سورة آل عمران · الآية ٩٩
﴿قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ﴾
Kul yâ ahlal kitâbi lima tusuddûna ’an sabîlil lâhi man âmana tabğûnahâ ’ivacanv va antum şuhadâ’ va mallâhu biğâfilin ’ammâ ta’malûn
“De ki: "Ey Kitap ehli! Siz doğru olduğuna şahidken, niçin inananları Allah'ın yolunu eğri göstermeğe yeltenerek ondan çeviriyorsunuz? Allah işlediklerinizden gafil değildir”
Ali 'Imran 3:99 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Allah Teâlâ, Yahudi ve Hristiyan olan Kitap ehlini, Allah'ın peygamberlerine indirdiği ve kullarının kendisine ulaşmak için onunla hidayet bulmalarını, önemli bütün meselelerde ve faydalı ilimlerde delil edinmelerini amaçladığı âyetleri inkâr etmelerinden dolayı azarlamaktadır. Bu kâfirler, hem âyetleri inkâr etmeyi hem de Allah'a iman edenleri bunlardan alıkoymayı, âyetleri kendilerine verilen gayeden saptırıp çarpıtmayı bir arada yapmışlardır. Üstelik bunu bilerek ve gördükleri hâlde yapmışlardır; yaptıkları şeyin, en büyük cezayı gerektiren en büyük küfür olduğunu bilmektedirler. [Kur'an: "Kâfir olanlar ve Allah yolundan alıkoyanlar; işte onların bozgunculuklarından dolayı azabın üzerine azap katarız."] [Nahl: 88] Bu sebeple Allah Teâlâ burada onları şu sözüyle tehdit etmektedir: {Allah, yaptıklarınızdan habersiz değildir.} Bilakis O, amellerinizi, niyetlerinizi ve kötü hilenizi kuşatmıştır; bu yüzden onlara en kötü karşılığı verecektir. Allah Teâlâ onları tehdit edip azarladıktan sonra, rahmetiyle, cömertliğiyle ve ihsanıyla yumuşamış, mü'min kullarını onların hilesinden sakındırmıştır; onların farkına varmadan kendilerine tuzak kurmalarını önlemek istemiştir. Bunun için şöyle buyurmuştur: {Ey iman edenler! Eğer Kitap verilenlerden bir gruba uyarsanız, imanınızdan sonra sizi yeniden kâfir hâline döndürürler.} Bunu, onların size karşı kıskançlıklarından, haddi aşmalarından ve dininizden döndürmek için gösterdikleri şiddetli çabadan dolayı yaparlar. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: [Kur'an: "Kitap ehlinden birçoğu, hakkın kendilerine apaçık belli olmasından sonra, kendi nefislerinin kıskançlığıyla sizi imanınızdan sonra yeniden kâfir yapmak isterler."] [Bakara: 109] Sonra Allah Teâlâ, mü'minlerin imanlarında sebat etmelerinin, inançlarında sarsılmamalarının en büyük sebebini ve en önemli gerekçesini zikretmiş; bunun da (kâfir olmanın) uzağında bulunan bir şey olduğunu belirtmiştir. Şöyle buyurmuştur: {Size Allah'ın âyetleri okunurken ve aranızda Resûlü bulunurken nasıl kâfir olabilirsiniz?} Yani: Peygamber aranızdadır; her an Rabbinizin âyetlerini size okumaktadır. Bu âyetler, kesin bilgiyi gerektiren, hükmüne kesinlikle inanılmasını ve delalet ettiği hususta hiçbir yönden şüphe edilmemesini gerektiren apaçık âyetlerdir. Üstelik bu âyetleri açıklayan zat, yaratılmışların en faziletlisi, en bilgilisi, en fasih olanı, en nasihatçisi ve mü'minlere karşı en merhametlisidir. Hem de insanları hidayete erdirmek ve irşad etmek için gücü yettiği her yolu denemekte, son derece hırslıdır. Allah'ın salât ve selamı onun üzerine olsun. O, nasihat etmiş, apaçık tebliği yapmıştır. Bu sebeple söz söyleyenlerin nefislerinde bir söz bırakmamış, hayır arayan birinin düşüneceği bir yer bırakmamıştır. Sonra şunu bildirmiştir: Kim Allah'a sığınır, O'na tevekkül eder, O'nun kudreti ve rahmetiyle her türlü kötülükten korunur ve her hayra O'ndan yardım dilerse, {şüphesiz doğru yola iletilmiştir.} Bu yol, onu arzu edilen gayeye ulaştırır. Çünkü bu kişi, Peygamber'e, sözlerinde, fiillerinde ve hâllerinde uymakla, Allah'a sığınmayı bir araya getirmiştir.
Arapça metin
يوبخ تعالى أهل الكتاب من اليهود والنصارى على كفرهم بآيات الله التي أنزلها الله على رسله، التي جعلها رحمة لعباده يهتدون بها إليه، ويستدلون بها على جميع المطالب المهمة والعلوم النافعة، فهؤلاء الكفرة جمعوا بين الكفر بها وصد من آمن بالله عنها وتحريفها وتعويجها عما جعلت له، وهم شاهدون بذلك عالمون بأن ما فعلوه أعظم الكفر الموجب لأعظم العقوبة الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون [النحل: 88] فلهذا توعدهم هنا بقوله: { وما الله بغافل عما تعملون } بل محيط بأعمالكم ونياتكم ومكركم السيء، فمجازيكم عليه أشر الجزاء لما توعدهم ووبخهم عطف برحمته وجوده وإحسانه وحذر عباده المؤمنين منهم لئلا يمكروا بهم من حيث لا يشعرون، فقال: { يأيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين } وذلك لحسدهم وبغيهم عليكم، وشدة حرصهم على ردكم عن دينكم، كما قال تعالى: ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق [البقرة: 109]. ثم ذكر تعالى السبب الأعظم والموجب الأكبر لثبات المؤمنين على إيمانهم، وعدم تزلزلهم عن إيقانهم، وأن ذلك من أبعد الأشياء، فقال: { وكيف تكفرون وأنتم تتلى عليكم آيات الله وفيكم رسوله } أي: الرسول بين أظهركم يتلو عليكم آيات ربكم كل وقت، وهي الآيات البينات التي توجب القطع بموجبها والجزم بمقتضاها وعدم الشك فيما دلت عليه بوجه من الوجوه، خصوصا والمبين لها أفضل الخلق وأعلمهم وأفصحهم وأنصحهم وأرأفهم بالمؤمنين، الحريص على هداية الخلق وإرشادهم بكل طريق يقدر عليه، فصلوات الله وسلامه عليه، فلقد نصح وبلغ البلاغ المبين، فلم يبق في نفوس القائلين مقالا ولم يترك لجائل في طلب الخير مجالا ثم أخبر أن من اعتصم به فتوكل عليه وامتنع بقوته ورحمته عن كل شر، واستعان به على كل خير { فقد هدي إلى صراط …
تفسير الطبري (جامع البيان)
الله؟ يقول: لم تجحدون حجج الله التي آتاها محمدا في كتبكم وغيرها التي قد ثبتت عليكم بصدقه ونبوته وحجته، «وأنتم تعلمون» يقول: لم تجحدون ذلك من أمره، وأنتم تعلمون صدقه، فأخبر جل ثناؤه عنهم أنهم PageEndV05P625 معتمدون الكفر بالله وبرسوله، على علم منهم ومعرفة من كفرهم
التحرير والتنوير
وفي قوله: غني عن العالمين رمز إلى نزعه ولاية الحرم من أيديهم: لأنه لما فرض الحج وهم يصدون عنه، وأعلمنا أنه غني عن الناس، فهو لا يعجزه من يصد الناس عن مراده تعالى. [98، 99] 99] قل يا أهل الكتاب لم تكفرون بآيات الله والله شهيد على ما تعملون (98) قل يا أهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون (99) ابتداء كرم رجع به إلى مجادلة أهل الكتاب وموعظتهم فهو مرتبط بقوله تعالى: قل صدق الله الآية. أمر الرسول- عليه الصلاة والسلام- بالصدع بالإنكار على أهل الكتاب. بعد أن مهد بين يدي ذلك دلائل صحة هذا الدين ولذلك افتتح بفعل قل اهتماما بالمقول، وافتتح المقول بنداء أهل الكتاب تسجيلا عليهم. والمراد بآيات الله: إما القرآن، وإما دلائل صدق الرسول صلى الله عليه وسلم. والكفر على هذين الوجهين بمعناه الشرعي واضح، وإما آيات فضيلة المسجد الحرام على غيره، والكفر على هذا الوجه بمعناه اللغوي والاستفهام إنكار. وجملة والله شهيد على ما تعملون في موضع الحال لأن أهل الكتاب يوقنون بعموم علم الله تعالى، وأنه لا يخفى عليه شيء فجحدهم لآياته مع ذلك اليقين أشد إنكارا، ولذلك لم يصح جعل والله شهيد مجرد خبر إلا إذا نزلوا منزلة الجاهل. وقوله: قل يا أهل الكتاب لم تصدون توبيخ ثان وإنكار على مجادلتهم لإضلالهم المؤمنين بعد أن أنكر عليهم ضلالهم في نفوسهم، وفصل بلا عطف للدلالة على استقلاله بالقصد، ولو عطف لصح العطف.