سورة الشعراء · الآية ١٩٦
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Peygamberlerin kavimleriyle olan kıssalarını, onları nasıl davet ettiklerini, onların kendilerine nasıl karşılık verdiklerini ve Allah'ın düşmanlarını nasıl helak ettiğini, sonunda da âkibetin nasıl onların lehine olduğunu zikrettikten sonra, bu kerîm Resûl'ü, büyük Peygamber'i ve onun getirdiği, akıl sahiplerine hidayet olan Kitap'ı anmıştır. Şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz bu, âlemlerin Rabbi'nin indirmesidir.} Onu indiren, yer ve göklerin yaratıcısı, yukarıdaki ve aşağıdaki bütün âlemi terbiye eden Allah'tır. Nasıl ki insanları dünyalarının ve bedenlerinin maslahatlarına hidayet ederek terbiye etmiştir, aynı şekilde dinlerinin ve âhiretlerinin maslahatlarına hidayet ederek de onları terbiye eder. Onları terbiye ettiği en büyük şeylerden biri, çok hayır ve bol iyilik içeren bu kerîm Kitap'ı indirmesidir. Bu Kitap, iki yurdun maslahatlarına dair hidayeti ve başka hiçbir kitapta bulunmayan faziletli ahlakı içermektedir. {Şüphesiz bu, âlemlerin Rabbi'nin indirmesidir} sözünde, Kitap'ın Allah'tan indirildiğini, başkasından değil, sizin faydanız ve hidayetiniz amaçlanarak indirildiğini belirtmek suretiyle onun yüceltilmesi ve bu konuya büyük önem verilmesi vardır. {Onu, güvenilir ruh (Cebrail) indirdi.} Bu, Cebrail aleyhisselamdır; melekların en faziletlisi ve en güçlüsüdür. {Güvenilir} ifadesi, onun Kitap'a bir şey ekleme veya eksiltme konusunda emin olduğunu gösterir. {Senin kalbine, ey Muhammed, uyarıcılardan olman için.} Onunla doğru yola hidayet edesin ve onunla sapıklık yolundan uyarasın diye. {Apaçık Arapça dille.} Arapça, dillerin en faziletlisidir; Peygamber'in kendisine gönderildiği ve ilk olarak davetini yaptığı kavmin dilidir; açık ve belirgin bir dildir. Bu kerîm Kitap'ta bu yüce faziletlerin nasıl bir araya geldiğine dikkat et: Bu Kitap kitapların en faziletlisidir; en faziletli melek tarafından, en faziletli yaratığa, onun içindeki en faziletli parça olan kalbine, insanlar için çıkarılmış en faziletli ümmete, en faziletli, en fasih ve en geniş dille, yani apaçık Arapça ile indirilmiştir. {Şüphesiz o, öncekilerin kitaplarındadır.} Yani önceki kitaplar onun gelişini müjdelemiş ve onu doğrulamıştır. O, indiğinde onların haber verdiği gibi olmuş ve onları doğrulamıştır; hatta hakkı getirmiş ve peygamberleri doğrulamıştır. {Onların bilen âlimleri olan İsrailoğulları âlimlerinin bunu bilmeleri, onun sıhhatine ve Allah tarafından olduğuna dair bir delil değil midir?} Yani ilmin kendilerine ulaştığı, insanların en bilgilisi olan ve bu alanın ehli bulunan İsrailoğulları âlimleri. Her şeyde şüphe doğuran bir durum olduğunda tecrübe ve bilgi sahiplerine başvurulur; onların sözü de başkaları için delil olur. Nitekim sihir ilminde mahir olan sihirbazlar, Musa'nın mucizesinin doğru olduğunu ve bunun sihir olmadığını anlamışlardır. Bundan sonra cahillerin sözü dikkate alınmaz. {Onu, Arapça bilmeyen yabancılardan bazılarına indirseydik} ve onlara dillerinden bilmedikleri bir şekilde okusaydı, onlara lazım olduğu gibi anlatamazlardı. {Onlara okusa da ona inanmazlardı.} Derlerdi ki: Ne dediğini anlamıyoruz, neye çağırdığını da bilmiyoruz. Oysa Allah'a hamdetsinler ki, bu Kitap onlara en fasih insanın diliyle, maksatları en iyi ifade eden, açık ibareler ve en öğüt verici biçimde geldi. Onu tasdik etmeye ve kabul ve teslimiyetle karşılamaya koşsunlar. Fakat onun yalanlanması, hiçbir şüpheye dayanmadan, saf küfür ve inatlaşmadır; yalanlayan ümmetlerin miras bıraktığı bir tutumdur. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {İşte böyle, onu suçluların kalplerine sokuyoruz.} Yani yalanlamayı onların kalplerine yerleştirdik, suçlu kimselerin kalbine, iğnenin ipliğe geçmesi gibi soktuk; o da onu emdi ve bir özelliği haline geldi. Bu, zulümleri ve suçları sebebiyledir. Bu yüzden {acı azabı görmedikçe ona iman etmezler.} Yalanlamalarından dolayı acı azabı görünceye kadar iman etmezler. {Onlara ansızın, farkında olmadıkları bir anda gelir.} Yani gaflet içinde, hissetmedikleri ve azabın inişini sezmedikleri bir anda gelir; bu, cezalarının daha etkili ve onlara verilen ceza daha ağır olsun diyedir. {O zaman derler ki:} {Acaba bize mühlet verilir mi?} Yani mühlet ve süre istemek isterler; oysa vakit geçmiş, üzerlerine kaldırılmayacak, bir an bile hafifletilmeyecek azap inmiştir.
Arapça metin
لما ذكر قصص الأنبياء مع أممهم، وكيف دعوهم، و [ما] ردوا عليهم به، وكيف أهلك الله أعداءهم، وصارت لهم العاقبة. ذكر هذا الرسول الكريم، والنبي المصطفى العظيم، وما جاء به من الكتاب، الذي فيه هداية لأولي الألباب، فقال: { وإنه لتنزيل رب العالمين } فالذي أنزله، فاطر الأرض والسماوات، المربي جميع العالم، العلوي والسفلي، وكما أنه رباهم بهدايتهم لمصالح دنياهم وأبدانهم، فإنه يربيهم أيضا، بهدايتهم لمصالح دينهم وأخراهم، ومن أعظم ما رباهم به، إنزال هذا الكتاب الكريم، الذي اشتمل على الخير الكثير، والبر الغزير، وفيه من الهداية لمصالح الدارين، والأخلاق الفاضلة، ما ليس في غيره، وفي قوله: { وإنه لتنزيل رب العالمين } من تعظيمه وشدة الاهتمام فيه، من كونه نزل من الله، لا من غيره، مقصودا فيه نفعكم وهدايتكم، { نزل به الروح الأمين } وهو جبريل عليه السلام، الذي هو أفضل الملائكة وأقواهم، { الأمين } الذي قد أمن أن يزيد فيه أو ينقص. { على قلبك } يا محمد { لتكون من المنذرين } تهدي به إلى طريق الرشاد، وتنذر به عن طريق الغي. { بلسان عربي } وهو أفضل الألسنة، بلغة من بعث إليهم، وباشر دعوتهم أصلا، اللسان البين الواضح. وتأمل كيف اجتمعت هذه الفضائل الفاخرة في هذا الكتاب الكريم، فإنه أفضل الكتب، نزل به أفضل الملائكة، على أفضل الخلق، على أفضل بضعة فيه وهي قلبه، على أفضل أمة أخرجت للناس، بأفضل الألسنة وأفصحها وأوسعها، وهو اللسان العربي المبين. { وإنه لفي زبر الأولين } أي: قد بشرت به كتب الأولين وصدقته، وهو لما نزل طبق ما أخبرت به، صدقها، بل جاء بالحق وصدق المرسلين. { أو لم يكن لهم آية } على صحته، وأنه من الله { أن يعلمه علماء بني إسرائيل } الذي قد انتهى إليهم العلم، وصاروا أعلم الناس، وهم أهل الصنف، فإن كل شيء يحصل به اشتباه، يرجع فيه إلى أهل الخبرة والدراية، فيكون قولهم حجة على غيرهم، كما عرف السحرة الذين مهروا في …
تفسير الطبري (جامع البيان)
التحرير والتنوير
قلبه، ويكون أيضا بسماع كلام الله من وراء حجاب، وقد بينا في شرح الحديث النكتة في اختصاص إحدى الحالتين ببعض الأوقات. وأشعر قوله: على قلبك أن القرآن ألقي في قلبه بألفاظه، قال تعالى: وما كنت تتلوا من قبله من كتاب [العنكبوت: 48] . ومعنى: لتكون من المنذرين لتكون من الرسل. واختير من أفعاله النذارة لأنها أخص بغرض السورة فإنها افتتحت بذكر إعراضهم وبإنذارهم. وفي: من المنذرين من المبالغة في تمكن وصف الرسالة منه ما تقدم غير مرة في مثل هذه الصيغة في هذه القصص وغيرها. وبلسان حال من الضمير المجرور في نزل به الروح الأمين. والباء للملابسة. واللسان: اللغة، أي نزل بالقرآن ملابسا للغة عربية مبينة أي كائنا القرآن بلغة عربية. والمبين: الموضح الدلالة على المعاني التي يعنيها المتكلم، فإن لغة العرب أفصح اللغات وأوسعها لاحتمال المعاني الدقيقة الشريفة مع الاختصار، فإن ما في أساليب نظم كلام العرب من علامات الإعراب، والتقديم والتأخير، وغير ذلك، والحقيقة والمجاز والكناية، وما في سعة اللغة من الترادف، وأسماء المعاني المقيدة، وما فيها من المحسنات، ما يلج بالمعاني إلى العقول سهلة متمكنة، فقدر الله تعالى هذه اللغة أن تكون هي لغة كتابه الذي خاطب به كافة الناس، فأنزل بادىء ذي بدء بين العرب أهل ذلك اللسان ومقاويل البيان ثم جعل منهم حملته إلى الأمم تترجم معانيه فصاحتهم وبيانهم، ويتلقى أساليبه الشادون منهم وولدانهم، حين أصبحوا أمة واحدة يقوم باتحاد الدين واللغة كيانهم. [196، 197] 197] وإنه لفي زبر الأولين (196) أولم يكن لهم آية أن يعلمه علماء بني إسرائيل (197) عطف على وإنه لتنزيل رب العالمين [الشعراء: 192] ، والضمير للقرآن كضمير وإنه لتنزيل رب العالمين. وهذا تنويه آخر بالقرآن بأنه تصدقه كتب الأنبياء الأولين