Yüce Allah, onların nimetlerini ve tam sevinçlerini, yiyecekler, içecekler, güzel eşler ve güzel meclisler vasıtasıyla anlattıktan sonra, aralarındaki karşılıklı konuşmaları, geçmiş olaylar hakkındaki sohbetlerini ve birbirlerine sorular sorarak sürdürdükleri konuşmayı zikretmiştir. Nihayet içlerinden biri şöyle der: { Benim dünyada bir arkadaşım vardı }. Bu arkadaşım diriltilmeyi inkâr ediyor, ona inanmamdan dolayı beni kınıyordu ve bana { Sen gerçekten doğrulayanlardan mısın? Biz öldüğümüzde, toprak ve kemik olduğumuzda mı, hesaba çekilecek miyiz? } diyordu; yani amellerimizin karşılığını görecek miyiz? Yani: Bu, çok uzak ve son derece şaşırtıcı bir meseleyi nasıl doğruluyorsun; parçalanıp toprak ve kemik hâline geldiğimizde yeniden diriltilip geri döndürüleceğimizi, sonra amellerimize göre hesaba çekilip karşılık göreceğimizi mi? Cennet sahibi kardeşlerine şöyle diyor: İşte benim hikâyem ve haberim: Ben ve arkadaşım... Ben mü'min ve doğrulayıcı olarak kaldım, o ise inkârcı ve diriltilmeyi reddeden olarak kaldı; ta ki biz öldük, sonra diriltildik ve peygamberlerin bize haber verdiği, gördüğünüz bu nimete ulaştım. Arkadaşı ise şüphesiz azaba düşmüştür. { Siz bakmak ister misiniz? } Onu görmek ve bulunduğumuz hâlden daha çok sevinip mutlu olmak, bunun da bizzat görerek olmasını ister misiniz? Cennet ehlinin hâlinden ve birbirlerine duydukları sevinçten, birbirlerine uymalarından anlaşılan, onun sözüne icabet ettikleri ve arkadaşını görmek için gittikleridir. { Bunun üzerine baktı } ve arkadaşını { cehennemin ortasında } gördü; yani azabın ortasında ve azap onu kuşatmış hâlde. Sonra onun hâline kınayarak ve Allah'a, onu kendi tuzağından kurtarması nimetinden dolayı şükrederek ona { Vallahi sen beni neredeyse helak edecektin } dedi; yani sana kapılmam sebebiyle, senin iddianla bana verdiğin şüpheler yüzünden beni mahvedecektin. { Rabbimin nimeti olmasaydı } beni İslam üzerinde sabit kılmasaydı { ben de kesinlikle azap edilecekler arasında olurdum }. { Biz ilk ölümümüzden başka öleceğimiz yok mu? Biz azap da görmeyeceğiz, öyle değil mi? } [Bu sözü mü'min, cennette ebedî kalmak ve azaptan selamette olmak nimetinden sevinerek söyler; istifham, ikrar ve pekiştirme anlamındadır.] Yani azap edilen arkadaşına şöyle diyor: İlk ölümümüzden başka ölmeyeceğimizi, sonra diriltilmeyeceğimizi ve azap görmeyeceğimizi mi iddia ediyorsun? { Birbirlerine dönüp soru sormaya başladılar } ayetindeki fiilin mef'ulü hذف edilmiştir; durum ise lezzet ve sevinç durumudur. Bu da onların, konuşmaktan zevk aldıkları her şey hakkında ve aralarında tartışma ve güçlük yaşanan meseleler hakkında sorular sorduklarını gösterir. Bilinmektedir ki ilim ehlinin ilimle ilgili soru sorup araştırmaktan aldığı lezzet, dünya sohbetlerindeki lezzetlerin üstündedir; bu türden onlara geniş pay vardır ve cennette ilmî hakikatlerin açığa çıkmasından, ifade edilemeyecek bir şey elde ederler. Yüce Allah cennet nimetini zikredip onu bu güzel vasıflarla tarif ettikten sonra, onu övmüş, amel edenleri teşvik etmiş ve onları amele çağırarak şöyle buyurmuştur: { Şüphesiz bu, büyük kurtuluştur }. Bununla kendilerine her hayır, nefislerin arzu edip istediği her şey elde edilmiş ve onlardan her korkulan ve hoşlanılmayan şey def edilmiştir. Bundan daha üstün bir kurtuluş talep edilir mi? Yoksa bu, gayelerin gayesi ve nihayetlerin nihayetidir; çünkü gökleri ve yeri yaratan Rabbin rızası üzerlerine inmiş, O'nun yakınlığıyla sevinmişler, O'nu tanımakla nimetlenmişler, O'nun görülmesiyle gözleri aydınlanmış ve O'nun kelamıyla hoşnut olmuşlardır. { Amel edenler, bunun gibi bir şey için amel etsin }. Nefis nefesleri ancak bunun için harcanmalı ve akıllı arifler ancak buna yönelmelidir. Hasret, en büyük hasret şudur: Basiretli kişinin üzerinden, bu dünyaya yaklaştıracak bir amelle meşgul olmadığı bir zaman geçsin. Peki ya günahlarıyla helâk yurduna doğru yürüyorsa durum nasıl olur?