البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة لقمان · الآية ٩

﴿خَالِدِينَ فِيهَا ۖ وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ﴾

Hâlidîna fîha va’dal lâhi hakkâ va huval ’azîzul hakîm

“İnanıp yararlı iş işleyenler için, Allah'ın vadi gereğince temelli kalacakları nimet cennetleri vardır. O; güçlüdür, hakim'dir”

Luqman 31:9 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: {Ve insanlardan kimi} mahrum ve yüz çevirmiş olandır. {Satın alır} yani seçer ve bir şeyin karşılığında bedel ödeyen kimse gibi ona rağbet eder. {Eğlendirici sözleri} yani kalpleri oyalayan, onları belirli bir gaye olan asıl maksattan alıkoyan sözleri. Bunun içine her haram söz, her boş ve batıl laf, küfür, fasıklık ve isyana özendiren sapkın sözler, hakkı reddeden ve batılla tartışarak hakkı yok etmeye çalışanların sözleri, gıybet, dedikodu, yalan, sövme, hakaret, şeytanın türküleri ve şarkıları ile dünyada ve dinde hiçbir faydası olmayan eğlendirici şeyler girer. İşte bu tür insanlar, hidayet veren sözü bırakıp eğlendirici sözleri satın alır. {Ki insanları bilgisizce saptırsın} Kendisi sapmış olduğu hâlde, eylemiyle başkalarını da saptırır; çünkü saptırmak sapıklıktan doğar. Bu sözle saptırması, insanı faydalı söze, faydalı amele, apaçık hakka ve dosdoğru yola engel olmasıdır. Bu, ancak hakkı ve hidayeti yermeye, Allah'ın ayetlerini alaya almaya ve onları getirene de alay etmeye varınca tamamlanır. Batılı övüp ona özendirmeyi, hakkı yermeyi ve onu ve taraftarlarını alaya almayı bir araya getirdiğinde, bilgisi olmayanı saptırır ve onu o sapkının fark edemediği, gerçek mahiyetini bilemediği sözlerle aldatır. {İşte onlar için alçaltıcı bir azap vardır} Sapmaları ve saptırmaları, Allah'ın ayetleriyle alay etmeleri ve apaçık hakkı yalanlamaları sebebiyledir. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Ona ayetlerimiz okunduğunda} imana gelip onlara boyun eğsin diye, {kibirlenerek yüz çevirir} yani kibirli birinin yüz çevirmesi gibi döner, onları reddeder; ayetler kalbine girmemiş ve onda etki bırakmamıştır, bilakis ondan yüz çevirmiştir. {Sanki onları işitmemiş gibi} Hatta {kulaklarında bir ağırlık varmış gibi}, yani seslerin kendisine ulaşmadığı bir sağırlık varmış gibi. İşte böyle birinin hidayete ermesi için bir çare yoktur. {Ona acı bir azabı müjdele.} Bu müjde, onun kalbinde keder ve üzüntü, yüzünde ise kötülük, karanlık ve kara bir örtü bırakacak türdendir. Azap, kalbine ve bedenine acı verecek, ne kadar büyük olduğu tahmin edilemeyecek ve azametinin ne olduğu bilinemeyecek bir azaptır. Bu, şerrin ehline verilen bir müjdedir; ne güzel bir müjde! İyilik ehlinin müjdesine gelince, şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz iman edip salih ameller işleyenler} batınî ibadeti olan imanla, zahirî ibadeti olan İslam'ı ve salih amelleri bir araya getirenler. {Onlar için nimet cennetleri vardır} Önceden işledikleri amellerle verilen bir müjdedir. Başka bir kıraatte "lehum bimâ es-selefû" şeklinde de okunmuştur. {Orada ebedî kalacaklardır} yani nimet cennetlerinde; kalbin, ruhun ve bedenin nimetleri içinde. {Allah'ın vaadi haktır} hiçbir şekilde hilafı gerçekleşmez, değişmez ve dönüşmez. {Ve O, azîz ve hakîmdir} Azameti tam, hikmeti tam olandır. Azizliği ve hikmeti gereği, ilmi ve hikmeti onlar hakkında neyi gerektiriyorsa, kimi muvaffak kılar, kimi de yüz üstü bırakır.

Arapça metin

أي: { ومن الناس من } هو محروم مخذول { يشتري } أي: يختار ويرغب رغبة من يبذل الثمن في الشيء. { لهو الحديث } أي: الأحاديث الملهية للقلوب، الصادة لها عن أجل مطلوب. فدخل في هذا، كل كلام محرم، وكل لغو وباطل، وهذيان من الأقوال المرغبة في الكفر والفسوق والعصيان، ومن أقوال الرادين على الحق، المجادلين بالباطل ليدحضوا به الحق، ومن غيبة، ونميمة، وكذب، وشتم، وسب، ومن غناء ومزامير شيطان، ومن الماجريات الملهية، التي لا نفع فيها في دين ولا دنيا. فهذا الصنف من الناس، يشتري لهو الحديث عن هدي الحديث { ليضل } الناس { بغير علم } أي: بعدما ضل بفعله، أضل غيره، لأن الإضلال، ناشئ عن الضلال. وإضلاله في هذا الحديث، صده عن الحديث النافع، والعمل النافع، والحق المبين، والصراط المستقيم. ولا يتم له هذا، حتى يقدح في الهدى والحق، ويتخذ آيات الله هزوا ويسخر بها، وبمن جاء بها، فإذا جمع بين مدح الباطل والترغيب فيه، والقدح في الحق والاستهزاء به وبأهله، أضل من لا علم عنده، وخدعه بما يوحيه إليه من القول الذي لا يميزه ذلك الضال ولا يعرف حقيقته. { أولئك لهم عذاب مهين } بما ضلوا وأضلوا، واستهزؤوا [بآيات الله] وكذبوا الحق الواضح. ولهذا قال { وإذا تتلى عليه ءاياتنا } ليؤمن بها وينقاد لها، { ولى مستكبرا } أي: أدبر إدبار مستكبر عنها، راد لها، ولم تدخل قلبه ولا أثرت فيه، بل أدبر عنها { كأن لم يسمعها } بل { كأن في أذنيه وقرا } أي: صمما لا تصل إليه الأصوات، فهذا لا حيلة في هدايته. { فبشره } بشارة تؤثر في قلبه الحزن والغم، وفي بشرته السوء والظلمة والغبرة. { بعذاب أليم } مؤلم لقلبه ولبدنه، لا يقادر قدره، ولا يدرى بعظيم أمره، وهذه بشارة أهل الشر، فلا نعمت البشارة. وأما بشارة أهل الخير فقال: { إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات } جمعوا بين عبادة الباطن بالإيمان، والظاهر بالإسلام، والعمل الصالح. { لهم جنات النعيم } بشارة لهم بما …

Kitapta devam et ↗

التحرير والتنوير

وقرأ نافع في أذنيه بسكون الذال للتخفيف لأجل ثقل المثنى، وقرأه الباقون بضم الذال على الأصل. وقد ترتب على هذه الأعمال التي وصف بها أن أمر الله رسوله صلى الله عليه وسلم أن يوعده بعذاب أليم. وإطلاق البشارة هنا استعارة تهكمية، كقول عمرو بن كلثوم: فعجلنا القرى أن تشتمونا وقد عذب النضر بالسيف إذ قتل صبرا يوم بدر، فذلك عذاب الدنيا، وعذاب الآخرة أشد. [8- 9] إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات لهم جنات النعيم (8) خالدين فيها وعد الله حقا وهو العزيز الحكيم (9) لما ذكر عذاب من يضل عن سبيل الله أتبع ببشارة المحسنين الذين وصفوا بأنهم يقيمون الصلاة إلى قوله وأولئك هم المفلحون [لقمان: 5] . وانتصب وعد الله على المفعول المطلق النائب عن فعله، وانتصب حقا على الحال المؤكدة لمعنى عاملها كما تقدم في صدر سورة يونس. وإجراء الاسمين الجليلين على ضمير الجلالة لتحقيق وعده لأنه لعزته لا يعجزه الوفاء بما وعد، ولحكمته لا يخطىء ولا يذهل عما وعد، فموقع جملة وهو العزيز الحكيم موقع التذييل بالأعم. [10- 11] خلق السماوات بغير عمد ترونها وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وبث فيها من كل دابة وأنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فيها من كل زوج كريم (10) هذا خلق الله فأروني ماذا خلق الذين من دونه بل الظالمون في ضلال مبين (11) استئناف للاستدلال على الذين دأبهم الإعراض عن آيات الله بأن الله هو خالق المخلوقات فلا يستحق غيره أن تثبت له الإلهية فكان ادعاء الإلهية لغير الله

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢١/١٤٥) ↗