Yüce Allah, kötülük yapıp yine de kendini güvende sananları, yani Allah'ın dünyada verdiği nimetleri kendi hayırlılıklarının ve üstünlüklerinin delili sayanları zikredince, iyilik yapıp yine de korkanları zikretti ve şöyle buyurdu: {Onlar ki Rablerinin azabından korkarak titreyenlerdir.} Yani: Kalpleri korkudan titrer. Bütün bunlar Rablerinin azabından korkmalarındandır; Allah'ın adaletinin kendilerine uygulanıp hiçbir iyiliklerinin kalmamasından, kendileri hakkında kötü zan beslemelerinden, Allah'ın hakkını tam olarak yerine getirmemiş olmalarından, imanlarının yok olmasından korkmalarından ve Rablerini tanımalarından, O'nun hak ettiği yücelik ve ikramı bilmelerinden doğar. Bu korku ve endişeleri, korkulan şeye yol açan günahlardan ve farzların ihmalinden uzak durmalarını gerektirir. {Onlar ki Rablerinin ayetlerine iman ederler.} Yani: Ayetleri kendilerine okunduğunda imanları artar. Ayrıca Kur'an ayetlerinde düşünür ve onları tedebbür ederler; böylece onlara Kur'an'ın manalarının, yüceliğinin, uyumunun, birbirine aykırı olmayışının ve Allah'ı tanımaya, O'ndan korkup O'nu ummaya ve ahiret cezalarının hallerine çağırdığı hususların açıklığa kavuşur. Bu sayede onların kalplerinde dile getirilemeyecek derinlikte imanın ayrıntıları oluşur. Ayrıca kâinattaki ufuk ayetleri üzerinde de düşünürler; nitekim Allah şöyle buyurur: [Kur'an: "Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbirini izlemesinde akıl sahipleri için ayetler vardır."] [Âl-i İmrân: 190] ve ayetin devamına kadar. {Onlar ki Rablerine hiçbir şeyi ortak koşmazlar.} Yani: Ne açık şirke, yani Allah'tan başkasını ilah edinip ona dua etmeye ve ondan umut beklemeye, ne de riya gibi gizli şirke düşerler; aksine sözlerinde, amellerinde ve bütün hallerinde Allah'a ihlaslı kulluk ederler. {Onlar ki vermeleri gerekeni verirler.} Yani: Kendilerinden, emrolundukları şeyleri, yani namaz, zekât, hac, sadaka ve benzeri gücü yettikleri her şeyi verirler. {Bununla birlikte} {kalpleri titrektir} yani korkuludur; {çünkü Rablerinin huzuruna döneceklerini bilirler.} Yani amellerinin Rablerine arz edileceği ve O'nun huzurunda duracakları zaman, Allah'ın azabından kurtarıcı olmayabileceklerinden korkarlar; çünkü Rablerini bilir ve O'nun hak ettiği çeşitli ibadetleri idrak ederler. {İşte onlar hayırlara koşarlar.} Yani hayırlı işlere koşma yarışında öne geçmeye çalışırlar. Himmetleri onları Allah'a yaklaştıran şeylere yöneliktir, iradeleri Allah'ın azabından kurtaran şeylere yönelmiştir. Duydukları her hayır veya kendilerine fırsat çıktığında hemen ona atılırlar. Önlerinde, sağlarında ve solanlarında Allah'ın dostlarına ve seçkin kullarına bakarak her hayra koşarlar ve Rableri katında yakınlık kazanma yarışına girerler; onlarla yarışırlar. Hayra koşanın, bazen gayreti ve çalışmasıyla öne geçtiği, bazen de ihmali yüzünden geri kaldığı düşünülürse, Allah Teâlâ bunların öncüler sınıfından olduğunu bildirdi ve şöyle buyurdu: {Ve onlar bu hayırlarda önde olanlardır.} Yani hayırlarda zirveye ulaşmışlar, ilk nesille birlikte yarışmışlardır; bununla birlikte Allah katından onlar için mutluluğun önceliği takdir edilmiştir ve bu yüzden öncü olmuşlardır. Hayırlara koşmalarını ve onlarda öne geçmelerini zikredince, bazı kimseler bunun, kendilerinden ve başkalarından istenenin yapılamaz ya da çok zor bir şey olduğu sanısına kapılabilir; bu yüzden Allah Teâlâ, hiçbir nefse gücünün yettiğinden fazlasını yüklemediğini bildirdi: {Allah, hiçbir nefse ancak gücünün yettiği kadarını yükler.} Yani o nefsin taşıyabileceği ölçüde yükler; gücünü aşan ve tamamen tüketecek bir yük değildir. Bu, Allah'ın rahmeti ve hikmetidir; O'na ulaşma yolunu kolaylaştırmak ve salikların yolunu her zaman O'na doğru canlı tutmak içindir. {Yanımızda hakkı konuşan bir kitap vardır.} Bu, her şeyin bulunduğu ilk kitaptır; olacak her gerçekle uyuşur, bu yüzden hak olmuştur. {Ve onlara zulmedilmez.} Yani iyiliklerinden bir şey eksiltilmez, isyan ve günahlarına karşılık cezaları da artırılmaz.