البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة ص · الآية ٢٥

﴿فَغَفَرْنَا لَهُ ذَٰلِكَ ۖ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَىٰ وَحُسْنَ مَآبٍ﴾

Fağafarnâ lahû zâlik va inna lahû ’indanâ lazulfâ va husna ma âb

“Böylece onu bağışlamıştık. Katımızda onun yakınlığı ve güzel bir geleceği vardır”

Sad 38:25 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yüce Allah, peygamberi Dâvûd'a insanlar arasında sözü kesip hükmetme (fasl-ı hitâb) yeteneğini verdiğini belirttikten sonra, bu konuda bilinen ve kendisine özgü olan bu özelliğe işaret ederek, Dâvûd'un başına gelen bir davayı anlatır. Bu dava, Allah'ın onu imtihan etmesi ve bir hatasından dolayı uyarması için görevlendirdiği bir olaydır. Allah bu olayı, Dâvûd'un işlediği bir yanlışa karşı uyarı ve öğüt kılmış, ardından onun tövbesini kabul edip bağışlamıştır. Allah, peygamberi Muhammed ﷺ'e şöyle buyurur: {Sana o iki davacının haberi geldi mi?} Bu, gerçekten şaşırtıcı bir haberdir. {Mihrabı aşıp* Dâvûd'un yanına girdiklerinde}, yani ibadet yerine izinsiz ve izin istemeden, kapıdan girmeden girdiklerinde, Dâvûd onları bu halde görünce korkuya kapılmış ve endişelenmiştir. Bunun üzerine onlar dediler ki: "Biz iki davacıyız, korkma. Birimiz diğerine haksızlık etti. Aramızda hakkı gereğince hükmet, taraf tutma ve bizi doğru yola ilet." Buradaki maksat şudur: Davacılar, niyetlerinin açık ve saf hak olduğunu bilinen kişilerdir. Durum böyle olunca hikâyelerini hakla anlatacaklardır. Bu yüzden Allah'ın peygamberi Dâvûd, onların öğüdünden rahatsız olmamış ve onları azarlamamıştır. İkisinden biri dedi ki: {Bu kardeşimdir.} Bu sözle din veya nesep ya da dostluk bakımından kardeşlik vurgulanmıştır; çünkü kardeşlik haksızlığı gerektirmez, dolayısıyla ondan sadır olan haksızlık daha büyük sayılır. {Onun doksan dokuz dişi koyunu var.} Yani eşi, ki bu büyük bir nimettir ve kişiyi Allah'ın verdiğine kanaat etmeye çağırır. {Benim ise yalnız bir dişi koyunum var.} Buna rağmen onu da istedi. {Onu bana ver} dedi, yani bırak bana, benim sorumluluğuma ver. {Söylemde beni yendi} dedi, yani sözde üstün geldi, benden onu almak için ısrar etti, neredeyse onu elimden aldı. Dâvûd bu sözü dinleyince hemen hüküm verdi. Önceki sözlerden anlaşıldığı üzere durumun gerçekten böyle olduğu bilinmektedir. Bu yüzden diğer tarafın konuşmasına gerek görülmemiştir. Dolayısıyla "Dâvûd, karşı tarafın sözünü dinlemeden nasıl hüküm verdi?" diye itiraz etmenin bir anlamı yoktur. Dâvûd dedi ki: {Andolsun, o senin koyununu kendi koyunlarına katmak isteyerek sana zulmetti.} Bu tür ortaklık ve yoldaşlıklarda çoğu zaman böyle davranılır. Bu yüzden şöyle buyurulmuştur: {Ortakların çoğu birbirine haksızlık eder.} Çünkü zulüm insan nefsinin bir özelliğidir. {Ancak iman edip salih amel işleyenler müstesnadır.} Çünkü onlarda bulunan iman ve salih amel, onları zulümden alıkoyar. {Bunlar ise pek azdır.} Nitekim Allah şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Kullarımdan şükredenler ise pek azdır."] [Sebe: 13] {Dâvûd, bir de onların arasında hüküm verirken bizim onu imtihan ettiğimizi zannetti.} Yani onu sınadık ve bu davayı, kendine gelmesi için düzenledik. {Bunun üzerine Rabbinden bağışlanma diledi}, yani kendisinden çıkan bu hata için, {rükû ederek}, yani secde ederek, {Allah'a yönelerek} samimi tövbe ve ibadetle yöneldi. {Biz de bunu ona bağışladık.} Allah, Dâvûd'a çeşitli ikramlarda bulunmuştur. Allah şöyle buyurur: {Şüphesiz ki onun katımızda yüksek bir makamı ve güzel bir dönüş yeri vardır.} Yani yüksek bir mertebesi ve bize yakınlığı vardır. {Güzel bir dönüş yeri} de demektir. Dâvûd'dan sadır olan bu günah, Allah'ın zikretmediği bir şeydir; çünkü onu anmaya gerek yoktur. Bunu zorla gündeme getirmek takkalık sayılır. Asıl fayda, Allah'ın onu nasıl lütfettiğini, tövbesini ve Allah'a yönelişini bize anlatmasıdır. Tövbeden sonraki hâli, tövbeden önceki hâlinden daha yüksek olmuştur. {Ey Dâvûd! Biz seni yeryüzünde halife kıldık.} Bununla dinî ve dünyevî davalar sana yürütülür. {Öyleyse insanlar arasında hakkı gereğince hükmet.} Yani adaletle hükmet. Bu ise ancak vacip olanı bilmek, gerçeği bilmek ve hakkı uygulayacak güce sahip olmakla mümkündür. {Sakın hevâya uyma} ki bir kimseye karşı yakınlık, dostluk, sevgi ya da diğerine karşı kin yüzünden taraf tutmayasın; {yoksa hevâ seni Allah'ın yolundan saptırır.} {Allah'ın yolundan sapanlar} için, özellikle de bunu bilerek yapanlar için {hesap gününü unuttukları için şiddetli bir azap vardır.} Eğer hesap gününü hatırlayıp korkusu kalplerine yerleşseydi, baştan çıkarıcı hevâya meyletmezlerdi.

Arapça metin

لما ذكر تعالى أنه آتى نبيه داود الفصل في الخطاب بين الناس، وكان معروفا بذلك مقصودا، ذكر تعالى نبأ خصمين اختصما عنده في قضية جعلهما الله فتنة لداود، وموعظة لخلل ارتكبه، فتاب الله عليه وغفر له، وقيض له هذه القضية، فقال لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: { وهل أتاك نبؤا الخصم } فإنه نبأ عجيب { إذ تسوروا } على داود { المحراب } أي: محل عبادته من غير إذن ولا استئذان، ولم يدخلوا عليه مع باب، فلذلك لما دخلوا عليه بهذه الصورة، فزع منهم وخاف، فقالوا له: نحن { خصمان } فلا تخف { بغى بعضنا على بعض } بالظلم { فاحكم بيننا بالحق } أي: بالعدل، ولا تمل مع أحدنا { ولا تشطط واهدنآ إلى سوآء الصراط }. والمقصود من هذا، أن الخصمين قد عرف أن قصدهما الحق الواضح الصرف، وإذا كان ذلك، فسيقصان عليه نبأهما بالحق، فلم يشمئز نبي الله داود من وعظهما له، ولم يؤنبهما. فقال أحدهما: { إن هذآ أخي } نص على الأخوة في الدين أو النسب أو الصداقة، لاقتضائها عدم البغي، وأن بغيه الصادر منه أعظم من غيره. { له تسع وتسعون نعجة } أي: زوجة، وذلك خير كثير، يوجب عليه القناعة بما آتاه الله. { ولي نعجة واحدة } فطمع فيها { فقال أكفلنيها } أي: دعها لي، وخلها في كفالتي. { وعزني في الخطاب } أي: غلبني في القول، فلم يزل بي حتى أدركها أو كاد. فقال داود - لما سمع كلامه - ومن المعلوم من السياق السابق من كلامهما، أن هذا هو الواقع، فلهذا لم يحتج أن يتكلم الآخر، فلا وجه للاعتراض بقول القائل: " لم حكم داود قبل أن يسمع كلام الخصم الآخر؟ " { لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه } وهذه عادة الخلطاء والقرناء الكثير منهم، فقال: { وإن كثيرا من الخلطآء ليبغي بعضهم على بعض } لأن الظلم من صفة النفوس. { إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات } فإن ما معهم من الإيمان والعمل الصالح، يمنعهم من الظلم. { وقليل ما هم } كما قال تعالى وقليل من عبادي الشكور [سبأ: 13] { وظن …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

قد ذكر المفسرون هاهنا قصة أكثرها مأخوذ من الإسرائيليات ولم يثبت فيها عن المعصوم حديث يجب اتباعه ولكن روى ابن أبي حاتم هنا حديثا لا يصح سنده؛ لأنه من رواية يزيد الرقاشي عن أنس -ويزيد وإن كان من الصالحين-لكنه ضعيف الحديث عند الأئمة فالأولى أن (1) يقتصر على مجرد تلاوة هذه القصة وأن يرد علمها إلى الله عز وجل فإن القرآن حق وما تضمن فهو حق أيضا. وقوله: { [إذ دخلوا على داود] ففزع منهم} (2) إنما كان ذلك لأنه كان في محرابه، وهو أشرف مكان في داره وكان قد أمر ألا يدخل عليه أحد ذلك اليوم فلم يشعر إلا بشخصين قد تسورا عليه المحراب أي: احتاطا به يسألانه عن شأنهما. وقوله: {وعزني في الخطاب} أي: غلبني يقال: عز يعز: إذا قهر وغلب. وقوله: {وظن داود أنما فتناه} قال علي بن أبي طلحة عن ابن عباس: أي اختبرناه. وقوله: {وخر راكعا} أي: ساجدا {وأناب} ويحتمل أنه ركع أولا ثم سجد بعد ذلك وقد ذكر أنه استمر ساجدا أربعين صباحا، {فغفرنا له ذلك} أي: ما كان منه مما يقال فيه: إن حسنات الأبرار سيئات المقربين. وقد اختلف الأئمة رضي الله عنهم (3) في سجدة "ص" هل هي من عزائم السجود؟ على قولين الجديد من مذهب الشافعي رحمه الله أنها ليست من عزائم السجود بل هي سجدة شكر. والدليل على ذلك ما رواه الإمام أحمد حيث قال: حدثنا إسماعيل -وهو ابن علية-عن أيوب عن ابن عباس (4) أنه قال في السجود في "ص": ليست من عزائم السجود وقد رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم يسجد فيها. ورواه البخاري وأبو داود والترمذي والنسائي في تفسيره من حديث أيوب به (5) وقال الترمذي: حسن (6) صحيح. وقال (7) النسائي أيضا عند تفسير هذه الآية: أخبرني إبراهيم بن الحسن -هو المقسمي-حدثنا حجاج بن محمد عن عمرو (8) بن ذر عن أبيه عن سعيد بن جبير عن ابن عباس، رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم سجد في "ص" وقال: "سجدها داود عليه السلام توبة ونسجدها شكرا". تفرد بروايته …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٢٠/٧٥) ↗

التحرير والتنوير

… المعجز بلغاء العرب عن معارضته، قال تعالى في وصف القرآن: إنه لقول فصل وما هو بالهزل [الطارق: 13، 14] . [21- 25] وهل أتاك نبأ الخصم إذ تسوروا المحراب (21) إذ دخلوا على داود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط (22) إن هذا أخي له تسع وتسعون نعجة ولي نعجة واحدة فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب (23) قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب (24) فغفرنا له ذلك وإن له عندنا لزلفى وحسن مآب (25) وهل أتاك نبأ الخصم إذ تسوروا المحراب (21) إذ دخلوا على داود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط (22) إن هذا أخي له تسع وتسعون نعجة ولي نعجة واحدة فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب (23) قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم جملة وهل أتاك نبأ الخصم إلى آخرها معطوفة على جملة إنا سخرنا الجبال معه [ص: 18] . والإنشاء هنا في معنى الخبر، فإن هذه الجملة قصت شأنا من شأن داود مع ربه تعالى فهي نظير ما قبلها.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٣/٢٣٠) ↗