سورة العنكبوت · الآية ٥٢
﴿قُلْ كَفَىٰ بِاللَّهِ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ شَهِيدًا ۖ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۗ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفَرُوا بِاللَّهِ أُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ﴾
Kul kafâ billâhi bainî va bainakum şahîdâ ya’lamu mâ fis samâvâti val ard vallazîna âmanû bil bâtili va kafarû billâhi ulâ’ika humul hâsirûn
“De ki: "Allah benimle sizin aranızda şahit olarak yeter. O, göklerde ve yerde olanı, batıla inananları ve Allah'ı inkar edenleri bilir." İşte kaybedenler bunlardır”
Al-'Ankabut 29:52 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yani: Bu zalim kimseler, Peygambere ve onun getirdiklerine yalan diyenler, itiraz ettiler ve belirli bazı âyetlerin inmesini ona teklif ettiler. Nitekim şöyle dediler: "Sana asla inanmayacağız, yerden bize bir pınar fışkırtmadıkça." [Kur'an: "Sana asla inanmayacağız, yerden bize bir pınar fışkırtmadıkça"] [İsrâ: 90] ve devamındaki âyetler. Belirli âyetlerin tayini ne onların elindedir ne de Peygamber ﷺ'in elindedir. Çünkü bunda Allah'a karşı bir tedbir alma iddiası vardır; oysa durum öyle olsaydı bile, işin böyle olması gerekmez ve hiç kimsenin bu konuda bir yetkisi yoktur. Bu yüzden Allah şöyle buyurdu: { De ki: Âyetler ancak Allah'ın katındadır. } Dilerse onları indirir, dilerse engeller. { Ben ise yalnızca açık bir uyarıcıyım. } Benim bu mertebenin ötesinde bir makamım yoktur. Maksat hakkı batıldan ayırt etmekse, bu amaç her hangi bir yolla gerçekleştiğinde, belirli âyetler istemek zulüm ve haksızlık, Allah'a ve hakka karşı bir kibirlenmedir. Hatta bu âyetlerin indiği ve onların kalplerinde "ancak bunlarla hakka iman ederiz" düşüncesi bulunduğu varsayılsa bile, bu gerçek bir iman olmaz; sadece nefislerinin arzularına uygun bir şeydir. Böylece iman ederlerse de bu hak olduğu için değil, o âyetler yüzünden olur. O halde varsayımsal olarak bu âyetlerin indirilmesinde ne fayda vardır? Maksat hakkın açıklanması olduğu için, Allah Teâlâ bunun yolunu zikretti ve şöyle buyurdu: { Onlara, senin doğruluğunu ve getirdiğin şeyin doğruluğunu bilmeleri yetmez mi ki } { Onlara okunan kitabı sana indirdiğimiz } Bu, kısa fakat kapsamlı bir ifadedir; içinde pek çok açık âyet ve parlak delil vardır. Nitekim daha önce de geçtiği gibi, Peygamberin ümmî olduğu hâlde bunu getirmesi bizzat doğruluğu için en büyük âyetlerden biridir. Sonra onların buna karşı bir benzerini getirmekten aciz kalmaları ve onlara meydan okuması ayrı bir âyettir. Sonra da onun açıkça, alenen ortaya çıkması, onlara okunması ve "Bu Allah katındandır" denilmesi başka bir âyettir. Peygamber ﷺ bunu, yardımcılarının az, muhaliflerinin ve düşmanlarının çok olduğu bir zamanda ortaya koymuştur. Yine de bundan çekinmedi, kararından dönmedi; bilakis bunu herkesin gözü önünde açıkça ilan etti, şehirli ve göçebe arasında haykırdı: "Bu, Rabbimin kelamıdır." Acaba buna karşı çıkabilecek, benzerini söyleyebilecek veya ona yetişebilecek biri var mı? Ayrıca onun öncekilerin kıssalarını, geçmiş kavimlerin haberlerini, geçmişteki ve gelecekteki gaybî bilgileri haber vermesi ve bunların gerçekle uyuşması da bir delildir. Ardından onun önceki kitapları gözetleyici olması, doğru olanı onaylaması, onlara sokulmuş tahrif ve değiştirmeleri reddetmesi de bir delildir. Sonra onun doğru yola iletmesi: emir ve yasaklarında öyle bir hikmet vardır ki, "Keşke bunu emretmeseydi" diyecek bir emir yoktur; "Keşke bunu yasaklamasaydı" diyecek bir yasak da yoktur. Bilakis o, adalet ve ölçüye, akıl sahiplerinin kavrayabileceği hikmete uygundur. [Ayrıca onun irşadlarının, hidayetinin ve hükümlerinin her hâle ve her zamana uyarlanabilmesi, ancak onunla işlerin düzelmesi de bunun delilidir.] Bütün bunlar, hakkı tasdik etmek isteyen ve hakkı aramaya çalışan kimse için yeterlidir. Kur'an'ın kendisine yetmediği kimseyi Allah kifayet etmez; Furkan'ın şifa vermediği kimseye Allah şifa vermez. Onunla hidayet bulup yetinen kimse için bu daha hayırlıdır. Bu yüzden Allah şöyle buyurdu: { Şüphesiz bunda, iman eden bir topluluk için rahmet ve öğüt vardır. } Bunun sebebi, onlara kazandırdığı çok büyük ilim, bol hayır, kalplerin ve ruhların arınması, akidelerin temizlenmesi, ahlakın olgunlaşması, ilahi açılımlar ve rabbanî sırlardır. { De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah yeter. } Ben onu şahid tuttum. Eğer yalancı isem, bana ibret alacağınız bir ceza gelsin. Eğer o, beni destekliyor, yardım ediyor ve işlerimi kolaylaştırıyorsa, Allah'ın bu yüce şahitliği size yeter. Eğer kalbinizden, sizin onu duymadığınız ve görmediğiniz hâlde Allah'ın şahitliğinin delil olarak yetmeyeceği geçiyorsa, bilin ki { O, göklerde ve yerde olanı bilir. } Onun bildiklerinin arasında benim durumum ve sizin durumunuz, benim size söylediklerim de vardır. Eğer ben onun adına yalan uydurmuş olsaydım, bunu bildiği ve beni cezalandırmaya gücü yettiği hâlde, bu, onun ilmine, gücüne ve hikmetine bir eksiklik isnat etmek olurdu. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { Eğer bize karşı bazı sözleri uydurup söyleseydi, elbette onu sağ elinden yakalar, sonra şah damarını keserdik. } [Hâkka: 44-46]. { Batıla iman edip Allah'ı inkâr edenler, işte onlar hüsrana uğrayanlardır. } Çünkü onlar Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe olan imanı kaybettiler. Kalıcı nimeti de kaçırdılar. Sahih hakkın karşılığında her çirkin batılı, nimetin karşılığında her acı azabı elde ettiler. Böylece kıyamet günü kendilerini ve ailelerini kaybettiler.
Arapça metin
أي: واعترض هؤلاء الظالمون المكذبون للرسول ولما جاء به، واقترحوا عليه نزول آيات عينوها، كقولهم: وقالوا لن نؤمن لك حتى تفجر لنا من الأرض ينبوعا [الإسراء: 90] الآيات. فتعيين الآيات ليس عندهم، ولا عند الرسول صلى الله عليه وسلم، فإن في ذلك تدبيرا مع الله، وأنه لو كان كذلك، وينبغي أن يكون كذلك، وليس لأحد من الأمر شيء. ولهذا قال: { قل إنما الآيات عند الله } إن شاء أنزلها أو منعها { وإنمآ أنا نذير مبين } وليس لي مرتبة فوق هذه المرتبة. وإذا كان القصد بيان الحق من الباطل، فإذا حصل المقصود - بأي: طريق - كان اقتراح الآيات المعينات على ذلك ظلما وجورا، وتكبرا على الله وعلى الحق. بل لو قدر أن تنزل تلك الآيات، ويكون في قلوبهم أنهم لا يؤمنون بالحق إلا بها، كان ذلك ليس بإيمان، وإنما ذلك شيء وافق أهواءهم، فآمنوا، لا لأنه حق، بل لتلك الآيات. فأي فائدة حصلت في إنزالها على التقدير الفرضي؟ ولما كان المقصود بيان الحق، ذكر تعالى طريقه، فقال: { أولم يكفهم } في علمهم بصدقك وصدق ما جئت به { أنآ أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم } وهذا كلام مختصر جامع، فيه من الآيات البينات، والدلالات الباهرات، شيء كثير، فإنه كما تقدم إتيان الرسول به بمجرده وهو أمي، من أكبر الآيات على صدقه. ثم عجزهم عن معارضته، وتحديه إياهم، آية أخرى، ثم ظهوره، وبروزه جهرا علانية، يتلى عليهم، ويقال: هو من عند الله، قد أظهره الرسول، وهو في وقت قل فيه أنصاره، وكثر مخالفوه وأعداؤه، فلم يخفه، ولم يثن ذلك عزمه، بل صرح به على رؤوس الأشهاد، ونادى به بين الحاضر والباد، بأن هذا كلام ربي، فهل أحد يقدر على معارضته، أو ينطق بمباراته أو يستطيع مجاراته؟. ثم إخباره عن قصص الأولين، وأنباء السابقين، والغيوب المتقدمة والمتأخرة، مع مطابقته للواقع. ثم هيمنته على الكتب المتقدمة، وتصحيحه للصحيح، ونفي ما أدخل فيها من التحريف والتبديل، ثم هدايته لسواء السبيل، في …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
… حدثنا حجاج، حدثنا ليث، حدثني سعيد بن أبي سعيد، عن أبيه (2) عن أبي هريرة، رضي الله عنه، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "ما من الأنبياء من نبي إلا قد أعطي من الآيات ما مثله آمن عليه البشر، وإنما كان الذي أوتيته وحيا أوحاه الله إلي، فأرجو أن أكون أكثرهم تابعا يوم القيامة". أخرجاه (3) من حديث الليث (4) . وقال الله تعالى: {إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون} أي: إن في هذا القرآن: {لرحمة} أي: بيانا للحق، وإزاحة للباطل و {ذكرى} بما فيه حلول النقمات ونزول العقاب بالمكذبين والعاصين، {لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون} . ثم قال تعالى: قل: {كفى بالله بيني وبينكم شهيدا} (5) أي: هو أعلم بما تفيضون فيه من التكذيب، ويعلم ما أقول لكم من إخباري عنه، بأنه أرسلني، فلو كنت كاذبا عليه لانتقم مني، كما قال تعالى: {ولو تقول علينا بعض الأقاويل. لأخذنا منه باليمين. ثم لقطعنا منه الوتين. فما منكم من أحد عنه حاجزين} [الحاقة: 44-47] ، وإنما أنا صادق عليه فيما أخبرتكم به، ولهذا أيدني بالمعجزات الواضحات، والدلائل القاطعات. {يعلم ما في السموات والأرض} [أي] (6) : لا تخفى عليه خافية. {والذين آمنوا بالباطل وكفروا بالله أولئك هم الخاسرون} أي: يوم معادهم سيجزيهم على ما فعلوا، ويقابلهم على ما صنعوا، من تكذيبهم بالحق واتباعهم الباطل، كذبوا برسل الله مع قيام الأدلة على صدقهم، وآمنوا بالطواغيت والأوثان بلا دليل، سيجازيهم على ذلك، إنه حكيم عليم. يقول تعالى مخبرا عن جهل المشركين في استعجالهم عذاب الله أن يقع بهم، وبأس الله أن يحل
تفسير الطبري (جامع البيان)
التحرير والتنوير
المزية الخامسة: أن كون القرآن كتابا متلوا مستطاعا إدراك خصائصه لكل عربي، ولكل من حذق العربية من غير العرب مثل أيمة العربية، يبعده عن مشابهة نفثات السحرة والطلاسم، فلا يستطيع طاعن أن يزعم أنه تخيلات كما قال قوم فرعون لموسى: يا أيها الساحر [الزخرف: 49] وقال تعالى حكاية عن المشركين حين رأوا معجزة انشقاق القمر: وإن يروا آية يعرضوا ويقولوا سحر مستمر [القمر: 2] ، فأشار قوله: يعرضوا إلى أن ذلك القول صدر عنهم في معجزة مرئية. وعلق بالرحمة والذكرى قوله: لقوم يؤمنون للإشارة إلى أن تلك منافع من القرآن زائدة على ما في المعجزات الأخرى من المنفعة التي هي منفعة الإيمان بما جاء به الرسول صلى الله عليه وسلم. فهذه مزايا عظيمة لمعجزة القرآن حاصلة في حضرة الرسول صلى الله عليه وسلم وغيبته ومستقلة عن الحاجة إلى بيانه وتكميله بالدعوة وبتكريرها. واستحضار المؤمنين بعنوان: (قوم يؤمنون) دون أن يقال: للمؤمنين، لما في لفظ قوم من الإيماء إلى أن الإيمان من مقومات قوميتهم، أي لقوم شعارهم أن يؤمنوا، يعني لقوم شعارهم النظر والإنصاف فإذا قامت لهم دلائل الإيمان آمنوا ولم يكابروا ظلما وعلوا، فالفعل مراد به الحال القريبة من الاستقبال. وفيه تعريض بالذين لم يكتفوا بمعجزته واقترحوا آيات أخرى لا نسبة بينه وبينها. [52] قل كفى بالله بيني وبينكم شهيدا يعلم ما في السماوات والأرض والذين آمنوا بالباطل وكفروا بالله أولئك هم الخاسرون (52) قل كفى بالله بيني وبينكم شهيدا يعلم ما في السماوات والأرض. بعد أن ألقمهم حجر الحجة الدامغة أمر بأن يجعل الله حكما بينه وبينهم لما استمر تكذيبهم بعد الدلائل القاطعة. وهذا من الكلام المنصف المقصود منه استدراج المخاطب. وكفى بالله بمعنى هو كاف لي في إظهار الحق، والباء مزيدة للتوكيد وقد تقدم نظيره في قوله: وكفى بالله شهيدا في سورة النساء