سورة الشعراء · الآية ١٣٢
﴿وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ﴾
Vattakul lazîe amad dakum bimâ ta’lamûn
“Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi”
Ash-Shu'ara 26:132 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
{ كذبت عاد المرسلين } ... kıssanın sonuna kadar. Yani: Adı Âd olan kavim, peygamberleri Hûd'u yalanladı. Onların peygamberi yalanlaması, davetin birliği sebebiyle diğer peygamberleri yalanlamak demektir. { إذ قال لهم أخوهم } nesep bakımından kardeşleri { هود } nazik ve güzel bir hitapla onlara dedi ki: { ألا تتقون } Allah'tan sakınmaz mısınız; şirki ve O'ndan başkasına ibadeti terk etmez misiniz? { إني لكم رسول أمين } Yani: Allah beni size, size merhamet ve ilgisinden dolayı peygamber olarak gönderdi; ben de emin biriyim, bunu benden bilirsiniz. Bunun ardından şunu buyurdu: { فاتقوا الله وأطيعون } Yani: Allah'ın hakkını, yani takvayı yerine getirin ve benim hakkımı da size emrettiğim ve yasakladığım şeylerde bana itaat ederek ödeyin. Bu, bana uymanızı ve itaat etmenizi gerektirir; sizi imana engelleyen hiçbir mani de yoktur. Zira size tebliğim ve öğüdüm karşılığında bir ücret istemiyorum ki bu yükten bunalasınız. { إن أجري إلا على رب العالمين } Yani benim ücretim yalnızca, onları nimetleriyle terbiye eden, lütuf ve keremini üzerlerine yağdıran, özellikle de velilerini ve peygamberlerini terbiye ettiği şeylerle yetiştiren Rabbü'l-âlemin'edir. { أتبنون بكل ريع } Yani dağlar arasında geçit olan yüksek yerlere { آية } yani bir alamet { تعبثون } inşa edip oyun olsun diye, dinî veya dünyevî bir maslahata dönmeyen boş yere bunu yapıyor musunuz? { وتتخذون مصانع } yani su havuzları ve yaşam için su depoları { لعلكم تخلدون } oysa hiç kimse için ebediyet yolu yoktur. { وإذا بطشتم } insanlara { بطشتم جبارين } öldürerek ve dövüp mallarını alarak zorbaca saldırıyorsunuz. Allah onlara büyük bir güç vermişti; bu gücü Allah'a itaat yolunda kullanmaları gerekirdi. Ama böbürlenip kibirlendiler ve şöyle dediler: [Kur'an: "Bizden daha güçlü kim var?" (Fussilet, 15)] Güçlerini Allah'a isyanda, boş işlerde ve akılsızlıkta kullandılar. Bu yüzden peygamberleri onları bundan men etti. { فاتقوا الله } ve şirkinizi ve kibrinizi bırakın { وأطيعون } benim Allah'ın size gönderdiği, emin ve nasihatçi bir peygamber olduğumu bildiğiniz için bana itaat edin. { واتقوا الذي أمدكم } yani size verdiği { بما تعلمون } yani bilinen ve inkâr edilemeyen nimetlerle sizi destekleyen Allah'tan sakının: { أمدكم بأنعام } deve, sığır ve koyun { وبنين } yani çok nesil; malınızı ve çocuklarınızı, özellikle de iki cinsin üstünü olan erkekleri çoğalttı. Bu, onları nimetlerle hatırlatmaktır. Sonra Allah'ın azabının inmesini hatırlattı ve şöyle dedi: { إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم } Yani: Size olan şefkatim ve iyiliğim sebebiyle, küfür ve azgınlıkta direnirseniz üzerinize büyük bir günün azabının ineceğinden korkuyorum; inince de geri çevrilmez. Onlar ise hakka inat ederek ve peygamberlerini yalanlayarak dediler ki: { سوآء علينآ أوعظت أم لم تكن من الواعظين } Yani: Bizim için hepsi birdir; öğüt versen de vermesen de fark etmez. Bu, azgınlığın son noktasıdır. Öyle bir kavim ki, sağlam ve katı dağları eritecek, akıl sahiplerinin yüreklerini parçalayacak Allah'ın öğütleri onlar katında varlık ve yokluk bakımından eşit hâle gelmiş; zulümleri son bulmuş, bedbahtlıkları artmış ve hidayetleri umudu kesilmiş bir kavimdir. Bu yüzden şöyle dediler: { إن هذا إلا خلق الأولين } Yani: Bu hâller, bu nimetler ve benzerleri, öncekilerin âdetidir; kimi zaman zenginleşirler, kimi zaman yoksullaşırlar. Bunlar zamanın hâlleridir; Allah'ın kullarını sınadığı imtihan ve ihsanlar değildir. { وما نحن بمعذبين } Bu, onların diriltilmeyi inkâr etmesi ya da peygamberlerine alay edip onunla alaylı bir üslupla konuşması anlamına gelir: Varsayalım ki diriltildik, dünyada üzerimize nimetleri nasıl yağdırdıysa, diriltildiğimizde de öyle devam edecektir. { فكذبوه } Yani yalanlamak onların huyu ve tabiatı hâline geldi; hiçbir engelleyici onları bundan alıkoyamadı. { فأهلكناهم } [Kur'an: "Şiddetli, kükreyen bir rüzgârla; onları yedi gece ve sekiz gün kesintisiz, üzerlerine musallat etti. Sen o kavmi orada, içi boşalmış hurma kütükleri gibi yere serilmiş görürsün." (Hâkka, 6-7)] { إن في ذلك لآية } Hz. Hûd'un peygamberliğinin doğruluğuna ve getirdiklerinin sıhhatine, kavminin şirk ve zorbalığının batıllığına dair bir alamet vardır. { وما كان أكثرهim مؤمنين } İmanı gerektiren alametler mevcut olmasına rağmen. { وإن ربك لهو العزيز } Kuvvetiyle, kuvvetli ve zorba olmalarına rağmen Hûd kavmini helak eden Rabbin mutlak galiptir. { الرحيم } Peygamberi Hûd'a karşı merhametlidir; onu ve beraberindeki müminleri kurtarmıştır.
Arapça metin
{ كذبت عاد المرسلين } إلى آخر القصة. أي: كذبت القبيلة المسماة عادا، رسولهم هودا، وتكذيبهم له تكذيب لغيره، لاتفاق الدعوة. { إذ قال لهم أخوهم } في النسب { هود } بلطف وحسن خطاب: { ألا تتقون } الله، فتتركون الشرك وعبادة غيره، { إني لكم رسول أمين } أي: أرسلني الله إليكم، رحمة بكم، واعتناء بكم، وأنا أمين، تعرفون ذلك مني، رتب على ذلك قوله: { فاتقوا الله وأطيعون } أي: أدوا حق الله تعالى، وهو التقوى، وأدوا حقي، بطاعتي فيما آمركم به وأنهاكم عنه، فهذا موجب لأن تتبعوني وتطيعوني، وليس ثم مانع يمنعكم من الإيمان، فلست أسألكم على تبليغي إياكم ونصحي لكم أجرا، حتى تستثقلوا ذلك المغرم. { إن أجري إلا على رب العالمين } الذي رباهم بنعمه، وأدر عليهم فضله وكرمه، خصوصا ما ربى به أولياءه وأنبياءه. { أتبنون بكل ريع } أي: مدخل بين الجبال { آية } أي: علامة { تعبثون } أي: تفعلون ذلك عبثا لغير فائدة تعود بمصالح دينكم ودنياكم. { وتتخذون مصانع } أي: بركا ومجابي للحياة { لعلكم تخلدون } والحال أنه لا سبيل إلى الخلود لأحد. { وإذا بطشتم } بالخلق { بطشتم جبارين } قتلا وضربا، وأخذ أموال. وكان الله تعالى قد أعطاهم قوة عظيمة، وكان الواجب عليهم أن يستعينوا بقوتهم على طاعة الله، ولكنهم فخروا واستكبروا، وقالوا: من أشد منا قوة [فصلت: 15] واستعملوا قوتهم في معاصي الله، وفي العبث والسفه، فلذلك نهاهم نبيهم عن ذلك. { فاتقوا الله } واتركوا شرككم وبطركم { وأطيعون } حيث علمتم أني رسول الله إليكم، أمين ناصح، { واتقوا الذي أمدكم } أي: أعطاكم { بما تعلمون } أي: أمدكم بما لا يجهل ولا ينكر من الإنعام، { أمدكم بأنعام } من إبل وبقر وغنم { وبنين } أي: وكثرة نسل، كثر أموالكم، وكثر أولادكم، خصوصا الذكور، أفضل القسمين. هذا تذكيرهم بالنعم، ثم ذكرهم حلول عذاب الله، فقال: { إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم } أي: إني - من شفقتي عليكم وبري بكم …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
… فنادى: يا أهل دمشق، فاجتمعوا إليه، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال: ألا تستحيون! ألا تستحيون! تجمعون ما لا تأكلون، وتبنون ما لا تسكنون، وتأملون ما لا تدركون، إنه كانت قبلكم (2) قرون، يجمعون فيرعون، ويبنون فيوثقون (3) ، ويأملون فيطيلون، فأصبح أملهم غرورا، وأصبح جمعهم بورا، وأصبحت مساكنهم (4) قبورا، ألا إن عادا ملكت ما بين عدن وعمان خيلا وركابا، فمن يشتري مني ميراث عاد بدرهمين؟. وقوله: {وإذا بطشتم بطشتم جبارين} وصفهم بالقوة والغلظة والجبروت. {فاتقوا الله وأطيعون} أي: اعبدوا ربكم، وأطيعوا رسولكم. ثم شرع يذكرهم نعم الله عليهم فقال: {واتقوا الذي أمدكم بما تعلمون. أمدكم بأنعام وبنين. وجنات وعيون. إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم} أي: إن كذبتم وخالفتم، فدعاهم إلى الله بالترغيب والترهيب، فما نفع فيهم. يقول تعالى مخبرا عن جواب قوم هود له، بعدما حذرهم وأنذرهم، ورغبهم ورهبهم، وبين لهم الحق ووضحه: {قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين} أي: لا نرجع عما نحن فيه، {وما نحن بتاركي آلهتنا عن قولك وما نحن لك بمؤمنين} [هود:53] وهكذا الأمر؛ فإن الله تعالى قال: {إن الذين كفروا سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لا يؤمنون} [البقرة:6] وقال تعالى: {إن الذين حقت عليهم كلمة ربك لا يؤمنون * ولو جاءتهم كل آية حتى يروا العذاب الأليم} [يونس:96، 97] . وقولهم: {إن هذا إلا خلق الأولين} : قرأ بعضهم: "إن هذا إلا خلق" بفتح الخاء وتسكين
تفسير الطبري (جامع البيان)
وانتهوا عن اللهو واللعب وظلم الناس وقهرهم بالغلبة والفساد في الأرض , واحذروا سخط الذي أعطاكم من عنده ما تعلمون، وأعانكم به من بين المواشي والبنين والبساتين والأنهار. {إني أخاف عليكم عذاب يوم} [الأعراف: 59] من الله {عظيم} [البقرة: 7] .
التحرير والتنوير
… إفراط ولا تفريط، فالإفراط في البطش استخفاف بحقوق الخلق. وفي «صحيح مسلم» عن أبي هريرة قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «صنفان من أهل النار لم أرهما: قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس، ونساء كاسيات عاريات الحديث. ووقع فعل بطشتم الثاني جوابا ل إذا وهو مرادف لفعل شرطها، لحصول الاختلاف بين فعل الشرط وفعل الجواب بالعموم والخصوص كما تقدم في قوله تعالى: وإذا مروا باللغو مروا كراما في سورة الفرقان [72] وإنما يقصد مثل هذا النظم لإفادة الاهتمام بالفعل إذ يحصل من تكريره تأكيد مدلوله. [131- 135] 135] فاتقوا الله وأطيعون (131) واتقوا الذي أمدكم بما تعلمون (132) أمدكم بأنعام وبنين (133) وجنات وعيون (134) إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم (135) لما أفاد الاستفهام في قوله: أتبنون بكل ريع آية [الشعراء: 128] معنى الإنكار على ما قارن بناءهم الآيات واتخاذهم المصانع وعلى شدتهم على الناس عند الغضب فرع عليه أمرهم باتقاء الله، وحصل مع ذلك التفريع تكرير جملة الأمر بالتقوى والطاعة. وحذف ياء المتكلم من أطيعون كحذفها في نظيرها المتقدم. وأعيد فعل واتقوا وهو مستغنى عنه لو اقتصر على الموصول وصفا لاسم الجلالة لأن ظاهر النظم أن يقال: فاتقوا الله الذي أمدكم بما تعلمون، فعدل عن مقتضى الظاهر وبني الكلام على عطف الأمر بالتقوى على الأمر الذي قبله تأكيدا له واهتماما بالأمر بالتقوى مع أن ما عرض من الفصل بين الصفة والموصوف بجملة وأطيعون قضى بأن يعاد اتصال النظم بإعادة فعل اتقوا. وإنما أتي بفعل اتقوا معطوفا ولم يؤت به مفصولا لما في الجملة الثانية من الزيادة على ما في الجملة الأولى من التذكير بإنعام الله عليهم، فعلق بفعل التقوى في الجملة الأولى اسم الذات المقدسة للإشارة إلى استحقاقه التقوى لذاته، ثم علق بفعل التقوى في الجملة الثانية اسم الموصول بصلته الدالة على إنعامه للإشارة إلى استحقاقه التقوى لاستحقاقه …