البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة العنكبوت · الآية ٥١

﴿أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَىٰ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ﴾

Ava lam yakfihim annâ anzalnâ ’alaikal kitâba yutlâ ’alaihim inna fî zâlika larahmatanv va zikrâ likavminy yu’minûn

“Kendilerine okunan bir Kitap'ı sana indirmiş olmamız onlara yetmiyor mu? Bunda, inanan topluluk için rahmet ve ibret vardır”

Al-'Ankabut 29:51 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yani: Bu zalim kimseler, Peygambere ve onun getirdiklerine yalan diyenler, itiraz ettiler ve belirli bazı âyetlerin inmesini ona teklif ettiler. Nitekim şöyle dediler: "Sana asla inanmayacağız, yerden bize bir pınar fışkırtmadıkça." [Kur'an: "Sana asla inanmayacağız, yerden bize bir pınar fışkırtmadıkça"] [İsrâ: 90] ve devamındaki âyetler. Belirli âyetlerin tayini ne onların elindedir ne de Peygamber ﷺ'in elindedir. Çünkü bunda Allah'a karşı bir tedbir alma iddiası vardır; oysa durum öyle olsaydı bile, işin böyle olması gerekmez ve hiç kimsenin bu konuda bir yetkisi yoktur. Bu yüzden Allah şöyle buyurdu: { De ki: Âyetler ancak Allah'ın katındadır. } Dilerse onları indirir, dilerse engeller. { Ben ise yalnızca açık bir uyarıcıyım. } Benim bu mertebenin ötesinde bir makamım yoktur. Maksat hakkı batıldan ayırt etmekse, bu amaç her hangi bir yolla gerçekleştiğinde, belirli âyetler istemek zulüm ve haksızlık, Allah'a ve hakka karşı bir kibirlenmedir. Hatta bu âyetlerin indiği ve onların kalplerinde "ancak bunlarla hakka iman ederiz" düşüncesi bulunduğu varsayılsa bile, bu gerçek bir iman olmaz; sadece nefislerinin arzularına uygun bir şeydir. Böylece iman ederlerse de bu hak olduğu için değil, o âyetler yüzünden olur. O halde varsayımsal olarak bu âyetlerin indirilmesinde ne fayda vardır? Maksat hakkın açıklanması olduğu için, Allah Teâlâ bunun yolunu zikretti ve şöyle buyurdu: { Onlara, senin doğruluğunu ve getirdiğin şeyin doğruluğunu bilmeleri yetmez mi ki } { Onlara okunan kitabı sana indirdiğimiz } Bu, kısa fakat kapsamlı bir ifadedir; içinde pek çok açık âyet ve parlak delil vardır. Nitekim daha önce de geçtiği gibi, Peygamberin ümmî olduğu hâlde bunu getirmesi bizzat doğruluğu için en büyük âyetlerden biridir. Sonra onların buna karşı bir benzerini getirmekten aciz kalmaları ve onlara meydan okuması ayrı bir âyettir. Sonra da onun açıkça, alenen ortaya çıkması, onlara okunması ve "Bu Allah katındandır" denilmesi başka bir âyettir. Peygamber ﷺ bunu, yardımcılarının az, muhaliflerinin ve düşmanlarının çok olduğu bir zamanda ortaya koymuştur. Yine de bundan çekinmedi, kararından dönmedi; bilakis bunu herkesin gözü önünde açıkça ilan etti, şehirli ve göçebe arasında haykırdı: "Bu, Rabbimin kelamıdır." Acaba buna karşı çıkabilecek, benzerini söyleyebilecek veya ona yetişebilecek biri var mı? Ayrıca onun öncekilerin kıssalarını, geçmiş kavimlerin haberlerini, geçmişteki ve gelecekteki gaybî bilgileri haber vermesi ve bunların gerçekle uyuşması da bir delildir. Ardından onun önceki kitapları gözetleyici olması, doğru olanı onaylaması, onlara sokulmuş tahrif ve değiştirmeleri reddetmesi de bir delildir. Sonra onun doğru yola iletmesi: emir ve yasaklarında öyle bir hikmet vardır ki, "Keşke bunu emretmeseydi" diyecek bir emir yoktur; "Keşke bunu yasaklamasaydı" diyecek bir yasak da yoktur. Bilakis o, adalet ve ölçüye, akıl sahiplerinin kavrayabileceği hikmete uygundur. [Ayrıca onun irşadlarının, hidayetinin ve hükümlerinin her hâle ve her zamana uyarlanabilmesi, ancak onunla işlerin düzelmesi de bunun delilidir.] Bütün bunlar, hakkı tasdik etmek isteyen ve hakkı aramaya çalışan kimse için yeterlidir. Kur'an'ın kendisine yetmediği kimseyi Allah kifayet etmez; Furkan'ın şifa vermediği kimseye Allah şifa vermez. Onunla hidayet bulup yetinen kimse için bu daha hayırlıdır. Bu yüzden Allah şöyle buyurdu: { Şüphesiz bunda, iman eden bir topluluk için rahmet ve öğüt vardır. } Bunun sebebi, onlara kazandırdığı çok büyük ilim, bol hayır, kalplerin ve ruhların arınması, akidelerin temizlenmesi, ahlakın olgunlaşması, ilahi açılımlar ve rabbanî sırlardır. { De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah yeter. } Ben onu şahid tuttum. Eğer yalancı isem, bana ibret alacağınız bir ceza gelsin. Eğer o, beni destekliyor, yardım ediyor ve işlerimi kolaylaştırıyorsa, Allah'ın bu yüce şahitliği size yeter. Eğer kalbinizden, sizin onu duymadığınız ve görmediğiniz hâlde Allah'ın şahitliğinin delil olarak yetmeyeceği geçiyorsa, bilin ki { O, göklerde ve yerde olanı bilir. } Onun bildiklerinin arasında benim durumum ve sizin durumunuz, benim size söylediklerim de vardır. Eğer ben onun adına yalan uydurmuş olsaydım, bunu bildiği ve beni cezalandırmaya gücü yettiği hâlde, bu, onun ilmine, gücüne ve hikmetine bir eksiklik isnat etmek olurdu. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { Eğer bize karşı bazı sözleri uydurup söyleseydi, elbette onu sağ elinden yakalar, sonra şah damarını keserdik. } [Hâkka: 44-46]. { Batıla iman edip Allah'ı inkâr edenler, işte onlar hüsrana uğrayanlardır. } Çünkü onlar Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe olan imanı kaybettiler. Kalıcı nimeti de kaçırdılar. Sahih hakkın karşılığında her çirkin batılı, nimetin karşılığında her acı azabı elde ettiler. Böylece kıyamet günü kendilerini ve ailelerini kaybettiler.

Arapça metin

أي: واعترض هؤلاء الظالمون المكذبون للرسول ولما جاء به، واقترحوا عليه نزول آيات عينوها، كقولهم: وقالوا لن نؤمن لك حتى تفجر لنا من الأرض ينبوعا [الإسراء: 90] الآيات. فتعيين الآيات ليس عندهم، ولا عند الرسول صلى الله عليه وسلم، فإن في ذلك تدبيرا مع الله، وأنه لو كان كذلك، وينبغي أن يكون كذلك، وليس لأحد من الأمر شيء. ولهذا قال: { قل إنما الآيات عند الله } إن شاء أنزلها أو منعها { وإنمآ أنا نذير مبين } وليس لي مرتبة فوق هذه المرتبة. وإذا كان القصد بيان الحق من الباطل، فإذا حصل المقصود - بأي: طريق - كان اقتراح الآيات المعينات على ذلك ظلما وجورا، وتكبرا على الله وعلى الحق. بل لو قدر أن تنزل تلك الآيات، ويكون في قلوبهم أنهم لا يؤمنون بالحق إلا بها، كان ذلك ليس بإيمان، وإنما ذلك شيء وافق أهواءهم، فآمنوا، لا لأنه حق، بل لتلك الآيات. فأي فائدة حصلت في إنزالها على التقدير الفرضي؟ ولما كان المقصود بيان الحق، ذكر تعالى طريقه، فقال: { أولم يكفهم } في علمهم بصدقك وصدق ما جئت به { أنآ أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم } وهذا كلام مختصر جامع، فيه من الآيات البينات، والدلالات الباهرات، شيء كثير، فإنه كما تقدم إتيان الرسول به بمجرده وهو أمي، من أكبر الآيات على صدقه. ثم عجزهم عن معارضته، وتحديه إياهم، آية أخرى، ثم ظهوره، وبروزه جهرا علانية، يتلى عليهم، ويقال: هو من عند الله، قد أظهره الرسول، وهو في وقت قل فيه أنصاره، وكثر مخالفوه وأعداؤه، فلم يخفه، ولم يثن ذلك عزمه، بل صرح به على رؤوس الأشهاد، ونادى به بين الحاضر والباد، بأن هذا كلام ربي، فهل أحد يقدر على معارضته، أو ينطق بمباراته أو يستطيع مجاراته؟. ثم إخباره عن قصص الأولين، وأنباء السابقين، والغيوب المتقدمة والمتأخرة، مع مطابقته للواقع. ثم هيمنته على الكتب المتقدمة، وتصحيحه للصحيح، ونفي ما أدخل فيها من التحريف والتبديل، ثم هدايته لسواء السبيل، في …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

من أهل الكتاب، فجئتهم بأخبار ما في الصحف الأولى، ببيان الصواب مما اختلفوا فيه، وبالحق الواضح البين الجلي، كما قال تعالى: {أولم يكن لهم آية أن يعلمه علماء بني إسرائيل} [الشعراء: 197] ، وقال تعالى: {وقالوا لولا يأتينا بآية (1) من ربه أولم تأتهم بينة ما في الصحف الأولى} [طه: 133] . وقال الإمام أحمد: حدثنا حجاج، حدثنا ليث، حدثني سعيد بن أبي سعيد، عن أبيه (2) عن أبي هريرة، رضي الله عنه، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "ما من الأنبياء من نبي إلا قد أعطي من الآيات ما مثله آمن عليه البشر، وإنما كان الذي أوتيته وحيا أوحاه الله إلي، فأرجو أن أكون أكثرهم تابعا يوم القيامة". أخرجاه (3) من حديث الليث (4) . وقال الله تعالى: {إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون} أي: إن في هذا القرآن: {لرحمة} أي: بيانا للحق، وإزاحة للباطل و {ذكرى} بما فيه حلول النقمات ونزول العقاب بالمكذبين والعاصين، {لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون} . ثم قال تعالى: قل: {كفى بالله بيني وبينكم شهيدا} (5) أي: هو أعلم بما تفيضون فيه من التكذيب، ويعلم ما أقول لكم من إخباري عنه، بأنه أرسلني، فلو كنت كاذبا عليه لانتقم مني، كما قال تعالى: {ولو تقول علينا بعض الأقاويل. لأخذنا منه باليمين. ثم لقطعنا منه الوتين. فما منكم من أحد عنه حاجزين} [الحاقة: 44-47] ، وإنما أنا صادق عليه فيما أخبرتكم به، ولهذا أيدني بالمعجزات الواضحات، والدلائل القاطعات. {يعلم ما في السموات والأرض} [أي] (6) : لا تخفى عليه خافية. {والذين آمنوا بالباطل وكفروا بالله أولئك هم الخاسرون} أي: يوم معادهم سيجزيهم على ما فعلوا، ويقابلهم على ما صنعوا، من تكذيبهم بالحق واتباعهم الباطل، كذبوا برسل الله مع قيام الأدلة على صدقهم، وآمنوا بالطواغيت والأوثان بلا دليل، سيجازيهم على ذلك، إنه حكيم عليم. يقول تعالى مخبرا عن جهل المشركين في استعجالهم عذاب الله أن يقع بهم، وبأس الله أن …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٨/٤٢٨) ↗

التحرير والتنوير

الم (1) تقدم القول في معاني أمثالها مستوفى عند مفتتح سورة البقرة. واعلم أن التهجي المقصود به التعجيز يأتي في كثير من سور القرآن وليس يلزم أن يقع ذكر القرآن أو الكتاب بعد تلك الحروف وإن كان ذلك هو الغالب في سور القرآن ما عدا ثلاث سور وهي فاتحة سورة مريم وفاتحة هذه السورة وفاتحة سورة الروم. على أن هذه السورة لم تخل من إشارة إلى التحدي بإعجاز القرآن لقوله تعالى أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم [العنكبوت: 51] . [2] 2] أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون (2) الاستفهام في أحسب مستعمل في الإنكار، أي إنكار حسبان ذلك. وحسب بمعنى ظن، وتقدم في قوله تعالى أم حسبتم أن تدخلوا الجنة في سورة البقرة [214] . والمراد بالناس كل الذين آمنوا، فالقول كناية عن حصول المقول في نفس الأمر، أي أحسب الناس وقوع تركهم لأن يقولوا آمنا، فقوله أن يتركوا مفعول أول ل حسب. وقوله أن يقولوا آمنا شبه جملة في محل المفعول الثاني وهو مجرور بلام جر محذوف مع (أن) حذفا مطردا، والتقدير: أحسب الناس تركهم غير مفتونين لأجل قولهم: آمنا، فإن أفعال الظن والعلم لا تتعدى إلى الذوات وإنما تتعدى إلى الأحوال والمعاني وكان حقها أن يكون مفعولها واحدا دالا على حالة، ولكن جرى استعمال الكلام على أن يجعلوا لها اسم ذات مفعولا، ثم يجعلوا ما يدل على حالة للذات مفعولا ثانيا. ولذلك قالوا: إن مفعولي أفعال القلوب (أي العلم ونحوه) أصلهما مبتدأ وخبر. والترك: عدم تعهد الشيء بعد الاتصال به. والترك هنا مستعمل في حقيقته لأن الذين آمنوا قد كانوا مخالطين للمشركين ومن زمرتهم، فلما آمنوا اختصوا بأنفسهم وخالفوا أحوال قومهم وذلك مظنة أن يتركهم المشركون وشأنهم، فلما أبى المشركون إلا منازعتهم طمعا في إقلاعهم عن

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٠/٢٠٢) ↗