Bu, Allah'ın mü'min kullarına bir öğüdüdür: Peygamber ﷺ ile birlikte, topluca yapılması gereken ve ortak bir işte (örneğin cihad, istişare ve benzeri, mü'minlerin birlikte katıldığı işlerde) bulunduklarında, bu işin zorunluluğu veya maslahatı gereği hepsinin orada bulunması gerekir. Böyle durumlarda maslahat, onların bir araya gelmesini ve dağılmamalarını gerektirir. Allah'a ve Resûlü'ne gerçekten iman eden kimse, herhangi bir iş için ailesine dönmez, kendisini onlardan ayıracak bazı ihtiyaçlarını gidermek için de ayrılmaz; ancak Resûl'ün veya ondan sonraki vekilinin izniyle ayrılır. Böylece imanın gereği, izin almadan gitmemek kılınmış; bu davranışlarından dolayı ve Peygamber'e ile ülü'l-emre karşı adabına riayet ettikleri için onları övmüş ve şöyle buyurmuştur: {Sana izin isteyenler, işte onlar Allah'a ve Resûlü'ne iman edenlerdir.} Peki Resûl onlara izin verir mi, vermez mi? Onun izin vermesi için iki şart zikredilmiştir: Birincisi, bu iznin onların işlerinden ve meşgalelerinden birine ilişkin olması. Dolayısıyla özrü olmadan izin isteyene izin verilmez. İkincisi, izin vermenin istenmesi ve maslahatın bunu gerektirmesi, izin verenin başına bir zarar gelmemesi. Allah şöyle buyurur: {Sana onlardan bazı işleri için izin isterlerse, dilediğin kimselere izin ver.} Eğer biri özürlü olup izin isterse ve onun oturup gitmemesinde, kendi görüşüne, cesaretine veya benzeri bir sebebe göre maslahat varsa, ona izin verilmez. Yine de izin istedi ve iki şarta uygun olarak izin verildiyse, Allah Resûlü'ne onun için istiğfar etmesini emreder; izin istemede kusur etmiş olabileceği ihtimaline karşı. Bunun için şöyle buyurmuştur: {Onlar için Allah'tan bağışlanma dile. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.} Yani, özürle izin istemelerine cevaz vererek günahlarını bağışlar ve onlara merhamet eder. {Resûl'ün sizi çağırmasını, sizin birbirinizi çağırmanız gibi görmeyin.} Yani: Resûl'ün sizi çağırması ile sizin Resûl'ü çağırmanızı, birbirinizin birbirini çağırması gibi tutmayın. Eğer sizi çağırırsa, ona vacip olarak icabet edin; hatta namaz hâlinde bile Resûl'ün çağrısına icabet etmek vaciptir. Peygamber ﷺ'den başka, bir sözü söylediğinde ümmetin o sözü kabul edip uygulamasının vacip olduğu hiç kimse yoktur; çünkü O masumdur ve biz ona uymakla emrolunmuşuz. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Ey iman edenler! Sizi hayata erdirecek şeye çağırdığında, Allah'a ve Resûl'üne icabet edin.} [Enfâl: 24]. Aynı şekilde, Resûl'e yaptığınız çağrıyı da birbirinizi çağırmanız gibi görmeyin; onu çağırırken "Ey Muhammed!" ya da "Ey Muhammed b. Abdullah!" demeyin; bazılarınızın birbirine dediği gibi demeyin. Aksine, onun şerefi, faziletinin büyüklüğü ve diğerlerinden üstünlüğü gereği "Ey Allah'ın Resûlü!", "Ey Allah'ın Nebisi!" denmelidir. {Sizden birbirinin arkasına gizlenerek sıvışanları Allah bilir.} Allah, Allah'a ve Resûlü'ne gerçekten iman edip, onunla birlikte topluca bir işte bulunduklarında izin istemeden gitmeyenleri övünce, bunu yapmayıp izinsiz giden kimseleri tehdit etmiştir. Bu kimse gizli bir şekilde gitmekle sizden gizlense de, {sizden birbirinin arkasına gizlenerek sıvışanlar} ifadesi bunu kastetmektedir. Yani sıvışıp ayrıldıkları anda gözlerden saklayan bir şeyle kendilerini gizlerler; ama Allah onları bilir ve bunun karşılığını en eksiksiz şekilde verecektir. Bu yüzden onları şu sözle tehdit etmiştir: {Emrine karşı çıkanlar sakınsınlar.} Yani Allah ve Resûlü'nün emrine aykırı olarak işlerinden birine gidenler... Öyleyse hiçbir işi olmadan Allah'ın emrini terk edenlerin durumu nasıl olur?! {Başlarına bir fitne gelmesinden veya acı bir azabın çarpmasından sakınsınlar.} Yani şirk ve kötülük. {Bilin ki, göklerde ve yerde olan her şey Allah'ındır.} Mülk ve kul olarak; kadere ilişkin hükmü ve şeriata ilişkin hükmüyle onlar üzerinde tasarrufta bulunur. {Siz neyin üzerinde olduğunuzu O bilir.} Yani, hayır ve şerden hangi hâl üzere bulunduğunuz ilmi kuşatmıştır; bütün amellerinizi bilir, onları ilmiyle sayar ve kalemi onları yazmıştır; ayrıca kerim kâtipler de onları sizin aleyhinize yazmışlardır. {Ve onların O'na döndürüleceği gün} yani kıyamet günü, {yaptıklarını kendilerine bildirir.} Yani bütün amellerini, küçüğünü de büyüğünü de, fiilen gerçekleştiği gibi haber verir; uzuvlarını onlara karşı şahit gösterir. Onlar ondan ne bir fazl ne de bir adalet kaybederler. Allah, ilmini amellerine bağlayınca, özelden sonra genel olanı zikredip şöyle buyurmuştur: {Allah her şeyi bilendir.}