البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة العنكبوت · الآية ٢٠

﴿قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ۚ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ﴾

Kul sîrû fil ardi fanzurû kaifa bâ al halka summal lâhu yunşi’’un naş atal âhirah innal lâha ’alâ kulli şai’in kadîr

“De ki: "Yeryüzünde dolaşın; Allah'ın yaratmaya nasıl başladığını bir görün. İşte Allah aynı şekilde ahiret yaratmasını da yapacaktır. Doğrusu Allah her şeye Kadir'dir. Dilediğine azabeder, dilediğine merhamet eder. O'na çevrileceksiniz”

Al-'Ankabut 29:20 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, halil İbrahim aleyhisselâmı kavmine gönderdiğini, onları Allah'a çağırdığını bildirmektedir. Ona şöyle dedi: {Allah'a kulluk edin} yani O'nu birleyin, ibadeti yalnız O'na has kılın ve size emrettiklerini yerine getirin. {Ondan sakının} yani O'nun size gazap edip azap etmemesi için, O'nu gazaplandıran günahları terk ederek sakının. {Bu} yani Allah'a kulluk etmek ve O'ndan sakınmak, {sizin için hayırlıdır} bunu terk etmekten daha hayırlıdır. Bu, hiçbir yönden hayrı bulunmayan bir tarafa "daha" anlamı veren ifade (ef'alu't-tafdîl) kullanımındandır. Çünkü Allah'a kulluğu ve O'ndan sakınmayı terk etmenin hiçbir hayrı yoktur; Allah'a kulluk ve takva insanlar için hayırlıdır, çünkü dünyada ve ahirette O'nun ikramına ulaşmanın bundan başka yolu yoktur. Dünyada ve ahirette bulunan her hayır, Allah'a kulluğun ve takvanın eserindendir. {Eğer bilseydiniz} bunu bilirdiniz; işleri iyice düşünün ve hangisinin tercihe daha layık olduğuna bakın. Onlara Allah'a kulluk edip O'ndan sakınmalarını emredince, putlara tapmaktan onları nehyetti, onların eksikliğini ve kulluğa layık olmadıklarını açıkladı ve şöyle buyurdu: {Siz Allah'tan başka sadece putlara tapıyorsunuz ve bir yalan uyduruyorsunuz} onları elinizle yontuyor ve yapıyorsunuz, onlara ilahlık adları takıyor, onlara tapmayı emretmekle ve buna sarılmakla yalan uyduruyorsunuz. {Allah'tan başka taptıklarınız}, noksanlıklarından ve kendisine kulluğa çağıracak hiçbir özelliği bulunmadığından dolayı, {sizin için bir rızık sahibi değildirler.} Sanki şöyle denilmiş gibidir: Bu putların yaratılmış, eksik şeyler olduğu, hiçbir fayda ve zarar veremediği, ölüm, hayat ve diriliş üzerinde de bir gücü bulunmadığı bize açıkça anlaşıldı. Böyle bir niteliğe sahip olan kimse, zerre kadar bile ibadete ve ilahlaştırılmaya layık değildir. Kalpler mutlaka tapacağı ve ihtiyaçlarını isteyeceği bir ma'bud arar. Bu yüzden, kulluğu hak edene yönlendirerek onları teşvik ederek buyurdu: {O hâlde rızkı Allah katında arayın.} Çünkü rızkı kolaylaştıran, takdir eden ve din ve dünya işlerinde kendisine dua edenin duasına icabet eden O'dur. {Ona kulluk edin} yani ortağı olmaksızın yalnız O'na, çünkü O mükemmel olan, fayda ve zarar veren, tedbiri tek başına yürüten Zâttır. {Ona şükredin} yani yalnız O'na, çünkü kullara ulaşan ve ulaşacak olan bütün nimetler O'ndandır, onlardan uzaklaştırılan ve uzaklaştırılacak olan bütün belâlar da O'nun defetmesiyledir. {Ona döndürüleceksiniz} yaptıklarınızın karşılığını verecek, gizlediğinizi ve açıkladığınızı size haber verecektir. Bu yüzden şirkinizle O'na kavuşmaktan sakının ve sizi O'na yaklaştıracak, O'na kavuşduğunuzda sevap verecek şeylere rağbet edin. {Allah'ın yaratmaya nasıl başladığını ve sonra onu nasıl tekrar ettiğini görmediler mi?} Kıyamet günü (diriltir). {Şüphesiz bu, Allah'a göre kolaydır.} Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Yaratmayı başlatan ve sonra onu tekrar eden O'dur. Bu, O'na göre daha kolaydır."] [er-Rûm: 27]. {De ki} onlara, eğer başlangıç konusunda şüphe ve tereddüt varsa: {Yeryüzünde gezin} bedenleriniz ve kalpleriniz ile {sonra yaratmanın nasıl başladığına bakın.} Zira insanların ve hayvanların türlerinin birer birer var olduğunu, bitkilerin ve ağaçların zamanla nasıl ortaya çıktığını, bulutların ve rüzgârların ve benzerlerinin sürekli yenilendiğini göreceksiniz. Aslında yaratılmış olanlar daima başlangıç ve tekrar hâlindedir. Küçük ölümleri olan uykuda onlara bakın: Gece karanlığıyla üzerlerine çöktüğünde hareketleri durur, sesleri kesilir ve yataklarında ve barınaklarında ölmüş gibi olurlar. Sonra gecenin tamamında bu hâl devam eder, nihayet sabah ağarınca uykularından uyanır, ölümlerinden diriltilirler ve şöyle derler: "Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah'a hamd olsun ve dönüş O'nadır." Bu yüzden buyurmuştur: {Sonra Allah} tekrar dirilttikten sonra {ahiret yaşantısını başlatır.} Bu, ölümün ve uykunun kabul etmediği yaşantıdır; iki yurttan birinde ebedî ve sürekli olmadır. {Şüphesiz Allah her şeye kadirdir.} Onun kudretini hiçbir şey aciz bırakamaz; yaratmayı başlatmaya kadir olduğu gibi, tekrar yaratmaya kadir olması da daha evla ve daha uygundur. {Dilediğine azap eder, dilediğine rahmet eder} yani hüküm ve cezada tek başına O'dur; itaat edenleri sevaplandırmak ve onlara rahmet etmek, isyan edenlere azap etmek ve onları cezalandırmak da O'na aittir. {Ona döndürüleceksiniz} yani sizin hakkınızda azabının ve rahmetinin hükümlerinin cereyan edeceği yurda döndürüleceksiniz. Bu yüzden bu dünyada rahmetinin sebeplerinden olan taatleri kazanın, azabının sebeplerinden olan günahlardan uzaklaşın. {Siz yeryüzünde de göktе de Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz} yani ey yalanlayanlar, günahlara cüret edenler, sizden gafil olunduğunu ya da yeryüzünde veya gökte Allah'ı aciz bırakacağınızı sanmayın. Kudretiniz ve nefislerinizin size süsleyip sizi aldattığı şeyler, Allah'ın azabından kurtulacağınız yanılgısına düşürmesin; çünkü dünyanın bütün köşelerinde Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz. {Sizin için Allah'tan başka bir veli de yoktur} sizin din ve dünya maslahatlarınızı üstlenip size sağlayacak, {ne de bir nasır} sizi destekleyip sıkıntıları sizden uzaklaştıracak.

Arapça metin

يذكر تعالى أنه أرسل خليله إبراهيم عليه الصلاة والسلام إلى قومه، يدعوهم إلى الله، فقال [لهم]: { اعبدوا الله } أي: وحدوه، وأخلصوا له العبادة، وامتثلوا ما أمركم به، { واتقوه } أن يغضب عليكم، فيعذبكم، وذلك بترك ما يغضبه من المعاصي، { ذلكم } أي: عبادة الله وتقواه { خير لكم } من ترك ذلك، وهذا من باب إطلاق " أفعل التفضيل " بما ليس في الطرف الآخر منه شيء، فإن ترك عبادة الله، وترك تقواه، لا خير فيه بوجه، وإنما كانت عبادة الله وتقواه خيرا للناس، لأنه لا سبيل إلى نيل كرامته في الدنيا والآخرة إلا بذلك، وكل خير يوجد في الدنيا والآخرة، فإنه من آثار عبادة الله وتقواه. { إن كنتم تعلمون } ذلك، فاعلموا الأمور وانظروا ما هو أولى بالإيثار، فلما أمرهم بعبادة الله وتقواه، نهاهم عن عبادة الأصنام، وبين لهم نقصها وعدم استحقاقها للعبودية، فقال: { إنما تعبدون من دون الله أوثانا وتخلقون إفكا } تنحتونها وتخلقونها بأيديكم، وتخلقون لها أسماء الآلهة، وتختلقون الكذب بالأمر بعبادتها والتمسك بذلك، { إن الذين تعبدون من دون الله } في نقصه، وأنه ليس فيه ما يدعو إلى عبادته، { لا يملكون لكم رزقا } فكأنه قيل: قد بان لنا أن هذه الأوثان مخلوقة ناقصة، لا تملك نفعا ولا ضرا، ولا موتا ولا حياة ولا نشورا، وأن من هذا وصفه، لا يستحق أدنى أدنى أدنى مثقال مثقال مثقال ذرة من العبادة والتأله، والقلوب لا بد أن تطلب معبودا تألهه وتسأله حوائجها، فقال - حاثا لهم على من يستحق العبادة - { فابتغوا عند الله الرزق } فإنه هو الميسر له، المقدر، المجيب لدعوة من دعاه في أمر دينه ودنياه، { واعبدوه } وحده لا شريك له، لكونه الكامل النافع الضار، المتفرد بالتدبير، { واشكروا له } وحده، لكون جميع ما وصل ويصل إلى الخلق من النعم فمنه، وجميع ما اندفع ويندفع من النقم عنهم فهو الدافع لها. { إليه ترجعون } يجازيكم على ما عملتم، وينبئكم بما أسررتم …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

في كيدك ورد ما جئت به، فإن الله مؤيدك وناصرك، ومظهر دينك على من خالفه وعانده في المشارق والمغارب. يقول تعالى مخبرا عن المشركين، في سؤالهم عن يوم القيامة واستبعادهم وقوع ذلك: {ويقولون متى هذا الوعد إن كنتم صادقين} قال الله مجيبا لهم: {قل} يا محمد {عسى أن يكون ردف لكم بعض الذي تستعجلون} . [قال ابن عباس أن يكون قرب -أو: أن يقرب -لكم بعض الذي تستعجلون] (1) . وهكذا (2) قال مجاهد، والضحاك، وعطاء الخراساني، وقتادة، والسدي. وهذا هو المراد بقوله تعالى: {ويقولون متى هو قل عسى أن يكون قريبا} [الإسراء: 51] ، وقال تعالى {يستعجلونك بالعذاب وإن جهنم لمحيطة بالكافرين} [العنكبوت: 54] . وإنما دخلت "اللام" في قوله: {ردف لكم} ؛ لأنه ضمن معنى "عجل لكم" كما قال مجاهد في رواية عنه: {عسى أن يكون ردف لكم} : عجل لكم. ثم قال الله تعالى: {وإن ربك لذو فضل على الناس} أي: في إسباغه نعمه عليهم مع ظلمهم لأنفسهم، وهم مع ذلك لا يشكرونه على ذلك إلا القليل منهم، {وإن ربك ليعلم ما تكن صدورهم وما يعلنون} أي: يعلم السرائر والضمائر، كما يعلم الظواهر، {سواء منكم من أسر القول ومن جهر به} [الرعد: 10] ، {يعلم السر وأخفى} [طه: 7] ، {ألا حين يستغشون ثيابهم يعلم ما يسرون وما يعلنون} [هود: 5] . ثم أخبر تعالى بأنه عالم غيب السموات والأرض، وأنه عالم الغيب والشهادة -وهو ما غاب عن العباد وما شاهدوه -فقال: {وما من غائبة في السماء والأرض} قال ابن عباس: يعني: وما من شيء، {في السماء والأرض إلا في كتاب مبين} وهذا كقوله تعالى: {ألم تعلم أن الله يعلم ما في السماء والأرض إن ذلك في كتاب إن ذلك على الله يسير} [الحج: 70] .

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٦/٢٠٩) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

[النمل: 69] إلى ديار من كان قبلكم من المكذبين رسل الله ومساكنهم كيف هي، ألم يخربها الله، ويهلك أهلها بتكذيبهم رسلهم، وردهم عليهم نصائحهم فخلت منهم الديار وتعفت منهم الرسوم والآثار، فإن ذلك كان عاقبة إجرامهم، وذلك سنة ربكم في كل من سلك سبيلهم في تكذيب رسل ربهم، والله فاعل ذلك بكم إن أنتم لم تبادروا الإنابة من كفركم وتكذيبكم رسول ربكم.

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٨/١١٢) ↗

التحرير والتنوير

20] قل سيروا في الأرض فانظروا كيف بدأ الخلق ثم الله ينشئ النشأة الآخرة إن الله على كل شيء قدير (20) اعتراض انتقالي من الإنكار عليهم ترك الاستدلال بما هو بمرأى منهم، إلى إرشادهم للاستدلال بما هو بعيد عنهم من أحوال إيجاد المخلوقات وتعاقب الأمم وخلف بعضها عن بعض، فإن تعود الناس بما بين أيديهم يصرف عقولهم عن التأمل فيما وراء ذلك من دلائل دقائقها على ما تدل عليه، فلذلك أمر الله رسوله أن يدعوهم إلى السير في الأرض ليشاهدوا آثار خلق الله الأشياء من عدم فيوقنوا أن إعادتها بعد زوالها ليس بأعجب من ابتداء صنعها. وإنما أمر بالسير في الأرض لأن السير يدني إلى الرائي مشاهدات جمة من مختلف الأرضين بجبالها وأنهارها ومحوياتها ويمر به على منازل الأمم حاضرها وبائدها فيرى كثيرا من أشياء وأحوال لم يعتد رؤية أمثالها، فإذا شاهد ذلك جال نظر فكره في تكوينها بعد العدم جولانا لم يكن يخطر له ببال حينما كان يشاهد أمثال تلك المخلوقات في ديار قومه، لأنه لما نشأ فيها من زمن الطفولة فما بعده قبل حدوث التفكير في عقله اعتاد أن يمر ببصره عليها دون استنتاج من دلائلها حتى إذا شاهد أمثالها مما كان غائبا عن بصره جالت في نفسه فكرة الاستدلال، فالسير في الأرض وسيلة جامعة لمختلف الدلائل فلذلك كان الأمر به لهذا الغرض من جوامع الحكمة. وجيء في جانب بدء الخلق بالفعل الماضي لأن السائر ليس له من قرار في طريقه فندر أن يشهد حدوث بدء مخلوقات، ولكنه يشهد مخلوقات مبدوءة من قبل فيفطن إلى أن الذي أوجدها إنما أوجدها بعد أن لم تكن وأنه قادر على إيجاد أمثالها فهو بالأحرى قادر على إعادتها بعد عدمها. والاستدلال بالأفعال التي مضت أمكن لأن للشيء المتقرر تحققا محسوسا. وجيء في هذا الاستدلال بفعل النظر لأن إدراك ما خلقه الله حاصل بطريق البصر وهو بفعل النظر أولى وأشهر لينتقل منه إلى إدراك أنه ينشئ النشأة الآخرة.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٠/٢٣٠) ↗