Bu, Allah Teâlâ'nın Uhud günü müminlere isabet eden ve onlardan yaklaşık yetmiş kişinin şehit olmasından sonra kullarına verdiği bir teselli niteliğindedir. Allah şöyle buyurmuştur: Siz müşriklerden, Bedir günü, bunun iki katı [bir musibete] uğrattınız; onların büyüklerinden yetmiş kişiyi öldürdünüz, yetmiş kişiyi de esir aldınız. Bu durumda iş hayırlı olsun ve musibet size hafif gelsin. Ayrıca siz ve onlar bir değilsiniz; sizin ölenleriniz cennettedir, onların ölenleri ise cehennemdedir. {Siz "Bu nereden?" dediniz} yani: Bize bu musibet nereden geldi ve neden yenilgiye uğradık? {De ki: O, sizin kendi nefislerinizdendir} yani, aranızda çekişip itaatsizlik ettiğiniz zaman, sizin sevdiğiniz şeyi gösterdikten sonra. Öyleyse kendinizi suçlayın ve helake sürükleyen sebeplerden sakının. {Şüphesiz Allah her şeye kadirdir} Bu yüzden Allah hakkında kötü zan beslemekten sakının; çünkü O, sizi yardım etmeye kadirdir, fakat sizi imtihan etmekte ve musibete uğratmakta tam bir hikmet vardır. [Kur'an: "Allah dileseydi onlardan öcünü alırdı; ancak sizi birbirinizle imtihan etmek istedi."] [Muhammed: 4]. Sonra, "iki topluluğun karşılaştığı günde", yani Uhud'da müslümanların ve müşriklerin topluluklarının karşılaştığı günde kendilerine isabet eden öldürülme ve yenilgi musibetinin Allah'ın izni, hükmü ve takdiriyle olduğunu; bunun geri çevrilemeyeceğini ve mutlaka gerçekleşeceğini bildirmiştir. Kaderî emir gerçekleştiğinde ise geriye yalnızca ona teslim olmak kalır; Allah'ın bunu büyük hikmetler ve önemli faydalar için takdir ettiğini bilmek gerekir. Bununla birlikte mümini münafıktan ayırt etmek de amaçlanmıştır. Savaşa çağrıldıklarında, {Onlara: "Gelin, Allah yolunda savaşın" veya "saldırıya karşı koyun" denildiğinde} yani Allah'ın dinini savunmak, onu korumak ve Allah'ın rızasını gözetmek için; ya da haramlarınızı ve memleketinizi korumak için, eğer salih bir niyetiniz yoksa... Onlar bunu reddettiler ve mazeret olarak {Eğer bir savaş olacağını bilseydik, mutlaka sizinle giderdik} dediler. Yani, sizinle onlar arasında savaş çıkacağını bilseydik, mutlaka sizi takip ederdik. Oysa bu konuda yalancıydılar. Müşriklerin müminlere karşı öfke ve kin ile dolu olduğunu, onlardan gördükleri zararlar sebebiyle mallarını harcadıklarını, güçleri yettiği kadar adam ve silah topladıklarını, büyük bir ordu halinde müminleri kendi yurtlarında hedef alarak geldiklerini ve savaşmak için yanıp tutuştuklarını hem onlar biliyorlardı, hem de herkes bunu biliyordu. Böyle bir durumda olanlarla müminler arasında savaşın çıkmayacağını düşünmek mümkün müdür? Özellikle müslümanlar Medine'den çıkıp onlarla karşı karşıya geldikten sonra... Bu, imkânsız bir iddiadır. Ancak münafıklar, bu mazeretin müminleri kandıracağını sanmışlardır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Onlar o gün, imana değil, küfre daha yakındılar. Kalplerinde olmayanı ağızlarıyla söylüyorlardı.} Yani, müminlerle birlikte çıkmamayı tercih ettikleri o durumda... Bu, münafıkların özelliğidir: Söz ve davranışlarıyla, kalplerinde ve iç dünyalarında gizledikleri şeyin tersini gösterirler. Bunun bir örneği, "Eğer bir savaş olacağını bilseydik, mutlaka sizinle giderdik" sözleridir; oysa savaşın gerçekleşeceğini biliyorlardı. Bu ayetle, "iki kötülükten daha hafif olanını, daha büyüğünü defetmek için işlemek; iki maslahattan da daha büyük olanını yapmaya güç yetiremediği için daha düşük olanını yapmak" kaidesine delil getirilir. [Çünkü münafıklara dini için savaşmaları emredilmişti; yapmadıklarında ise ailelerini ve yurtlarını korumak için savaşmaları gerekirdi.] {Allah, onların gizlediklerini en iyi bilendir.} Yani, bunları kullarına açığa çıkaracak ve bunun cezasını verecektir. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Onlar, kardeşlerine ve evlerinde otururken: "Bize itaat etselerdi öldürülmezlerdi" diyenlerdir.} Yani, hem cihattan geri kalmayı hem de Allah'ın kaza ve kaderine karşı çıkmayı ve onu yalanlamayı bir arada yaptılar. Allah onlara reddiye olarak buyurdu: {De ki: Eğer doğru söyleyenler iseniz, ölümü kendi nefislerinizden savın.} Yani, savın. Onlara itaat etseydiniz de öldürülmeyecek miydiniz? Bunu yapmaya ne gücünüz yeter ne de buna muktedirsiniz. Bu ayetlerde, kulda bir kısım küfür, bir kısım iman özelliğinin bulunabileceğine ve kulun bunlardan birine diğerinden daha yakın olabileceğine delil vardır.