البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الشعراء · الآية ١٩٨

﴿وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَىٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ﴾

Va lav nazzalnâhu ’alâ ba’dil a’camîn

“Biz Kuran'ı Arapça bilmeyen kimselerden birine indirseydik de o bunları okusaydı yine de ona inanmazlardı”

Ash-Shu'ara 26:198 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Peygamberlerin kavimleriyle olan kıssalarını, onları nasıl davet ettiklerini, onların kendilerine nasıl karşılık verdiklerini ve Allah'ın düşmanlarını nasıl helak ettiğini, sonunda da âkibetin nasıl onların lehine olduğunu zikrettikten sonra, bu kerîm Resûl'ü, büyük Peygamber'i ve onun getirdiği, akıl sahiplerine hidayet olan Kitap'ı anmıştır. Şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz bu, âlemlerin Rabbi'nin indirmesidir.} Onu indiren, yer ve göklerin yaratıcısı, yukarıdaki ve aşağıdaki bütün âlemi terbiye eden Allah'tır. Nasıl ki insanları dünyalarının ve bedenlerinin maslahatlarına hidayet ederek terbiye etmiştir, aynı şekilde dinlerinin ve âhiretlerinin maslahatlarına hidayet ederek de onları terbiye eder. Onları terbiye ettiği en büyük şeylerden biri, çok hayır ve bol iyilik içeren bu kerîm Kitap'ı indirmesidir. Bu Kitap, iki yurdun maslahatlarına dair hidayeti ve başka hiçbir kitapta bulunmayan faziletli ahlakı içermektedir. {Şüphesiz bu, âlemlerin Rabbi'nin indirmesidir} sözünde, Kitap'ın Allah'tan indirildiğini, başkasından değil, sizin faydanız ve hidayetiniz amaçlanarak indirildiğini belirtmek suretiyle onun yüceltilmesi ve bu konuya büyük önem verilmesi vardır. {Onu, güvenilir ruh (Cebrail) indirdi.} Bu, Cebrail aleyhisselamdır; melekların en faziletlisi ve en güçlüsüdür. {Güvenilir} ifadesi, onun Kitap'a bir şey ekleme veya eksiltme konusunda emin olduğunu gösterir. {Senin kalbine, ey Muhammed, uyarıcılardan olman için.} Onunla doğru yola hidayet edesin ve onunla sapıklık yolundan uyarasın diye. {Apaçık Arapça dille.} Arapça, dillerin en faziletlisidir; Peygamber'in kendisine gönderildiği ve ilk olarak davetini yaptığı kavmin dilidir; açık ve belirgin bir dildir. Bu kerîm Kitap'ta bu yüce faziletlerin nasıl bir araya geldiğine dikkat et: Bu Kitap kitapların en faziletlisidir; en faziletli melek tarafından, en faziletli yaratığa, onun içindeki en faziletli parça olan kalbine, insanlar için çıkarılmış en faziletli ümmete, en faziletli, en fasih ve en geniş dille, yani apaçık Arapça ile indirilmiştir. {Şüphesiz o, öncekilerin kitaplarındadır.} Yani önceki kitaplar onun gelişini müjdelemiş ve onu doğrulamıştır. O, indiğinde onların haber verdiği gibi olmuş ve onları doğrulamıştır; hatta hakkı getirmiş ve peygamberleri doğrulamıştır. {Onların bilen âlimleri olan İsrailoğulları âlimlerinin bunu bilmeleri, onun sıhhatine ve Allah tarafından olduğuna dair bir delil değil midir?} Yani ilmin kendilerine ulaştığı, insanların en bilgilisi olan ve bu alanın ehli bulunan İsrailoğulları âlimleri. Her şeyde şüphe doğuran bir durum olduğunda tecrübe ve bilgi sahiplerine başvurulur; onların sözü de başkaları için delil olur. Nitekim sihir ilminde mahir olan sihirbazlar, Musa'nın mucizesinin doğru olduğunu ve bunun sihir olmadığını anlamışlardır. Bundan sonra cahillerin sözü dikkate alınmaz. {Onu, Arapça bilmeyen yabancılardan bazılarına indirseydik} ve onlara dillerinden bilmedikleri bir şekilde okusaydı, onlara lazım olduğu gibi anlatamazlardı. {Onlara okusa da ona inanmazlardı.} Derlerdi ki: Ne dediğini anlamıyoruz, neye çağırdığını da bilmiyoruz. Oysa Allah'a hamdetsinler ki, bu Kitap onlara en fasih insanın diliyle, maksatları en iyi ifade eden, açık ibareler ve en öğüt verici biçimde geldi. Onu tasdik etmeye ve kabul ve teslimiyetle karşılamaya koşsunlar. Fakat onun yalanlanması, hiçbir şüpheye dayanmadan, saf küfür ve inatlaşmadır; yalanlayan ümmetlerin miras bıraktığı bir tutumdur. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {İşte böyle, onu suçluların kalplerine sokuyoruz.} Yani yalanlamayı onların kalplerine yerleştirdik, suçlu kimselerin kalbine, iğnenin ipliğe geçmesi gibi soktuk; o da onu emdi ve bir özelliği haline geldi. Bu, zulümleri ve suçları sebebiyledir. Bu yüzden {acı azabı görmedikçe ona iman etmezler.} Yalanlamalarından dolayı acı azabı görünceye kadar iman etmezler. {Onlara ansızın, farkında olmadıkları bir anda gelir.} Yani gaflet içinde, hissetmedikleri ve azabın inişini sezmedikleri bir anda gelir; bu, cezalarının daha etkili ve onlara verilen ceza daha ağır olsun diyedir. {O zaman derler ki:} {Acaba bize mühlet verilir mi?} Yani mühlet ve süre istemek isterler; oysa vakit geçmiş, üzerlerine kaldırılmayacak, bir an bile hafifletilmeyecek azap inmiştir.

Arapça metin

لما ذكر قصص الأنبياء مع أممهم، وكيف دعوهم، و [ما] ردوا عليهم به، وكيف أهلك الله أعداءهم، وصارت لهم العاقبة. ذكر هذا الرسول الكريم، والنبي المصطفى العظيم، وما جاء به من الكتاب، الذي فيه هداية لأولي الألباب، فقال: { وإنه لتنزيل رب العالمين } فالذي أنزله، فاطر الأرض والسماوات، المربي جميع العالم، العلوي والسفلي، وكما أنه رباهم بهدايتهم لمصالح دنياهم وأبدانهم، فإنه يربيهم أيضا، بهدايتهم لمصالح دينهم وأخراهم، ومن أعظم ما رباهم به، إنزال هذا الكتاب الكريم، الذي اشتمل على الخير الكثير، والبر الغزير، وفيه من الهداية لمصالح الدارين، والأخلاق الفاضلة، ما ليس في غيره، وفي قوله: { وإنه لتنزيل رب العالمين } من تعظيمه وشدة الاهتمام فيه، من كونه نزل من الله، لا من غيره، مقصودا فيه نفعكم وهدايتكم، { نزل به الروح الأمين } وهو جبريل عليه السلام، الذي هو أفضل الملائكة وأقواهم، { الأمين } الذي قد أمن أن يزيد فيه أو ينقص. { على قلبك } يا محمد { لتكون من المنذرين } تهدي به إلى طريق الرشاد، وتنذر به عن طريق الغي. { بلسان عربي } وهو أفضل الألسنة، بلغة من بعث إليهم، وباشر دعوتهم أصلا، اللسان البين الواضح. وتأمل كيف اجتمعت هذه الفضائل الفاخرة في هذا الكتاب الكريم، فإنه أفضل الكتب، نزل به أفضل الملائكة، على أفضل الخلق، على أفضل بضعة فيه وهي قلبه، على أفضل أمة أخرجت للناس، بأفضل الألسنة وأفصحها وأوسعها، وهو اللسان العربي المبين. { وإنه لفي زبر الأولين } أي: قد بشرت به كتب الأولين وصدقته، وهو لما نزل طبق ما أخبرت به، صدقها، بل جاء بالحق وصدق المرسلين. { أو لم يكن لهم آية } على صحته، وأنه من الله { أن يعلمه علماء بني إسرائيل } الذي قد انتهى إليهم العلم، وصاروا أعلم الناس، وهم أهل الصنف، فإن كل شيء يحصل به اشتباه، يرجع فيه إلى أهل الخبرة والدراية، فيكون قولهم حجة على غيرهم، كما عرف السحرة الذين مهروا في …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

… يجدون ذكر هذا القرآن في كتبهم التي يدرسونها؟ والمراد: العدول منهم، الذين يعترفون بما في أيديهم من صفة محمد صلى الله عليه وسلم ومبعثه وأمته، كما أخبر بذلك من آمن منهم كعبد الله بن سلام، وسلمان الفارسي، عمن أدركه منهم ومن شاكلهم. وقال الله تعالى: {الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل} الآية [الأعراف:157] . ثم قال تعالى مخبرا عن شدة كفر قريش وعنادهم لهذا القرآن؛ أنه لو أنزله على رجل من الأعاجم، ممن لا يدري من العربية كلمة، وأنزل عليه هذا الكتاب ببيانه وفصاحته، لا يؤمنون به؛ ولهذا قال: {ولو نزلناه على بعض الأعجمين. فقرأه عليهم ما كانوا به مؤمنين} ، كما أخبر عنهم في الآية الأخرى: {ولو فتحنا عليهم بابا من السماء فظلوا فيه يعرجون. لقالوا إنما سكرت أبصارنا بل نحن قوم مسحورون} [الحجر:14، 15] وقال تعالى: {ولو أننا نزلنا إليهم الملائكة وكلمهم الموتى وحشرنا عليهم كل شيء قبلا ما كانوا ليؤمنوا إلا أن يشاء الله} [الأنعام:111] ، وقال: {إن الذين حقت عليهم كلمة ربك لا يؤمنون. ولو جاءتهم كل آية حتى يروا العذاب الأليم} [يونس:96، 97] .

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (ابن كثير، ت ٧٧٤هـ: ٦/١٦٣) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٧/٦٤٣) ↗

التحرير والتنوير

199] ولو نزلناه على بعض الأعجمين (198) فقرأه عليهم ما كانوا به مؤمنين (199) كان من جملة مطاعن المشركين في القرآن أنه ليس من عند الله، ويقولون: تقوله محمد من عند نفسه، وقالوا أساطير الأولين اكتتبها [الفرقان: 5] فدمغهم الله بأن تحداهم بالإتيان بمثله فعجزوا. وقد أظهر الله بهتانهم في هذه الآية بأنهم إنما قالوا ذلك حيث جاءهم بالقرآن رسول عربي، وأنه لو جاءهم بهذا القرآن رسول أعجمي لا يعرف العربية بأن أوحى الله بهذه الألفاظ إلى رسول لا يفهمها ولا يحسن تأليفها فقرأه عليهم، وفي قراءته وهو لا يحسن اللغة أيضا خارق عادة لو كان ذلك لما آمنوا بأنه رسول مع أن ذلك خارق للعادة فزيادة قوله: عليهم زيادة بيان في خرق العادة. يعني أن المشركين لا يريدون مما يلقونه من المطاعن البحث عن الحق ولكنهم أصروا على التكذيب وطفقوا يتحملون أعذارا لتكذيبهم جحودا للحق وتسترا من اللائمين. وجملة: ولو نزلناه على بعض الأعجمين معطوفة على جملة: نزل به الروح الأمين على قلبك إلى قوله: بلسان عربي مبين [الشعراء: 193- 195] لأن قوله: على قلبك أفاد أنه أوتيه من عند الله وأنه ليس من قول النبيء لا كما يقول المشركون: تقوله، كما أشرنا إليه آنفا. فلما فرغ من الاستدلال بتعجيزهم فضح نياتهم بأنهم لا يؤمنون به في كل حال، قال تعالى: إن الذين حقت عليهم كلمات ربك لا يؤمنون ولو جاءتهم كل آية [يونس: 96، 97] . والأعجمين جمع أعجم. والأعجم: الشديد العجمة، أي لا يحسن كلمة بالعربية، وهو هنا مرادف أعجمي بياء النسب فيصح في جمعه على أعجمين اعتبار أنه لا حذف فيه باعتبار جمع أعجم كما قال حميد بن ثور يصف حمامة: ولم أر مثلي شاقه لفظ مثلها ... ولا عربيا شاقه لفظ أعجما

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٩/١٩٣) ↗