Allah Teâlâ şöyle haber veriyor: {Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde akıl sahipleri için elbette ayetler vardır.} Bu ifadenin içinde, kulların bu ayetler üzerinde düşünmeye, onların delillerini kavramaya ve yaratılışlarını derinlemesine incelemeye teşvik edildiği anlaşılır. "Ayetler" kelimesini belirli bir konuya bağlamadan mutlak olarak zikretmesi, bu ayetlerin çokluğuna ve genelliğine işarettir. Zira bunlarda, bakanları hayrete düşüren, düşünenleri ikna eden, sadık kimselerin gönüllerini çeken ve nurlu akılları Allah'ın bütün maksatlarına uyandıran harika ayetler vardır. Bunların ayrıntılarını sayıp dökmek ise hiçbir yaratılmışın gücünün yetmeyeceği bir iştir. Genel olarak söylemek gerekirse, göklerdeki ve yerdeki azamet ve genişlik, düzenli hareket ve seyir, onların yaratıcısının büyüklüğüne, saltanatının ululuğuna ve kudretinin kuşatıcılığına delalet eder. Bunlardaki sağlamlık, kusursuzluk, eşsiz yaratış ve ince sanat ise Allah'ın hikmetine, her şeyi yerli yerine koymasına ve ilminin genişliğine delalet eder. Bunlardaki yaratılmışlara sağlanan faydalar ise Allah'ın rahmetinin genişliğine, lütfunun kapsamlılığına, ihsanının şümulüne ve O'na şükretmenin gerekliliğine delalet eder. Bütün bunlar, kalbin yaratıcısına ve yaratıcısına bağlanmasına, O'nun rızasını kazanmak için gayret göstermeye ve yerde ve gökte zerre kadar bir şeye sahip olmayan hiçbir varlığı Allah'a ortak koşmamaya işaret eder. Allah ayetleri akıl sahiplerine tahsis etmiştir; onlar bu ayetlerden faydalanan, bakışlarıyla değil akıllarıyla bunlara bakan kimselerdir. Sonra akıl sahiplerini, {ayakta, otururken ve yanları üzerine yatarken} her hâlinde {Allah'ı zikredenler} olarak nitelemiştir. Bu ifade, dil ve kalp ile yapılan zikrin bütün çeşitlerini kapsar ve namazın da ayakta kılınması, güç yetiremezse oturarak, o da olmazsa yan üzere kılınması bu kapsama girer. Ayrıca onlar {göklerin ve yerin yaratılışını düşünenlerdir}, yani bunlardan maksat edildiği şeye delil almak için düşünürler. Bu da düşünmenin, Allah'ın arif dostlarının vasıflarından bir ibadet olduğunu gösterir. Bu düşünce ile onlar, Allah'ın gökleri ve yeri boş yere yaratmadığını anlarlar ve şöyle derler: {Rabbimiz! Bunu boş yere yaratmadın. Seni tenzih ederiz. Bizi ateşin azabından koru.} Yani "Sen, celaline yakışmayan her şeyden münezzehsin; bilakis bunları hak için ve hakkı içerir olarak yarattın." Ateşin azabından korunmak için, bizi günahlardan muhafaza etmen ve salih amellere muvaffak kılman suretiyle bizi koru ki, bununla cennete kavuşalım. Bu dua, aslında cennet isteğini de içerir; çünkü Allah onları ateşin azabından korursa cennet kendiliğinden onlara ulaşır. Ancak kalplerinde korku hâkim olduğu için, kendilerince en önemli olanı Allah'tan istemişlerdir. {Rabbimiz! Sen kimi ateşe koyarsan muhakkak onu rezil etmişsindir.} Yani Allah'ın gazabına ve meleklerinin ve dostlarının lanetine uğramış, kurtulmanın mümkün olmadığı bir rezillik içinde olmuş demektir. Bunun için, {Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur} buyrulmuştur ki, onları azabından kurtaracak kimse bulunmaz. Bu ifade, onların ateşe zulümleri sebebiyle girdiklerine de delalet eder. {Rabbimiz! Şüphesiz biz, imana çağıran bir davetçinin "Rabbinize iman edin" diye çağırdığını işittik ve iman ettik.} Bu davetçi Muhammed ﷺ'dir; yani insanları imana çağırır ve onu hem esaslarında hem de ayrıntılarında sevdirir. {Biz de iman ettik}, yani onun çağrısına hemen icabet ettik ve ona koşarak yöneldik. Bu sözde, Allah'ın kendilerine olan lütfunu bildirmek, nimetiyle övünmek ve bununla O'na yönelerek günahlarının bağışlanmasını ve kötülüklerinin örtülmesini istemek vardır; çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Kendilerine imanla lütufta bulunan Allah, tam bir güvenlikle de lütufta bulunacaktır. {Bizi iyilerle beraber öldür} duası, insanı iyilerden kılan hayırlı işleri yapmaya ve şerden kaçınmaya muvaffak kılınmayı, bu hâl üzere sürdürmeyi ve ölüme kadar sebat etmeyi içerir. Allah'ın kendilerini imana muvaffak kılmasını ve bununla nimetin tamamlanmasına yönelmelerini zikrettikten sonra, bunun karşılığını istemişler; peygamberleri diliyle vaat ettiği yardımı, dünyada üstünlüğü ve ahirette Allah'ın rızasına ve cennetine kavuşmayı da gerçekleştirmesini dilemişlerdir. Çünkü Allah vaadinden dönmez. Allah da onların duasını kabul etmiş ve yalvarışlarını karşılamıştır. Bunun için şöyle buyurmuştur: {Rableri onların duasını kabul etti: "Ben, sizden erkek olsun kadın olsun hiçbir amel sahibinin amelini zayi etmem..."}