan hâli değildir. Hâkim, nefsiyle mücadele ederek hakkın kendisinin maksadı olmasını sağlamalı ve hüküm verdiği anda iki taraftan birine karşı duyduğu her türlü sevgi ya da kini kalbinden atmalıdır. Bunların arasında: Süleyman aleyhisselâm, Dâvûd'un fazilet ve üstünlüklerindendir. Allah'ın ona lütfettiği nimetlerdendir ki kendisine böyle bir evlat bağışlamıştır. Allah'ın kuluna verdiği en büyük nimetlerden biri de salih bir evlat bağışlamasıdır. Eğer o evlat âlim olursa, nur üstüne nurdur. Bunların arasında: Allah Teâlâ'nın, {Ne güzel kul; şüphesiz o çok tevbe edendi} sözüyle Süleyman'ı övmesi ve ona övgüde bulunmasıdır. [Kur'an: "Ne güzel kul! Çünkü o, çok tevbe ederdi."] Bunların arasında: Allah'ın kullarına karşı hayrının ve iyiliğinin çokluğudur. Onlara salih amelleri ve güzel ahlâkı lütfeder, sonra da onları bunlarla över. O, lütuf sahibi ve çok bağışlayandır. Bunların arasında: Süleyman'ın, Allah sevgisini her şeyin sevgisine tercih etmesidir. Bunların arasında: Kulu Allah'tan alıkoyan her şey uğursuz ve kınanmış bir şeydir; bundan uzaklaşmalı ve kendisine daha faydalı olan şeye yönelmelidir. Bunların arasında: "Kim bir şeyi Allah için terk ederse, Allah ona ondan daha hayırlısını verir" meşhur kaidesidir. Süleyman aleyhisselâm, nefislerin sevdiği yüksek cins atları, Allah sevgisini tercih ederek kesmiştir. Bunun karşılığında Allah ona bundan daha hayırlısını vermiş; emrine yumuşak esen, istediği yere ve kastettiği yere dilediği gibi giden rüzgârı boyun eğdirmiş; sabahleyin gidişi bir aylık, akşam dönüşü bir aylık yolu alan rüzgârı emrine vermiş ve insanların yapamayacağı işlere gücü yeten şeytanları da ona musahhar kılmıştır. Bunların arasında: Şeytanların musahhar kılınması, Süleyman aleyhisselâm'dan sonra hiç kimse için olmaz. Bunların arasında: Süleyman aleyhisselâm, dilediğini yapabilen bir melik ve nebi idi; fakat adaletten başkasını dilemezdi. Bu, emre tabi olarak iradesi Allah'ın emrine bağlı olan, bu yüzden ancak emirle yapan ya da bırakan kul nebiden farklıdır. Bizim Peygamberimiz Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'in hali gibidir. Bu hal ise daha kâmildir.