Yüce Allah, her durumda yalnızca kendisine ihlâsla bağlanmayı ve dinini ayakta tutmayı emreder. Buyurur ki: {Yüzünü dosdoğru olarak dine çevir} [Kur'an: "Yüzünü dosdoğru olarak dine çevir"]. Yani onu, İslâm, iman ve ihsan olan dine yönelt; kalbinle, niyetinle ve bedeninle, namaz, zekât, oruç, hac gibi dinin zahirî şeriatlerini yerine getirmeye yönel. Ayrıca sevgi, korku, ümit ve Allah'a yönelme gibi dinin batınî şeriatlerine de yönel. Zahirî ve batınî şeriatlerde ihsan sahibi ol; Allah'a, onu görüyormuş gibi ibadet et. Eğer sen Allah'ı görmüyorsan, şüphesiz O seni görmektedir. Allah yüzün yönelmesini özellikle zikretmiştir, çünkü yüzün yönelmesi kalbin yönelmesine bağlıdır ve bu iki şeyin sonucunda bedenin çalışması ortaya çıkar. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {hanif olarak} Yani bu konuda Allah'a yönelmiş, O'ndan başkasından yüz çevirmiş olarak. Bize emrettiği bu şey, {Allah'ın insanları üzerine yarattığı fıtrattır}; yani Allah, insanların akıllarına güzel olanı ve çirkin olanı koymuştur. Şer'î hükümlerin tamamı, zahirî ve batınî olarak, bütün yaratılmışların kalplerine yerleştirilmiş, onlara meyil verilmiştir. Böylece kalplerine hakka olan sevgi ve hakkı tercih etme duygusu konmuştur ki bu, fıtratın hakikatidir. Kim bu asıldan çıkarsa, bu, fıtratına arızî bir sebebin musallat olup onu bozmasındandır. Nitekim Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar. Sonra ana babası onu ya Yahudi yapar, ya Hristiyan yapar ya da Mecusi yapar." {Allah'ın yaratışında değişiklik yoktur} Yani hiç kimse Allah'ın yaratışını değiştiremez; yaratılmışı Allah'ın koyduğu düzenin dışına çıkaramaz. {İşte dosdoğru din budur} Yani bu emrettiğimiz şey, Allah'a ve O'nun ikramına ulaştıran dosdoğru yoldur. Çünkü yüzünü dine hanif olarak çeviren kimse, bütün şeriatlerinde ve yollarında dosdoğru yolda yürüyen kimsedir. {Ancak insanların çoğu bilmez} Yani dosdoğru dini tanımazlar; tanısalar bile ona uymazlar. {Ona yönelerek ve O'ndan korkarak} Bu, dine yüzü çevirmenin açıklamasıdır. Çünkü inabe, kalbin yönelmesi ve kalbin dileklerinin Allah'ın rızasına çekilmesidir. Bundan, kalpte olanın gereği olarak bedenin de harekete geçmesi gerekir. Bu da zahirî ve batınî ibadetleri kapsar. Bu ise ancak zahirî ve batınî günahların terk edilmesiyle tamamlanır. Bu yüzden {O'ndan korkun} buyurmuştur. Bu ifade, emredilenleri yapmayı ve yasaklananlardan kaçınmayı kapsar. Emredilenler arasında özellikle namaz zikredilmiştir, çünkü namaz insanı inabeye ve takvaya çağırır. Allah şöyle buyurmuştur: "Namazı dosdoğru kıl; çünkü namaz hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar" [Ankebût: 45]. Bu, namazın takvaya yardımcı olduğunu gösterir. Sonra şöyle buyurur: "Allah'ı anmak elbette en büyük ibadettir" [Ankebût: 45]. Bu da namazın inabeye teşvik ettiğini gösterir. Yasaklananlar arasından ise bunların kökü ve kendisiyle hiçbir amelin kabul edilmediği şey olan şirk özellikle zikredilmiştir. Bu yüzden {Müşriklerden olmayın} buyurmuştur. Şirk, ihlâsın her yönden ruhunu oluşturduğu inabeye zıttır. Sonra müşriklerin durumunu kınayarak ve çirkin göstererek anlatmıştır: {Dinlerini parçalayıp ayrılığa düşenlerden olmayın} Hâlbuki din birdir; o da ibadeti yalnız Allah'a has kılmaktır. Ama bu müşrikler dinlerini parçalamışlardır. Kimi putlara ve heykellere tapar, kimi güneşe ve aya tapar, kimi velilere ve salih kimselere tapar, kimi Yahudidir, kimi Hristiyandır. Bu yüzden {ve çeşitli gruplara ayrılmışlardır} buyurmuştur. Yani şirk fırkalarının her biri bir araya gelmiş, kendi yanındaki bâtılı desteklemek ve diğerlerine karşı çıkıp onlarla savaşmak için taassup göstermiştir. {Her grup elindekiyle övünüp sevinir} Yani elinde bulunan, peygamberlerin ilimlerine aykırı olan ilimlerle sevinir; kendisi için hükmeder ki o hak, başkaları ise bâtıldadır. Bu ifadede Müslümanlar için, fırkalara ayrılarak parçalanmalarına karşı bir uyarı vardır. Her zümre, yanındaki hak ve batıl ile taassup gösterir ve böylece ayrılıkta müşriklere benzerler. Oysa din birdir, Peygamber birdir, İlâh birdir. Dinî meselelerin çoğunda âlimler ve imamlar arasında icma gerçekleşmiştir. İmanî kardeşlik de Allah'ın bağlayıp kuvvetle düğümlediği bir bağdır. Öyleyse bütün bunlar nasıl bir kenara bırakılır da Müslümanlar arasında ayrılık ve ihtilaf, gizli meseleler veya ihtilaflı fer'î konular üzerine kurulur; bu yüzden birbirlerini sapıklıkla suçlar ve birbirlerinden ayrılırlar? Bu, şeytanın en büyük kışkırtmalarından ve Müslümanlara karşı kurduğu en büyük tuzaklardan başka nedir? Ve bu batıl asla dayanan ayrılık ve ihtilafı giderip Müslümanların sözlerini birleştirmek için çalışmak, Allah yolunda en faziletli cihad ve Allah'a yaklaştıran en faziletli ameller arasında değil midir? Allah, kendisine inabe etmeyi emrettiğinde, emredilen şey ihtiyarî inabeydi; bu da zorluk ve kolaylık, genişlik ve darlık hâllerinde olur. Bunun ardından Allah, insanın ancak sıkıntı ve kederi anında yaptığı, sıkıntı geçince arkasına attığı zorunlu (ızdırarî) inabeden söz etmiştir. Bu inabe faydalı değildir. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {İnsanlara bir zarar dokunduğunda Rablerine dua ederler...}.