Bu dönemde Fars ve Rum, dünyanın en güçlü devletlerinden ikisiydi ve aralarında denk devletler arasında olabilecek türden savaşlar ve çarpışmalar olurdu. Farslılar, ateşe tapan müşriklerdi; Rumlar ise Tevrat ve İncil'e mensup kitap ehli idiler ve Müslümanlara Farslılardan daha yakındılar. Bu yüzden müminler Rumların galip gelmesini ve Farslılar üzerinde üstünlük kazanmasını severlerdi. Müşrikler ise Farslarla şirkte ortak olduklarından, Farsların Rumlar üzerinde üstün gelmesini severlerdi. Nitekim Farslılar Rumlar üzerinde galip geldiler ve öyle bir yenilgi verdiler ki, bu yenilgi onların başkentini değil, ülkelerinin en uç noktasını etkiledi. Bunun üzerine Mekke'deki müşrikler sevindi, Müslümanlar ise üzüldü. Allah da onlara haber verdi ve Rumların Farslılara galip geleceğini vaat etti. {Birkaç yıl içinde} ifadesi dokuz ya da sekiz yıl ve benzeri bir süre anlamına gelir; bu süre on yılı geçmez, üç yıldan da az olmaz. Farsların Rumlara, sonra da Rumların Farslara galip gelmesi, hepsi Allah'ın dilemesi ve takdiriyle olur. Nitekim şöyle buyurmuştur: {Önce de sonra da emir Allah'ındır.} Demek ki galibiyet ve zafer, yalnızca sebeplerin bulunmasıyla gelmez; mutlaka kader ve kaza ile birlikte gerçekleşir. {O gün} yani Rumların Farsları yenip mağlup ettikleri gün {müminler} {Allah'ın yardımıyla sevinecekler, Allah dilediğine yardım eder.} Yani Farslar üzerindeki zaferlerine sevineceklerdir; her ne kadar iki taraf da kâfir olsa da bazı kötülükler diğerlerinden daha hafiftir. O gün müşrikler ise üzüntüye boğulacaktır. {O, azizdir} Yani bütün yaratıkları kahrettiği izzet sahibidir; dilediğine mülk verir, dilediğinden mülkü alır, dilediğini aziz kılar, dilediğini zelil kılar. {Rahimdir} Mü'min kullarına karşı; onları mutlu edip yardım edecek, hesaba sığmayacak kadar sebepler hazırlamıştır. {Allah'ın vaadidir; Allah vaadinden dönmez.} Bunu kesin bilin, buna inanın ve mutlaka gerçekleşeceğini bilin. Bu vaadi içeren ayetler indiğinde, müminler bunu doğruladı, müşrikler ise inkâr etti. Öyle ki bazı müminler ile bazı müşrikler, belirledikleri yıllar üzerine bahse girdiler. Allah'ın belirlediği süre dolunca Rumlar Farslılara galip geldi, onları ele geçirdikleri topraklardan çıkardılar ve Allah'ın vaadi gerçekleşti. Bu, Allah'ın gerçekleşmeden önce haber verdiği gaybî olaylardan biridir ve Allah'ın haber verdiği müminler ile müşrikler zamanında vuku buldu. {Ama insanların çoğu bilmez.} Yani Allah'ın vaad ettiğinin gerçek olduğunu bilmezler. Bu yüzden bir kısmı Allah'ın vaadini yalanlar, ayetlerini inkâr eder. İşte bunlar bilmeyenlerdir; yani şeylerin iç yüzünü ve sonuçlarını bilmezler. Sadece {dünya hayatının zahirini bilirler}; sebeplere bakarlar, akıllarınca var olma sebepleri oluşmuş olan şeyin gerçekleşeceğine kesin gözüyle bakarlar, varlığını gerektiren sebeplerden hiçbirini görmedikleri şeyin olmayacağına da kesin inanırlar. Dolayısıyla sebeplerde takılıp kalırlar, onların sebep olanına, yani onları tasarruf eden Allah'a bakmazlar. {Onlar ahiretten gafildirler.} Kalpleri, heveslerı ve istekleri dünyaya, onun şehvetlerine ve geçici malına yönelmiş; onun için çalışıp çabalamış, onunla ilgilenip ondan yüz çevirmiş ve ahiretten gafil olmuştur. Ne cenneti arzular, ne cehennemden korkup çekinirler, ne de Allah'ın huzurunda durup O'na kavuşmanın kendilerini sarsıp rahatsız ettiği olur. Bu, bedbahtlığın alâmeti ve ahiretten gafletin işaretidir. Şaşırtıcı olan şudur ki, insanlardan bu kesimin birçoğunun dünyevi zahirde zekâsı ve ferasetı, akılları hayrete düşürecek ve düşünceleri şaşırtacak bir seviyeye ulaşmıştır. Atom ve elektrik alanındaki harikalar, karada, denizde ve havada yol alan araçlar gösterdiler; bunlarla diğerlerini geride bırakıp öne çıktılar, akıllarıyla övündüler ve Allah'ın kendilerine verdiği kudret karşısında başkalarını âciz gördüler. Bu yüzden onlara küçümseyen ve hor gören bir gözle baktılar. Oysa aynı zamanda dinleri konusunda insanların en kavrayışsızı, ahiretlerinden en çok gafil olanı ve sonuçları en az bilenidir. Derin basiret sahibleri onları cehaletleri içinde bocalar, sapkınlıkları içinde şaşkın ve bâtıllarında tereddüt içinde görmüşlerdir. {Allah'ı unuttular, Allah da onlara kendi nefislerini unutturdu. İşte onlar fasıklardır.} Sonra Allah'ın kendilerine verdiği ve üzerlerinde kudret kıldığı dünyada ve dünyanın zahirinde ince düşüncelere baktılar; fakat yüksek akıldan mahrum kaldılar. Böylece emrin Allah'a ait olduğunu, kulları hakkında hükmün yalnızca O'na ait bulunduğunu anladılar; bunun da yalnızca O'nun tevfiki ve hizlandırması olduğunu bildiler. Bu yüzden Rablerinden korktular ve kendilerine bahşettiği akıl nurunu ve imanı tamamlamasını O'ndan istediler ki O'na ulaşabilsinler ve O'nun huzuruna varabilsinler. [Bu işler, eğer imanla birleşip imana dayandırılsaydı yüksek bir ilerlemeye, güzel bir hayata vesile olurdu. Ancak bunların birçoğu ilhâd üzerine bina edildiği için, ahlâkın çöküşüne ve yok oluşa, yıkıma yol açmaktan başka bir sonuç vermemiştir.]