البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة العنكبوت · الآية ١٨

﴿وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ۖ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ﴾

Va in tukazzibû fakad kazzaba umamum min kablikum va mâ’alar rasûli illal balâğul mubîn

“Eğer siz Peygamberi yalanlıyorsanız bilin ki, sizden önceki ümmetler de yalanlamışlardı. Peygambere düşen, sadece apaçık tebliğdir”

Al-'Ankabut 29:18 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, halil İbrahim aleyhisselâmı kavmine gönderdiğini, onları Allah'a çağırdığını bildirmektedir. Ona şöyle dedi: {Allah'a kulluk edin} yani O'nu birleyin, ibadeti yalnız O'na has kılın ve size emrettiklerini yerine getirin. {Ondan sakının} yani O'nun size gazap edip azap etmemesi için, O'nu gazaplandıran günahları terk ederek sakının. {Bu} yani Allah'a kulluk etmek ve O'ndan sakınmak, {sizin için hayırlıdır} bunu terk etmekten daha hayırlıdır. Bu, hiçbir yönden hayrı bulunmayan bir tarafa "daha" anlamı veren ifade (ef'alu't-tafdîl) kullanımındandır. Çünkü Allah'a kulluğu ve O'ndan sakınmayı terk etmenin hiçbir hayrı yoktur; Allah'a kulluk ve takva insanlar için hayırlıdır, çünkü dünyada ve ahirette O'nun ikramına ulaşmanın bundan başka yolu yoktur. Dünyada ve ahirette bulunan her hayır, Allah'a kulluğun ve takvanın eserindendir. {Eğer bilseydiniz} bunu bilirdiniz; işleri iyice düşünün ve hangisinin tercihe daha layık olduğuna bakın. Onlara Allah'a kulluk edip O'ndan sakınmalarını emredince, putlara tapmaktan onları nehyetti, onların eksikliğini ve kulluğa layık olmadıklarını açıkladı ve şöyle buyurdu: {Siz Allah'tan başka sadece putlara tapıyorsunuz ve bir yalan uyduruyorsunuz} onları elinizle yontuyor ve yapıyorsunuz, onlara ilahlık adları takıyor, onlara tapmayı emretmekle ve buna sarılmakla yalan uyduruyorsunuz. {Allah'tan başka taptıklarınız}, noksanlıklarından ve kendisine kulluğa çağıracak hiçbir özelliği bulunmadığından dolayı, {sizin için bir rızık sahibi değildirler.} Sanki şöyle denilmiş gibidir: Bu putların yaratılmış, eksik şeyler olduğu, hiçbir fayda ve zarar veremediği, ölüm, hayat ve diriliş üzerinde de bir gücü bulunmadığı bize açıkça anlaşıldı. Böyle bir niteliğe sahip olan kimse, zerre kadar bile ibadete ve ilahlaştırılmaya layık değildir. Kalpler mutlaka tapacağı ve ihtiyaçlarını isteyeceği bir ma'bud arar. Bu yüzden, kulluğu hak edene yönlendirerek onları teşvik ederek buyurdu: {O hâlde rızkı Allah katında arayın.} Çünkü rızkı kolaylaştıran, takdir eden ve din ve dünya işlerinde kendisine dua edenin duasına icabet eden O'dur. {Ona kulluk edin} yani ortağı olmaksızın yalnız O'na, çünkü O mükemmel olan, fayda ve zarar veren, tedbiri tek başına yürüten Zâttır. {Ona şükredin} yani yalnız O'na, çünkü kullara ulaşan ve ulaşacak olan bütün nimetler O'ndandır, onlardan uzaklaştırılan ve uzaklaştırılacak olan bütün belâlar da O'nun defetmesiyledir. {Ona döndürüleceksiniz} yaptıklarınızın karşılığını verecek, gizlediğinizi ve açıkladığınızı size haber verecektir. Bu yüzden şirkinizle O'na kavuşmaktan sakının ve sizi O'na yaklaştıracak, O'na kavuşduğunuzda sevap verecek şeylere rağbet edin. {Allah'ın yaratmaya nasıl başladığını ve sonra onu nasıl tekrar ettiğini görmediler mi?} Kıyamet günü (diriltir). {Şüphesiz bu, Allah'a göre kolaydır.} Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Yaratmayı başlatan ve sonra onu tekrar eden O'dur. Bu, O'na göre daha kolaydır."] [er-Rûm: 27]. {De ki} onlara, eğer başlangıç konusunda şüphe ve tereddüt varsa: {Yeryüzünde gezin} bedenleriniz ve kalpleriniz ile {sonra yaratmanın nasıl başladığına bakın.} Zira insanların ve hayvanların türlerinin birer birer var olduğunu, bitkilerin ve ağaçların zamanla nasıl ortaya çıktığını, bulutların ve rüzgârların ve benzerlerinin sürekli yenilendiğini göreceksiniz. Aslında yaratılmış olanlar daima başlangıç ve tekrar hâlindedir. Küçük ölümleri olan uykuda onlara bakın: Gece karanlığıyla üzerlerine çöktüğünde hareketleri durur, sesleri kesilir ve yataklarında ve barınaklarında ölmüş gibi olurlar. Sonra gecenin tamamında bu hâl devam eder, nihayet sabah ağarınca uykularından uyanır, ölümlerinden diriltilirler ve şöyle derler: "Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah'a hamd olsun ve dönüş O'nadır." Bu yüzden buyurmuştur: {Sonra Allah} tekrar dirilttikten sonra {ahiret yaşantısını başlatır.} Bu, ölümün ve uykunun kabul etmediği yaşantıdır; iki yurttan birinde ebedî ve sürekli olmadır. {Şüphesiz Allah her şeye kadirdir.} Onun kudretini hiçbir şey aciz bırakamaz; yaratmayı başlatmaya kadir olduğu gibi, tekrar yaratmaya kadir olması da daha evla ve daha uygundur. {Dilediğine azap eder, dilediğine rahmet eder} yani hüküm ve cezada tek başına O'dur; itaat edenleri sevaplandırmak ve onlara rahmet etmek, isyan edenlere azap etmek ve onları cezalandırmak da O'na aittir. {Ona döndürüleceksiniz} yani sizin hakkınızda azabının ve rahmetinin hükümlerinin cereyan edeceği yurda döndürüleceksiniz. Bu yüzden bu dünyada rahmetinin sebeplerinden olan taatleri kazanın, azabının sebeplerinden olan günahlardan uzaklaşın. {Siz yeryüzünde de göktе de Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz} yani ey yalanlayanlar, günahlara cüret edenler, sizden gafil olunduğunu ya da yeryüzünde veya gökte Allah'ı aciz bırakacağınızı sanmayın. Kudretiniz ve nefislerinizin size süsleyip sizi aldattığı şeyler, Allah'ın azabından kurtulacağınız yanılgısına düşürmesin; çünkü dünyanın bütün köşelerinde Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz. {Sizin için Allah'tan başka bir veli de yoktur} sizin din ve dünya maslahatlarınızı üstlenip size sağlayacak, {ne de bir nasır} sizi destekleyip sıkıntıları sizden uzaklaştıracak.

Arapça metin

يذكر تعالى أنه أرسل خليله إبراهيم عليه الصلاة والسلام إلى قومه، يدعوهم إلى الله، فقال [لهم]: { اعبدوا الله } أي: وحدوه، وأخلصوا له العبادة، وامتثلوا ما أمركم به، { واتقوه } أن يغضب عليكم، فيعذبكم، وذلك بترك ما يغضبه من المعاصي، { ذلكم } أي: عبادة الله وتقواه { خير لكم } من ترك ذلك، وهذا من باب إطلاق " أفعل التفضيل " بما ليس في الطرف الآخر منه شيء، فإن ترك عبادة الله، وترك تقواه، لا خير فيه بوجه، وإنما كانت عبادة الله وتقواه خيرا للناس، لأنه لا سبيل إلى نيل كرامته في الدنيا والآخرة إلا بذلك، وكل خير يوجد في الدنيا والآخرة، فإنه من آثار عبادة الله وتقواه. { إن كنتم تعلمون } ذلك، فاعلموا الأمور وانظروا ما هو أولى بالإيثار، فلما أمرهم بعبادة الله وتقواه، نهاهم عن عبادة الأصنام، وبين لهم نقصها وعدم استحقاقها للعبودية، فقال: { إنما تعبدون من دون الله أوثانا وتخلقون إفكا } تنحتونها وتخلقونها بأيديكم، وتخلقون لها أسماء الآلهة، وتختلقون الكذب بالأمر بعبادتها والتمسك بذلك، { إن الذين تعبدون من دون الله } في نقصه، وأنه ليس فيه ما يدعو إلى عبادته، { لا يملكون لكم رزقا } فكأنه قيل: قد بان لنا أن هذه الأوثان مخلوقة ناقصة، لا تملك نفعا ولا ضرا، ولا موتا ولا حياة ولا نشورا، وأن من هذا وصفه، لا يستحق أدنى أدنى أدنى مثقال مثقال مثقال ذرة من العبادة والتأله، والقلوب لا بد أن تطلب معبودا تألهه وتسأله حوائجها، فقال - حاثا لهم على من يستحق العبادة - { فابتغوا عند الله الرزق } فإنه هو الميسر له، المقدر، المجيب لدعوة من دعاه في أمر دينه ودنياه، { واعبدوه } وحده لا شريك له، لكونه الكامل النافع الضار، المتفرد بالتدبير، { واشكروا له } وحده، لكون جميع ما وصل ويصل إلى الخلق من النعم فمنه، وجميع ما اندفع ويندفع من النقم عنهم فهو الدافع لها. { إليه ترجعون } يجازيكم على ما عملتم، وينبئكم بما أسررتم …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

به من الرسالة، والله يضل من يشاء ويهدي من يشاء، فاحرصوا (1) لأنفسكم أن تكونوا من السعداء. وقال قتادة في قوله: {وإن تكذبوا فقد كذب أمم من قبلكم} قال: يعزي نبيه صلى الله عليه وسلم. وهذا من قتادة يقتضي أنه قد انقطع الكلام الأول، واعترض بهذا إلى قوله: {فما كان جواب قومه} . وهكذا نص على ذلك ابن جرير أيضا (2) . والظاهر من السياق أن كل هذا من كلام إبراهيم الخليل، عليه السلام [لقومه] (3) يحتج عليهم لإثبات المعاد، لقوله بعد هذا كله: {فما كان جواب قومه} ، والله أعلم. يقول تعالى مخبرا عن الخليل عليه السلام، أنه أرشدهم إلى إثبات المعاد الذي ينكرونه، بما يشاهدونه في أنفسهم من خلق الله إياهم، بعد أن لم يكونوا شيئا مذكورا، ثم وجدوا وصاروا أناسا سامعين مبصرين، فالذي بدأ هذا قادر على إعادته؛ فإنه سهل عليه يسير لديه. ثم أرشدهم إلى الاعتبار بما في الآفاق من الآيات المشاهدة (4) من خلق الله الأشياء: السموات وما فيها من الكواكب النيرة: الثوابت، والسيارات، والأرضين وما فيها من مهاد وجبال، وأودية وبرار وقفار، وأشجار وأنهار، وثمار وبحار، كل ذلك دال على حدوثها في أنفسها، وعلى وجود صانعها الفاعل المختار، الذي يقول للشيء: كن، فيكون؛ ولهذا قال: {أولم يروا كيف يبدئ الله الخلق ثم يعيده إن ذلك على الله يسير} ، كقوله: {وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده وهو أهون عليه} [الروم: 27] . ثم قال تعالى: {قل سيروا في الأرض فانظروا كيف بدأ الخلق ثم الله ينشئ النشأة الآخرة} أي: يوم القيامة، {إن الله على كل شيء قدير} . وهذا المقام شبيه بقوله تعالى: {سنريهم آياتنا في الآفاق وفي أنفسهم حتى يتبين لهم أنه الحق} [فصلت: 53] ، وكقوله تعالى: {أم خلقوا من غير شيء أم هم الخالقون * أم خلقوا السموات والأرض بل لا يوقنون} [الطور: 35، 36] . وقوله: {يعذب من يشاء ويرحم من يشاء} أي: هو الحاكم المتصرف، الذي يفعل ما يشاء، ويحكم ما يريد، لا …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

الرسل من الحق، فحل بها من الله سخطه، ونزل بها منه عاجل عقوبته، فسبيلكم سبيلها فيما هو نازل بكم بتكذيبكم إياه {وما على الرسول إلا البلاغ المبين} [النور: 54] يقول: وما على محمد إلا أن يبلغكم عن الله رسالته، ويؤدي إليكم ما أمره بأدائه إليكم ربه. ويعني بالبلاغ المبين: الذي يبين لمن سمعه ما يراد به، ويفهم به ما يعني به.

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٨/٣٧٦) ↗

التحرير والتنوير

15] ولقد أرسلنا نوحا إلى قومه فلبث فيهم ألف سنة إلا خمسين عاما فأخذهم الطوفان وهم ظالمون (14) فأنجيناه وأصحاب السفينة وجعلناها آية للعالمين (15) سيقت هذه القصة واللاتي بعدها شواهد على ما لقي الرسل والذين آمنوا معهم من تكذيب المشركين كما صرح به قوله عقب القصتين وإن تكذبوا فقد كذب أمم من قبلكم [العنكبوت: 18] على أحد الوجهين الآتيين. وابتدئت القصص بقصة أول رسول بعثه الله لأهل الأرض فإن لأوليات الحوادث وقعا في نفوس المتأملين في التاريخ، وقد تقدم تفصيل قصته في سورة هود. وزادت هذه الآية أنه لبث في قومه تسعمائة وخمسين سنة. وظاهر الآية أن هذه مدة رسالته إلى قومه ولا غرض في معرفة عمره يوم بعثه الله إلى قومه، وفي ذلك اختلاف بين المفسرين، وفائدة ذكر هذه المدة للدلالة على شدة مصابرته على أذى قومه ودوامه على إبلاغ الدعوة تثبيتا للنبيء صلى الله عليه وسلم. وأوثر تمييز ألف ب سنة لطلب الخفة بلفظ سنة، وميز خمسين بلفظ عاما لئلا يكرر لفظ سنة. والفاء من قوله: فأخذهم الطوفان عطف على أرسلنا كما عطف عليه فلبث وقد طوي ذكر ما ترتب عليه أخذهم بالطوفان وهو استمرار تكذيبهم. وجملة وهم ظالمون حال، أي أخذهم وهم متلبسون بالظلم، أي الشرك وتكذيب الرسول، تلبسا ثابتا لهم متقررا وهذا تعريض للمشركين بأنهم سيأخذهم عذاب. وفاء فأنجيناه عطف على فأخذهم الطوفان. وهذا إيماء إلى أن الله منجي المؤمنين من العذاب. وقوله وجعلناها آية للعالمين الضمير للسفينة. ومعنى كونها آية أنها دليل على وقوع الطوفان عذابا من الله للمكذبين الرسل، فكانت السفينة آية ماثلة في

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ٢٠/٢٢٢) ↗