Uzun zamandır, adını şu an hatırlayamadığım bazı âlimlerin şöyle bir sözü aklımda duruyor: Mûsâ'nın gönderilmesinden ve Tevrat'ın indirilmesinden sonra Allah, ümmetlerden istisal azabını kaldırmış; inatçı yalanlayıcılar için ise cihadı meşru kılmıştır. Bu sözü nereden aldığını bilmiyordum. Ancak Kasas sûresindeki âyetlerle birlikte bu âyetleri düşündükçe sözün dayanağı bana açıklık kazandı. Bu âyetlere gelince, Allah helak edilen ümmetleri art arda zikretmiş, ardından onlardan sonra Mûsâ'yı gönderdiğini ve insanlara hidayet olan Tevrat'ı ona indirdiğini bildirmiştir. Bu düşünceye Firavun'un helakı itiraz oluşturmaz, çünkü o Tevrat'ın indirilmesinden önce olmuştur. Kasas sûresindeki âyetler ise çok açıktır. Allah Firavun'un helakini zikredince şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Andolsun, önceki nesilleri helak ettikten sonra Mûsâ'ya Kitap verdik; insanlar için basiret, hidayet ve rahmet olsun diye. Belki düşünüp öğüt alırlar."] [Kasas: 43]. Bu, Kitabın azgın ümmetler helak olduktan sonra verildiğini açıkça göstermektedir. Ayrıca Kitabın insanlar için basiret, hidayet ve rahmet olarak indirildiğini haber vermiştir. Bu konuda belki de Yunus sûresindeki şu sözü de zikredebiliriz: "Ondan sonra da onların her birine kendi kavimlerine elçiler gönderdik. Onlar da bu elçilere apaçık delillerle geldiler; fakat daha önce yalanladıklarına iman edecek değillerdi. Haddi aşanların kalplerini işte böyle mühürleriz. Sonra onlardan sonra da Mûsâ ile Hârûn'u gönderdik." [Yunus: 74-75]. Allah'ın bu âyetlerdeki maksadını en iyi Allah bilir. Allah'ın buyurduğu: "Mûsâ'yı, kardeşi Hârûn'u âyetlerimizle ve apaçık bir delille gönderdik." Burada "âyetlerimiz", onların doğruluğunu ve getirdikleri şeyin sıhhatini gösteren mucizelerdir. "Sultân-ı mübîn" ise açık bir hüccettir; bu hüccet gücüyle kalpleri boyun eğdirir, kalplere hakim olur. Böylece mü'minlerin kalpleri ona teslim olur ve inatçılar üzerinde apaçık hüccet kurulmuş olur. Bu, Allah'ın şu sözü gibidir: "Andolsun Mûsâ'ya dokuz apaçık mucize verdik." Bu yüzden inatçıların başı hakkı bildiği hâlde inat etmiştir. Mûsâ'nın mucizeleri ile gelen İsrailoğullarına sorulduğunda Firavun ona: "Ben seni sihirlenmiş biri sanıyorum, ey Mûsâ!" demiştir. Mûsâ da şöyle cevap vermiştir: "Andolsun bilirsin ki bu âyetleri gökleri ve yeri Rabbinden başkası indirmemiştir; basiret kaynağı olarak. Ben de seni, ey Firavun, helak olmuş biri sanıyorum." [İsrâ: 101-102]. Allah ayrıca şöyle buyurur: "Zulmen ve büyüklenerek inkâr ettiler; halbuki kalpleri onların gerçekliğine kesin olarak inanmıştı." [Neml: 14]. Burada da şöyle buyurur: "Sonra Mûsâ'yı ve kardeşi Hârûn'u âyetlerimizle ve apaçık bir delille, Firavun'a ve onun ileri gelenlerine gönderdik." Firavun'un ileri gelenleri arasında Hâmân ve benzerleri vardı. "Onlar büyüklük taslayıp kibirlendiler", yani Allah'a iman etmekten kibirlendiler ve peygamberlerine karşı üstünlük taslayıp büyüklendiler. "Onlar yücelik taslayan bir kavimdi." Yani onların vasfı yücelik, zorbalık ve yeryüzünde fesattı; bu yüzden kibir onlardan çıkmıştır. Bu kibir onlardan uzak bir şey değildir. "Dediler ki, kibir ve gurur ile, zayıf akıllıları aldatmak ve kandırmak için: 'Bizim gibi iki beşere mi iman edeceğiz?' Bunu onlardan önceki kimseler de aynen söylemişti; kalpleri küfürde birbirine benziyordu, bu yüzden sözleri ve fiilleri de birbirine benzedi. Allah'ın bu ikisine peygamberlik ihsanını da inkâr ettiler. 'Kavimleri İsrailoğulları bizim kölemiz olarak ağır işlerde çalışıyor.'" Yani zor ve ağır işlerle onlara kulluk ettirilmekteydi. Allah şöyle buyurmuştur: "Sizi Firavun ailesinden kurtardığımızı hatırlayın. Onlar size kötü azabı yüklüyor, oğullarınızı kesiyor, kadınlarınızı sağ bırakıyorlardı. Bunda Rabbinizden büyük bir imtihan vardı." [Bakara: 49]. Peki, önce biz onlara uyan değil miydik, şimdi nasıl onlara uyacağız? Bu ikisi nasıl üstümüzde başkanlık yapacak? Onların bu sözüne benzer olarak Nuh kavminin sözü de şudur: "Sana aşağılık kimseler uymuşken biz nasıl sana iman edelim?" [Şuara: 111]. "Seni sadece bizim içimizde en aşağı, düşünmeden uyan kimselerin uyduğunu görüyoruz." [Hûd: 27]. Bilinmektedir ki bu tür sözler hakkı reddetmeye yaramaz; bunlar yalanlama ve inatlaşmadır. Bu yüzden Allah şöyle buyurmuştur: "Onları yalanladılar, bunun üzerine helak olanlardan oldular." Bunlar denizde boğuldular, İsrailoğulları ise bakıyordu. "Andolsun, Allah Firavun'u helak ettikten, İsrail kavmi Mûsâ ile birlikte kurtulduktan ve Mûsâ'nın aralarında Allah'ın emrini uygulaması ve şiarlarını ortaya koyması mümkün olduktan sonra, Mûsâ'ya Kitap verdik." Allah ona kırk gece boyunca Tevrat indirmeyi vaat etmiş, o da Rabbinin buluşma vaktine gitmiştir. Allah şöyle buyurmuştur: "Onun için levhalara her şeyden bir öğüt ve her şeyin açıklamasını yazdık." [A'râf: 145]. Bu yüzden burada şöyle buyurur: "Belki hidayete ererler." Yani emir ve yasakların ayrıntılarını, sevap ve cezayı bilerek; Rablerini isimleri ve sıfatlarıyla tanıyarak.