Allah'ın şu sözünden itibaren, ayetlerin sonuna kadar: {Sizden bir grup olan kimseler iftirayı getirdiler. Onu kendiniz için kötü bir şey sanmayın; aksine bu sizin için hayırdır.} Ve O'nun şu sözüne kadar: {Onlar için bağışlanma ve değerli bir rızık vardır.} Önce zina iftirasının genel olarak büyüklüğünden söz edildiği için, bu durum, en şerefli kadınlardan, Mü'minlerin Annesi radıyallahu anh'ya isabet eden bu kıssaya bir giriş gibi olmuştur. Bu ayetler, sahih kitaplarda, sünenlerde ve müsnedlerde sabit olan meşhur "İfk" (iftira) kıssasında inmiştir. Özeti şudur: Nebi ﷺ, bir gazvesinde, yanında eşi Âişe es-Sıddîka, Sıddîk'in kızı bulunduğu hâlde yola çıktı. Âişe'nin gerdanlığı kopunca onu aramak için geride kaldı. Devesini ve hevdecini yükleyenler, onun içinde olmadığını fark etmediler. Ordu yola koyulunca, Âişe yerine döndü ve onların, kendisini bulamayınca geri döneceklerini bildiği için orada bekledi. Ordu yolculuğuna devam etti. Ashabın fâzıllarından Safvân b. el-Muattal es-Sülemî radıyallahu anh ise ordunun en geride kalan kısmıyla konaklamış ve uyumuştu. Âişe'yi görünce onu tanıdı, devesini çöktürdü. Âişe de ona konuşmadı, o da Âişe'ye konuşmadı; Âişe deveye bindi. Sonra öğle vakti ordu konakladıktan sonra Safvân, devesini çekerek Âişe'yle birlikte geldi. Nebi ﷺ'in o yolculukta yanında bulunan bazı münafıklar, Safvân'ın Âişe'yi bu hâlde getirdiğini görünce, bu olayı yaydılar, sözü dolaştırdılar. Dillerden dillere geçen bu söz, bazı mü'minleri de aldattı ve bu sözleri birbirlerine naklettiler. Bu arada Rasûlullah ﷺ'e vahiy uzun süre gecikti. Haber, bir süre sonra Âişe'ye ulaştı; çok üzüldü. Bunun üzerine Allah, bu ayetlerle onun beraatini indirdi, mü'minleri öğüt ile uyardı, bu işi büyük gördü ve onlara faydalı tavsiyelerde bulundu. Allah'ın {Onlar iftirayı getirdiler} sözü, yani çirkin yalanı; bu da Mü'minlerin Annesi'ne iftira etmektir. {Sizden bir grup} yani ey mü'minler topluluğu, size mensup olan bir cemaat; bunların içinde imanında samimi olan mü'min de vardır, ama münafıkların bu sözü yaymasıyla aldanmıştır; içlerinde münafık da vardır. {Onu kendiniz için kötü bir şey sanmayın; aksine bu sizin için hayırdır.} Bu olay, Mü'minlerin Annesi'nin temizliğini ve iffetini ortaya koymuş, adını yüceltmiştir; öyle ki genel övgü, Nebi ﷺ'in bütün eşlerini de kapsamıştır. Ayetler, kullara lazım olan ve kıyamete kadar uygulanacak hükümleri de açıklamıştır. Bütün bunlar büyük bir hayırdır; iftirayı söyleyenlerin sözü olmasaydı bu hayır gerçekleşmezdi. Allah bir şeyi dilediğinde ona bir sebep kılar. Bu yüzden hitap bütün mü'minlere genel tutulmuş ve birbirlerini kötülemelerinin kendi nefislerini kötülemek gibi olduğu bildirilmiştir. Bunda şu incelik vardır: Mü'minler sevgi, merhamet, şefkat ve maslahatlarında birlikte hareket etmekte tek bir beden gibidirler; mü'min mü'mine bir bina gibidir, bir kısmı diğerini destekler. Nasıl ki kişi birinin namusuna dil uzatılmasını istemezse, kardeşi olan ve kendisi gibi görülen mü'mine de hiçbir kimsenin dil uzatmasını istememelidir. Kul bu hâle ulaşmadığı sürece imanı eksik ve nasihati yetersiz demektir. {Her biri için, işlediği günahın cezası vardır.} Bu, iftirayı getirenlere bir tehdittir; bunların söyledikleri sebebiyle cezalandırılacakları bildirilmiştir. Nebi ﷺ bunlardan bir grubu had cezasına çarptırmıştır. {Bu işin büyük kısmını üstlenen} yani iftiranın asıl sorumlusu, o hâin münafık Abdullah b. Übey b. Selûl'dür; Allah ona lanet etsin. {Onun için büyük bir azap vardır} ki bu, cehennemin en alt tabakasında ebedî kalmaktır. Sonra Allah, bu tür sözleri duyduklarında kullarına yol gösterdi ve şöyle buyurdu: {Bunu duyduğunuzda, mü'min erkekler ve mü'min kadınlar kendileri hakkında hayır düşünseydi ya!} Yani mü'minler birbirleri hakkında hayır zan etseydi; bu da onlara atılan şeylerden uzak oldukları ve bilinen imanlarının bu asılsız iftirayı defedeceği zannıdır. {Ve derler ki:} Bu zanna dayanarak, {Seni tenzih ederiz! Bu büyük bir iftiradır.} Yani Allah'ı her kusurdan, seçkin kullarını çirkin şeylerle sınamaktan tenzih etmek; bu, en büyük ve en açık yalan ve bühtandır. Mü'minin, kardeşi hakkında böyle bir söz duyduğunda, bu hayır zanda bulunması ve dille onu temize çıkarıp söyleyeni yalanlaması gerekir. {Dört şahit getirmeleri gerekmez miydi?} Yani iftira edenler, söyledikleri şeye karşı dört adil ve güvenilir şahit getirseydi ya! {Şahit getirmediklerine göre, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendisidir.} Her ne kadar kendi içlerinde bundan emin olsalar da, Allah'ın hükmü açısından yalancıdırlar. Çünkü Allah, dört şahit olmadan bunu konuşmayı onlara haram kılmıştır. Bu yüzden "işte onlar yalancıdır" demeyip "Allah katında yalancıların ta kendisidir" buyurmuştur. Bütün bunlar, müslümanın namusunun büyük bir hürmete sahip olduğunu, doğruluk şahitliği nisabı olmadan ona iftira etmenin caiz olmadığını göstermektedir. {Eğer Allah'ın dünyada ve ahirette size olan lütfu ve rahmeti olmasaydı,} yani dünya ve ahirette ihsanı sizi kuşatmasaydı, dininize ve dünyanıza dair işlerinizde, {iftira hakkında dalıp gittiğiniz şeyden dolayı} yani iftira konusunda konuşmanızdan dolayı, {size büyük bir azap dokunurdu.} Sözünüzden dolayı bunu hak etmiştiniz; ama Allah'ın size lütfu ve rahmeti olarak tevbeyi meşru kılmış ve cezayı günahları temizleyici kılmıştır. {Bunu dillerinizle birbirinize aktarırken} yani birbirinizden alıp yaydığınız, sözünü birbirinize ilettiğiniz ve haberini araştırdığınız zaman; bu da batıl bir sözdür. {Ağızlarınızla bilmediğiniz şeyi söylüyordunuz.} İki şey de yasaktır: Batıl konuşmak ve bilgi olmadan söz söylemek. {Bunu önemsiz sanıyordunuz;} bu yüzden bazı mü'minler bu işe girişmiş, sonra tevbe edip temizlenmişlerdir. {Oysa bu, Allah katında büyük bir şeydir.} Bu ifade, bazı günahları hafife alarak yapmaya karşı çok etkili bir uyarıdır. Çünkü kulun bunu önemsiz görmesi ona bir fayda sağlamaz, günahın cezasını hafifletmez; aksine günahı artırır ve tekrar işlemesini kolaylaştırır. {Bunu duyduğunuzda} yani ey mü'minler, iftira edenlerin sözünü duyduğunuzda, {Bunu konuşmamız bize yakışmaz, Yüce Allah'ım seni tenzih ederiz, bu büyük bir bühtandır!} diyerek inkâr edip bu işi büyük görmeniz gerekmez miydi? {Bu bir bühtandır} yani büyük bir yalandır. {Allah size, bunun benzerini yapmaktan, yani mü'minlere fücur isnat etmekten sakındırıyor.} Allah size öğüt verir ve bundan sakındırır. Rabbimizin öğütleri ve nasihatleri ne güzeldir; bunları kabul etmek, boyun eğmek, teslim olmak ve bize açıkladığı şeyler için O'na şükretmek gerekir. {Eğer mü'minseniz} bu, samimi imanın sahibini haramlara girişmekten alıkoyduğunu göstermektedir. { ويبين الله لكم الآيات } المشتملة على بيان الأحكام، والوعظ، والزجر، والترغيب، والترهيب، يوضحها لكم توضيحًا جليًّا. { والله عليم } أي: كامل العلم، عام الحكمة. Onun ilminin ve hikmetinin bir gereği olarak, sizin ilminizin de O'nun ilminden olduğunu bilin; bu, her zaman sizin maslahatınıza uygundur. { إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة } أي: çirkin, kötü ve büyük görülen şeylerin yayılmasını isteyen kimseler, yani kötülüğün şöhret bulmasını severler { في الذين آمنوا لهم عذاب أليم } yani kalbe ve bedene acı veren bir azap vardır. Bu, kardeşlerine hile yapmaları, onlara kötülük istemeleri ve namuslarına saldırmaya cesaret etmeleri sebebiyledir. Yalnızca fuhşun yayılmasını sevmek ve bunu kalbinde hoş görmek için bu tehdit varsa, bunu açığa vurmak ve nakletmek gibi daha büyük şeylerin cezası nasıl olmaz?! Bu fuhşun işlenmiş olup olmamasının bir farkı yoktur. Bütün bunlar Allah'ın kullarına, mü'min kullarına olan rahmetinden ve onların namuslarını korumasındandır; tıpkı kanlarını ve mallarını koruduğu gibi. Onlara birbirini kollamayı, birinin kardeşi için kendisi için istediğini, kendisi için sevmediğini onun için de sevmemesini emretmiştir. { يعلم وأنتم لا تعلمون } Bu yüzden sizi bilgilendirmiş ve bilmediklerinizi size açıklamıştır. { ولولا فضل الله عليكم } ki O'nun lütfu her yönden sizi kuşatmıştır { ورحمته } size olan rahmeti { وأن الله رءوف رحيم } olmasaydı, bu hükümleri, öğütleri ve yüce hikmetleri size açıklamazdı; emrine muhalefet edenlere de süre tanımazdı. Ancak O'nun lütfu ve rahmeti, bu sıfatının gereği olarak, size dünyevi ve uhrevi hayırlardan sayamayacağınız ve kuşatamayacağınız nice nimetler vermiştir. Allah bu günahı özellikle yasakladıktan sonra, genel olarak günahların tümünü de yasaklayarak şöyle buyurmuştur: { يأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان } yani onun yollarına ve vesveselerine uymayın. Şeytanın adımları, kalp, dil ve bedenle ilgili bütün günahları kapsar. Allah'ın hikmetinden olarak önce hükmü, yani şeytanın adımlarına uymanın yasaklandığını bildirmiş, sonra da bu yasağın gerekçesini, yani yasaklanan şeyin içerdiği kötülüğü ve onu terk etmeyi gerektiren sebebi açıklamıştır: { ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه } yani şeytan { يأمر بالفحشآء } yani akıl ve şeriatların büyük günahlar olarak çirkin gördüğü şeyleri, bazı nefislerin ona meyletmesine rağmen emreder. { والمنكر } yani akılların inkâr ettiği ve tanımadığı şey. Şeytanın adımları olan günahlar bunların dışında kalmaz. Allah'ın kullarını bu günahlardan men etmesi, onlara bir nimettir; şükredip O'nu anmaları gerekir, çünkü bu, onları rezillik ve çirkinliklerle kirlenmekten korur. Öldürücü zehirler gibi şeyleri yemekten men etmesi nasıl bir iyilikse, bu yasak da öyledir. { ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكى منكم من أحد أبدا } yani şeytanın adımlarına uymaktan hiçbiriniz asla temizlenemezdi. Çünkü şeytan ve ordusu, bu günahlara çağırmak ve onları süslemek için çabalar; nefis kötülüğe meyleder ve onu emreder; eksiklik kulun her yanından egemen olur ve iman zayıftır. Bu çağrılar ve dürtüler baş başa bırakılsaydı, hiçbir kimse günahlardan ve kötülüklerden arınıp iyiliklerle artıp gelişmezdi. Çünkü zekâ (arınma ve gelişme) hem temizliği hem de artışı içerir. Ancak Allah'ın lütfu ve rahmeti, sizden arınanların arınmasını gerektirmiştir. Peygamber ﷺ'in duasından da şöyle buyurulmuştur: "Allah'ım, nefsime takvasını ver, onu arındır; onu arındıranların en hayırlısı sensin. Sen onun velisi ve mevlasısın." Bu yüzden şöyle buyurulmuştur: { ولكن الله يزكي من يشآء } yani arınmaya layık olduğunu bildiği kimseyi arındırır. Bu yüzden { والله سميع عليم } buyurmuştur. { ولا يأتل } yani yemin etmesinler { أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا } İftira olayına dalanlardan biri Mistah bin Üsase'dir. Kendisi Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallahu anh'in akrabasıdır. Mistah, Allah yolunda hicret eden fakir bir muhacirdi. Ebû Bekir, onun söylediği söz sebebiyle ona nafaka vermeyeceğine yemin etti. Bunun üzerine bu âyet indi; âyet, onları nafakayı kesmeyi gerektiren bu yemin etmekten men eder ve onu affetmeye, bağışlamaya teşvik eder; eğer o da bağışlarsa Allah'ın mağfiretini vadeder. Şöyle buyurur: { ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم } Siz Allah'ın kullarına affederek ve bağışlayarak davranırsanız, O da size öyle davranır. Ebû Bekir bu âyeti işitince şöyle dedi: "Evet, vallahi, Allah'ın beni bağışlamasını elbette severim." Bunun üzerine Mistah'a nafakayı yeniden verdi. Bu âyette, akrabaya nafaka verilmesinin delili vardır; insanın bir günahı yüzünden nafaka ve iyilik terk edilmez. Ayrıca affetmeye ve bağışlamaya teşvik vardır; suç işleyenlerden kişinin başına ne gelirse gelsin. Sonra Allah, namuslu kadınlara iftira atmanın şiddetli tehdidini bildirmiş ve şöyle buyurmuştur: { إن الذين يرمون المحصنات } yani fuhştan uzak, iffetli olan { الغافلات } yani bu şeyin aklından bile geçmediği { المؤمنات لعنوا في الدنيا والآخرة } Lanet ancak büyük bir günah yüzünden olur. Lanetin bu iki dünyada da onların üzerine sürekli olduğu vurgulanmıştır. { ولهم عذاب عظيم } Bu azap, laneti aşar; onları rahmetinden uzaklaştırır ve üzerlerine şiddetli intikamını indirir. Bu azap kıyamet gününde olacaktır: { يوم تشهد عليهم ألسنتهم وأيديهم وأرجلهم بما كانوا يعملون } Her uzuv yaptıklarına dair onların aleyhine şahitlik eder; her şeyi konuşturan Allah onları konuşturur, bu yüzden inkâr edemezler. Kulların şahitlerini kendi nefislerinden kılması, adaletin ta kendisidir. { يومئذ يوفيهم الله دينهم الحق } yani amellerinin karşılığını, adil ve hakkaniyete dayanan gerçek karşılığı tam olarak verir; hiçbir şeyini eksik bırakmadan tam olarak bulurlar. Ve derler ki: "Yazıklar olsun bize! Bu kitabın nesi var ki küçük ve büyük hiçbir şeyi bırakmadan hepsini sayıp dökmüş! Yaptıkları her şeyi karşılarında hazır bulurlar. Rabbin hiç kimseye zulmetmez." [Kehf: 49] O büyük durumda, Allah'ın apaçık hak olduğunu da anlarlar; apaçık hakkın yalnızca Allah'ta olduğunu bilirler. Onun yüce sıfatları haktır, fiilleri haktır, ibadeti haktır, kavuşması haktır, vaadi ve tehdidi, dinî ve cezaî hükmü haktır, peygamberleri haktır. Hak, yalnızca Allah'ta ve Allah'tan olandadır. { الخبيثات للخبيثين والخبيثون للخبيثات } yani erkeklerin ve kadınların, sözlerin ve fiillerin her pis olanı, pis olana uygun, ona denk ve ona benzerdir. Her temiz erkek, kadın, söz ve fiil de temize uygun, ona denk ve ona benzerdir. Bu genel bir ifade ve bir sınırlamadır; hiçbir şey bunun dışında kalmaz. Bunun en önemli sonuçlarından biri şudur: Peygamberler, özellikle de ülü'l-azm olanlar ve bunların efendisi Muhammed ﷺ, yaratılmışların mutlak olarak en üstün temizi olduğu için, ona yalnızca temiz kadınlar layık olur. Dolayısıyla Âişe radıyallahu anhâ hakkında bu konuda yapılan iftira, Peygamber ﷺ'e yapılmış bir iftiradır; münafıkların bu iftiradaki asıl amacı da budur. Âişe'nin Allah Resulü'nün eşi olması bile, onun bu çirkin işten temiz ve tertemiz olduğunu gösterir. Nasıl olmasın ki o, kendisidir! Kadınların doğrusu, en üstünü, en bilgilisi ve en temizi, alemlerin Rabbi'nin Resulü'nün sevgilisidir. Vahiy, eşlerinden birinin yatağındayken, onun dışında hiçbir eşinin yanında inmemiştir. Sonra Allah bunu açıkça bildirmiş, böylece bâtıl peşinde koşana söyleyecek söz, şüphe ve şüpheye sahip olanlara da bir yer bırakmamıştır. Şöyle buyurur: { أولئك مبرءون مما يقولون } Bu ifadenin işareti aslen Âişe radıyallahu anhâ'yadır; ona tabi olarak da mü'min, iffetli ve gafil kadınlara işaret eder. { لهم مغفرة } bütün günahları kapsayan bir bağışlanma { ورزق كريم } ve Kerîm olan Rab'den cennette verilen bir rızık vardır.