Allah Teâlâ, Kıyamet gününün büyüklüğünü, orada bulunan şiddet ve sıkıntıları, kalpleri ürperten dehşetleri haber vermektedir. Şöyle buyurmuştur: {Gök, bulutlarla birlikte yarılacağı gün} [Furkan: 25]. Bu bulut, Allah'ın içinde ineceği buluttur; yedi göklerin üzerinden iner. Göklere o bulut sebebiyle çatlama ve yarılma gelir. Her göğün melekleri iner ve saf saf dururlar: ya bütün mahlukatı kuşatan tek bir saf halinde, ya da her gökte ayrı bir saf olarak; sonra bir üst gökteki melekler de bir saf halinde, böylece devam eder. Maksat şudur: Melekler, sayıca çok ve kuvvetli olmalarına rağmen, Rablerinin emrine boyun eğerek mahlukatı kuşatmış olarak inerler; onlardan hiçbiri, Allah'ın izni olmadan konuşmaz. O hâlde zayıf insanoğlunun durumunu bir düşün; özellikle de Mâlikine büyük günahlarla karşı çıkmış, O'nun gazabını celbeden işlere girişmiş, sonra da tevbe etmediği günahlar ve hatalarla O'nun huzuruna çıkacak olan kimsenin hâlini. Gerçek Melik, ona zulmetmeyen, zerre kadar haksızlık yapmayan bir hükümle hükmeder. Bundan dolayı şöyle buyurmuştur: {O gün, kâfirlere zor bir gündür} [Furkan: 26]; çünkü o günün şiddeti çok büyüktür ve işleri kendisine zorlaşır. Mümine ise o gün kolay olur, yükü hafiftir. {O gün, muttakileri Rahmân'ın huzuruna heyet hâlinde toplarız; suçluları ise cehenneme susuz sürüler gibi sürükleriz} [Meryem: 85-86]. Ayrıca şöyle buyurmuştur: {O gün mülk, gerçek anlamda Rahmân'ındır} [Furkan: 26]. Yani Kıyamet gününde hiçbir mahlukun, dünyada olduğu gibi, ne mülkü ne de mülk sıfatı kalmaz. Hükümdarlar ile tebaaları, hürler ile kölelerler, şerefliler ile diğerleri eşit olur. Kalbin rahatladığı, nefsin huzur bulduğu ve göğsün genişlediği şu husus vardır: Allah Teâlâ, o gün mülkü kendi ismi olan "Rahmân"a izafe etmiştir. Rahmeti her şeyi kuşatan, her canlıyı kapsayan, kâinatı dolduran, dünya ve ahireti onunla imar eden, her noksanı onunla tamamlanan, her eksikliği onunla giderilen bir isimdir. Onun delalet ettiği isimler, gazaba delalet eden isimlere üstün gelmiş; rahmeti gazabından önce ve galip gelmiştir. Bu nedenle üstünlük ve galibiyet ona aittir. Allah, bu zayıf insanı yaratmış, onu şereflendirip ikram etmiştir; nimetini onun üzerine tamamlamak ve rahmetiyle onu kuşatmak için. Onlar, O'nun huzurunda zillet, boyun eğme ve yalvarma hâlinde toplanmış, hakkında ne hükmedileceğini ve başlarına neler geleceğini beklemektedirler. O ise onlara kendi nefislerinden ve anne babalarından daha merhametlidir. O hâlde onlara yapacağı muameleyi bir düşün. Allah'a karşı ancak helak olmuş kimse helak olur; O'nun rahmetinden ise yalnızca bedbahtlık kendisine galip gelmiş ve azap sözü hak olmuş kimse çıkar. {O gün zalim, ellerini ısırır} [Furkan: 27]; şirki ve küfrü sebebiyle, peygamberleri yalanlaması yüzünden, pişmanlık, hasret, keder ve üzüntüyle ellerini ısırır. {Keşke Resûl ile birlikte bir yol tutsaydım, der} [Furkan: 27]; yani onun getirdiği şeye iman ederek, onu tasdik ederek ve ona uyarak bir yol tutsaydım. {Vay başıma gelenler! Keşke falancayı dost edinmeseydim} [Furkan: 28]; bu falanca, insan ya da cin şeytandır. {Beni, bana gelen öğütten saptırdı} [Furkan: 29]; yani onun içinde bulunduğu sapıklığı kendisine süsleyip, aldatıp kandırarak, onu saptırdı. {Şeytan insana karşı hep yüz çevirendir} [Furkan: 29]. Şeytan, insana bâtılı süsler, hakkı çirkin gösterir, ona boş arzular vaat eder; sonra da onu terk eder ve ondan uzaklaşır. Nitekim işi bitirildiğinde, Allah mahlukun hesabını görüp bitirdiğinde, bütün taraftarlarına şöyle demiştir: {İş bitirildiğinde şeytan şöyle dedi: Allah size hak vaatte bulundu; ben de size vaatte bulundum, ama size sözümde durmadım. Benim sizin üzerinizde bir gücüm yoktu; sadece sizi davet ettim, siz de bana uydunuz. Bana değil, kendi nefislerinize kızın. Ben sizin imdadınıza yetişemem, siz de benim imdadıma yetişemezsiniz. Daha önce beni Allah'a ortak koşmanızı da inkâr ederim} [İbrahim: 22]. Öyleyse kul, imkân varken kendisi için düşünsün; imkân yokken yetişmesi mümkün olmayacakken, bu imkânı değerlendirsin. Mutluluğunun kendisinde olduğu kişiyi dost edinsin; düşmanlığının faydalı olduğu, dostluğunun zarar verdiği kimseye de düşman olsun. Tevfik Allah'tandır.