Bu âyetler Uhud Savaşı hakkında inmiştir. Bu savaşın hikâyesi siyer ve tarih kitaplarında meşhurdur. Bu âyetlerin bu yerde zikredilmesinin hikmeti, belki de, Allah Teâlâ'nın mü'minlere, sabreder ve takvâ sahibi olurlarsa, kendilerine yardım edeceğini ve düşmanların hilesini onlardan savuracağını vaat etmiş olmasıdır. Bu, genel bir hüküm ve şartı yerine getirildiği takdirde asla hulf olmayan doğru bir vaattir. Bu yüzden Allah, bu iki kıssada bunun bir örneğini zikretmiştir: Mü'minler sabredip takvâ sahibi olduklarında Allah Bedir'de onlara yardım etmiş; bazılarının takvâdan ayrılmaları sebebiyle de düşmanı onlara galip kılmıştır. İki kıssanın birlikte zikredilmesinin bir hikmeti de şudur: Allah, kullarının başına hoşlanmadıkları bir şey geldiğinde, sevdikleri şeyleri hatırlamalarını diler. Böylece belâ hafifler ve Allah'ın büyük nimetlerine şükrederler. Bu nimetler, kendilerine ulaşan ve aslında kendileri için hayırlı olan sıkıntılarla karşılaştırıldığında, sıkıntı nisbeten küçük ve az kalır. Allah Teâlâ bu hikmete şu âyetiyle işaret etmiştir: {Başınıza bir musibet geldiğinde, bundan iki mislini onlara isabet ettirmiş olduğunuz halde…} [Âl-i İmrân: 165] Uhud kıssasının özeti şöyledir: Müşrikler, Bedir'den Mekke'ye döndükten sonra, hicretin ikinci yılında, paralarıyla, adamlarıyla ve sayılarıyla elde edebildikleri her şeyle hazırlandılar. Öyle ki maksatlarına ulaşacaklarından ve öfkelerini gidereceklerinden emin oldular. Sonra Mekke'den üç bin savaşçıyla Medine'ye yöneldiler ve Medine'nin yakınına indiler. Nebî ﷺ, sahabileriyle birlikte, istişare ve müzakereden sonra, çıkmaya karar verdiği için onlara doğru çıktı. Bin kişiyle yola çıktı. Biraz yol aldıktan sonra, Abdullah b. Übey münafık, kendi yoluna uyan üçte bir ordu ile geri döndü. Mü'minlerden iki topluluk, Benî Seleme ve Benî Hârise, geri dönmeyi düşündüler; fakat Allah onları sabitleştirdi. Uhud'a vardıklarında Nebî ﷺ onları yerlerine dizdi ve sırtlarını Uhud'a dayadılar. Nebî ﷺ, Uhud dağındaki bir geçitte ashabından elli kişiyi yerleştirdi ve bulundukları yerden ayrılmamalarını emretti; böylece arkalarından bir saldırı gelmesinden emin olacaklardı. Müslümanlarla müşrikler karşılaştığında müşrikler çirkin bir bozgunla bozguna uğradılar ve kamplarını arkalarında bıraktılar. Müslümanlar onları takip ederek öldürüp esir almaya başladılar. Nebî ﷺ'in dağa yerleştirdiği okçular bunu görünce birbirlerine dediler ki: "Ganimet, ganimet! Müşrikler bozguna uğramışken burada ne bekliyoruz?" Emirleri Abdullah b. Cübeyr onları günahtan sakındırdı, ama dinlemediler. Yerlerini terk edip bu noktada yalnızca az sayıda kişi, aralarında emirleri Abdullah b. Cübeyr de, kalınca, müşriklerin atlıları bu noktadan çıkıp Müslümanların arkasına geçtiler ve gerideki birliklerine saldırdılar. Müslümanlar, Allah'ın kendilerini imtihan ettiği ve bununla günahlarını kefaretle sildiği bir karışıklık yaşadılar. Böylece, onlardan bazılarının öldürülmesi gibi sonuçlar ortaya çıktı. Sonra Uhud dağının zirvesine çekildiler. Allah, müşriklerin ellerini onlardan çevirdi ve müşrikler kendi beldelerine döndüler. Rasûlullah ﷺ ve ashabı Medine'ye girdi. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Ailenden ayrılıp (savaş yerine) yola çıktığın zaman…} Buradaki "gadv" kelimesi genel anlamda çıkmak demektir; sabah vaktinde çıkmak anlamında değildir. Çünkü Nebî ﷺ ve ashabı, ancak cuma namazını kıldıktan sonra çıkmışlardır. {Mü'minleri savaş mevkilerine yerleştiriyordun.} Yani onları indirip her birini kendisine uygun yere dizerek düzenliyordun. Bu âyette Nebî ﷺ'e büyük bir övgü vardır. Çünkü mü'minlerin tedbirini bizzat yürüten ve onları savaş mevkilerine yerleştiren odur. Bu, onun ilminin, görüşünün, isabetli nazarının ve yüksek himmetinin kemalinden kaynaklanır. Bu işleri bizzat kendisi ve tam cesaretiyle yürütmüştür; Allah'ın salât ve selamı onun üzerine olsun. {Allah işitendir.} Yani bütün işitilenleri işitir. Bunun içinde, mü'minlerin ve münafıkların söylediklerini işitmesi de vardır; herkes kalbindekine göre konuşur. {Bilendir.} Yani kulların niyetlerini bilir ve onlara bunların karşılığını tam olarak verir. Ayrıca Allah, sizi işitendir, bilendir; sizi korur, işlerinizi tedbir eder ve yardımıyla sizi destekler. Nitekim Allah Teâlâ Musa ve Harun'a şöyle buyurmuştur: {Korkmayın, ben sizinle birlikteyim, işitirim ve görürüm.} [Tâhâ: 46] Onlara lütfu ve ihsanı şudur: Mü'minlerden iki topluluk, yani Benî Seleme ve Benî Hârise, daha önce açıklandığı gibi, zaaf göstermeyi düşündüklerinde Allah onları sabitleştirdi. Bu, hem kendilerine hem de bütün mü'minlere bir nimettir. Bu yüzden {Allah onların velisidir} buyurmuştur; yani kendi özel velâyetiyle, ki bu, dostlarına olan lütfudur, onları kendi maslahatlarına olan işlerde muvaffak kılması ve zararlarından korumasıdır. Onlara velâyetinin bir örneği şudur: Bu büyük günahı, yani zaaf göstermeyi ve Rasûlullah'tan kaçmayı düşündüklerinde, onları korudu; çünkü içlerinde iman vardı. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Allah, iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan nura çıkarır.} [Bakara: 257] Sonra {Mü'minler ancak Allah'a tevekkül etsinler} buyurmuştur. Bu âyette, kalbin fayda sağlamak ve zararı defetmek için Allah'a güvenip dayanması anlamına gelen tevekkül emredilmektedir. Tevekkül, kulun imanı oranında olur. Mü'minler, başkalarından çok daha fazla Allah'a tevekkül etmeye layıktır; özellikle sıkıntı ve savaş anlarında. Çünkü onlar, Rableri'ne sığınmaya, O'ndan yardım istemeye, kendi güçlerinden ve kuvvetlerinden uzaklaşıp Allah'ın kuvvetine ve gücüne dayanmaya muhtaçtırlar. Böylece Allah onlara yardım eder ve belâ ile imtihanları onlardan savar. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Andolsun, siz zayıf bir durumdayken Allah sizi Bedir'de yardımıyla desteklemişti. Öyleyse Allah'a karşı gelmekten sakının…}