Allah Teâlâ kullarına nimetlerini hatırlatır, onları bu nimetlere şükretmeye, onları görmeye ve onlardan gafil olmamaya çağırır. Buyurur ki: {Görmediniz mi?} yani gözlerinizle ve kalplerinizle müşahede edip idrak etmediniz mi ki, {Allah'ın, göklerde olanları} —güneşi, ayı, yıldızları— {sizin hizmetinize verdiğini.} Bunların hepsi kulların faydası için boyun eğdirilmiştir. {Yerde olanları} —hayvanları, ağaçları, ekinleri, nehirleri, madenleri ve benzerlerini— da (hizmetinize vermiştir). Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: [Kur'an: "Yerde ne varsa hepsini sizin için yaratan O'dur."] [Bakara: 29]. {Üzerinize nimetini tamamladı.} Yani nimetlerini, bizim bildiğimiz zahir ve batın nimetlerini, bilmediğimiz nimetleri; dünya nimetlerini, din nimetlerini, faydaların elde edilmesini ve zararların savuşturulmasını sizin üzerinize bol bol yağdırdı. Sizin vazifeniz, bu nimetlere şükretmek, nimet verene sevgi ve boyun eğmeyle karşılık vermek, bu nimetleri Allah'a itaatte yardımcı kılmak ve hiçbirini O'na isyanda kullanmamaktır. {Ama} bu nimetler art arda gelmesine rağmen, {insanlardan kimi} bunlara şükretmez, aksine nankörlük eder, nimet veren Allah'ı inkâr eder, kitaplarını indirdiği ve peygamberlerini gönderdiği hakkı reddeder ve {Allah hakkında tartışır.} Yani hakkı yok etmek ve Resûlün, yalnızca Allah'a ibadet edilmesi yönündeki emrini geçersiz kılmak için batılı savunarak mücadele eder. Bu tartışmacı basiretsizdir; tartışması ilme dayanmaz, bu yüzden kendi haline bırakılır ve sözüne serbestlik tanınır. {Ne bir hidayet} vardır ki hidayet edenlere uyulsun, {ne de aydınlatıcı bir kitap} vardır [hakkı açıklamayan, ne akla ne nakle dayanan, ne de hidayete erenlere uyulan bir kitap]. Onun Allah hakkındaki tartışması, hidayete ermemiş, hatta sapık ve saptırıcı atalarının taklidine dayanır. Bunun için şöyle buyurur: {Onlara: "Allah'ın indirdiğine uyun" denildiğinde}, yani peygamberleri aracılığıyla indirdiğine —çünkü o haktır ve delilleri onlara açıkça anlatılmıştır— {"Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız" derler.} Yani atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeyi, kim olursa olsun hiçbir kimsenin sözü için bırakmayız. Allah Teâlâ onlara ve atalarına cevap olarak buyurur: {Şeytan onları alevli azaba çağırsa bile mi?} Atalarının buna uyduğu, onun ardınca yürüdüğü, şeytanın talebeleri olduğu ve şaşkınlığın onları ele geçirdiği anlatılır. Bu durum, onlara uymayı ve yollarında yürümeyi gerektirir mi, yoksa onların yolundan yürümekten sakındırır, onların ve onlara uyanların sapıklığını ilan eder mi? Şeytanın atalarını ve onları çağırması, onlara sevgi ve dostluktan değil, düşmanlık ve onlara karşı bir hileden ibarettir. Gerçekte onun ardından gidenler, onun düşmanlarıdır; şeytan onları ele geçirmiş, onlara galip gelmiş ve davetini kabul ederek alevli azabı hak etmeleriyle gözü aydın olmuştur.