Allah Teâlâ, mü'min kullarını teşvik etmek, azimlerini güçlendirmek ve himmetlerini yükseltmek için şöyle buyuruyor: {Gevşemeyin, üzülmeyin.} Yani bedenlerinizle gevşeyip zayıflamayın, kalpleriniz de üzülmesin. Başınıza musibet geldiğinde ve bu belaya uğradığınızda (böyle olsun), çünkü kalpteki üzüntü ve bedendeki gevşeklik, üzerinize bir musibet daha eklenmesi ve düşmanınızın size karşı güçlenmesi demektir. Bilakis kalplerinizi cesaretlendirin, onları sabra alıştırın, üzüntüyü kalplerinizden uzaklaştırın ve düşmanınızla savaşta sağlam durun. Allah Teâlâ, Kendilerinin imanda en üstün olduklarını ve Allah'ın yardımını ve sevabını umduklarını belirterek, bu durumda gevşekliğin ve üzüntünün onlara yakışmadığını ve layık olmadığını bildirmiştir. Çünkü kesin inançlı mü'min, Allah'ın kendisine vadettiği dünyevi ve uhrevi sevabı bilmektedir; bu yüzden ondan böyle bir tutum beklenmez. Nitekim Allah Teâlâ buyurur: {Eğer mü'minseniz, üstün olan sizsiniz.} Sonra, başlarına gelen yenilgi ile onları teselli etmiş ve bunun doğurduğu büyük hikmetleri açıklamıştır. Şöyle buyurur: {Eğer size bir yara dokunduysa, o kavme de benzeri bir yara dokunmuştur.} Yani siz ve onlar yarada eşit duruma düştünüz, ama siz Allah'tan onların ummadığını umuyorsunuz. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Eğer siz acı çekiyorsanız, onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Siz Allah'tan ummadığınız şeyleri umuyorsunuz."] (Nisâ, 104). Bunun hikmetlerinden biri şudur: Allah bu dünya yurdunu mü'mine de kâfire de, iyiye de kötüye de verir. Allah günleri insanlar arasında değiştirir; bir gün bu topluluğun, bir gün de diğer topluluğun olur. Çünkü bu dünya yurdu geçici ve fanidir. Bunun aksine ahiret yurdu yalnızca iman edenlerin hakkıdır. {Allah, iman edenleri bilsin diye} Bu da hikmetlerden biridir: Allah, kullarını yenilgi ve sınavla denemektedir ki münafık ile mü'min ayrılsın. Çünkü her savaşta zaferin mü'minlerden yana olması devam etseydi, İslam'a girmek istemeyenler de İslam'a girerdi. Bazı savaşlarda sınav gelince, Müslümanlığa gerçekten rağbet edenin kim olduğu, sevinçte ve üzüntüde, kolaylıkta ve zorlukta, böyle olmayanlardan ayrılarak ortaya çıkar. {Ve sizden şehitler edinir.} Bu da hikmetlerden biridir; çünkü şehitlik Allah katında en yüksek derecelerdendir ve ancak sebeplerinin gerçekleşmesiyle elde edilebilir. Bu, Allah'ın mü'min kullarına olan rahmetindendir: Nefislerin hoşlanmadığı sebepleri onlara musallat eder ki sevdikleri yüksek derecelere ve kalıcı nimete ulaşsınlar. {Allah zalimleri sevmez.} Yani kendilerine zulmeden ve Allah yolunda savaşmaktan geri duranları. Bunda münafıkların yerilmesine dolaylı bir işaret vardır: Onlar Allah'a buğzedenlerdir. Bu yüzden Allah onları Allah yolunda savaşmaktan alıkoymuştur. [Kur'an: "Eğer çıkmak isteselerdi, bunun için hazırlık yapardılar; ama Allah onların yola çıkmasını hoş görmedi, onları alıkoydu ve 'Oturanlarla birlikte oturun' denildi."] (Tevbe, 46). {Allah, iman edenleri arındırsın diye} Bu da hikmetlerden biridir: Allah bununla mü'minleri günahlarından ve kusurlarından arındırır. Bu, şehitliğin ve Allah yolunda savaşmanın günahları silip kusurları giderdiğini gösterir. Allah ayrıca mü'minleri münafıklardan da arındırır; böylece onlardan kurtulurlar ve mü'min ile münafığı birbirinden ayırt ederler. Hikmetlerden biri de şudur: Allah bunu, kâfirleri mahvetmek için takdir eder; yani onların helaki ve cezayla kökten yok edilmesi için bir sebep olsun diye. Çünkü onlar zafer kazandıklarında azarlar, azgınlıkları üzerine azgınlık artar ve bu yüzden hemen cezayı hak ederler; bu da mü'min kullarına bir rahmettir. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Yoksa siz, Allah'ın içinizden cihad edenleri ve sabredenleri bilmeden cennete gireceğinizi mi sandınız?} Bu bir inkâr istifhamıdır; yani zannetmeyin ve aklınıza gelmesin ki Allah yolunda zorluğa ve nefsin hoşlanmadığı şeylere katlanmadan, Allah'ın rızasını gözeterek cennete girebilesiniz. Çünkü cennet en yüce hedeftir ve yarışanların en çok yarıştığı en üstün şeydir. Hedef ne kadar büyükse, ona ulaştıran vasıta ve amel de o kadar büyük olur. Rahatlığa ancak rahatı bırakarak ulaşılır, nimete ancak nimeti terk ederek erişilir. Ancak Allah yolunda kulun başına gelen dünyanın sıkıntıları, nefsi bunlara alıştırıp onlara katlandığında ve sonunun ne olacağını bildiğinde, basiret sahipleri katında bir bağışa dönüşür; bunlarla sevinirler ve bunlara aldırış etmezler. Bu, Allah'ın dilediğine verdiği bir lütuftur. Sonra Allah Teâlâ, sabırsızlıklarından dolayı onları azarlamıştır; onların arzu edip istedikleri bir konu üzerinden şöyle buyurur: {Ona kavuşmadan önce ölümü istiyordunuz.} Bunun sebebi, Bedir'e katılamayan birçok sahabenin Allah'ın kendilerini çaba gösterecekleri bir meydana ulaştırmasını istemeleridir. Allah onlara şöyle buyurdu: {Ve işte onu gözlerinizle gördünüz} Yani istediğiniz şeyi gözlerinizle gördünüz, {Siz bakarken.} Peki neden sabrı terk ettiniz? Bu durum yakışmayan ve hoş olmayan bir haldir; özellikle de bunu isteyen ve istediği gerçekleşen kimse için. Çünkü ona düşen, gayret göstermek ve gücünün tamamını bunda harcamaktır. Bu ayette, şehitlik arzusunun hoş görülmediğine dair bir delil vardır. Delilin açıklaması şudur: Allah Teâlâ onların bu arzularını onaylamış ve onları buna karşı kınamamıştır; sadece bu arzunun gereğince davranmamalarını kınamıştır. Allah en doğrusunu bilendir.