Nuh'u ve kavmini anıp onların nasıl helak edildiğini belirttikten sonra [Allah şöyle buyurur]: {Sonra onlardan sonra başka bir kuşak yarattık.} Bunların Salih aleyhisselamın kavmi Semûd olduğu anlaşılmaktadır, çünkü bu kıssa onların kıssasına benzemektedir. {Onlara kendi cinslerinden bir elçi gönderdik.} Yani kendi cinsinden, soyunu, asaletini ve doğruluğunu bildikleri bir elçi. Bu, elçinin kendilerinden olması halinde sözüne uymalarının daha çabuk olması ve onlarda tiksinti uyandırmasının daha az olması içindir. Elçi de diğer peygamberlerin ümmetlerini çağırdıkları şeye çağırdı: {Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur.} [Bütün peygamberler bu çağrıda birleşmişlerdir.] Bu, peygamberlerin ümmetlerine yaptıkları ilk çağrıdır: Allah'a kulluk etmeye emretmek, yalnızca O'nun buna layık olduğunu bildirmek, O'ndan başkasına kulluğu yasaklamak ve bunun batıl ve bozuk olduğunu haber vermek. Bu yüzden şöyle buyurulur: {Hâlâ sakınmıyor musunuz?} Yani Rabbinize karşı sakınıp bu putlardan ve heykellerden uzak durmuyor musunuz? {Kavminden inkâr eden, ahiret buluşmasını yalanlayan ve dünya hayatında kendilerine refah verdiğimiz ileri gelenler dediler ki:} Yani küfür ile inatlaşmayı bir arada yürüten, dünyadaki refahın azdırdığı önderler, peygamberlerine karşı çıkarak ve onu yalanlayıp uyararak dediler ki: {Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Sizin yediğinizden yer, sizin içtiğinizden içer.} Peki onu sizin üzerinize üstün kılan nedir? Yiyecek yemeyen, içecek içmeyen bir melek olsaydı ya! {Eğer kendiniz gibi bir insana itaat ederseniz, o takdirde mutlaka ziyana uğrayanlar olursunuz.} Yani onu izler ve başınıza önder yaparsanız, o da sizin gibi bir insan olduğu hâlde, siz aklınızı yitirmiş ve yaptıklarınıza pişman olmuş olursunuz. Bu ise şaşılacak bir şeydir; çünkü asıl ziyan ve pişmanlık, onun peşine düşmeyen ve ona boyun eğmeyen kişiye aittir. Allah'ın vahyini ona verdiği, peygamberliğiyle onu üstün kıldığı bir insana boyun eğmekten kibirlenen, buna karşılık ağaca ve taşa tapmakla imtihan edilen kişinin cehaleti ve büyük akılsızlığı ise asıl budur. Bu, onların şu sözlerine benzer: [Kamer: 24-25] "Aramızdan tek bir insan mı? Ona uyarsak, biz gerçekten sapıklık ve delilik içinde oluruz. Zikir (vahiy) aramızdan yalnızca ona mı indirildi? Hayır, o bir yalancı, azgındır." Peygamberliğini inkâr edip reddettiklerinde, getirdiği öldükten sonra diriliş ve amellere karşılık verilmesi konusunu da inkâr ettiler ve dediler ki: {Size, öldüğünüzde, toprak ve kemik olduğunuzda yeniden çıkarılacağınızı mı vaat ediyor? Uzak, pek uzak! Size vaat edilen şey uzak, pek uzak!} Yani parçalanıp toprak ve kemik olduktan sonra, size diriliş konusunda vaat ettiği şey çok uzaktır. Dar bir bakışla baktılar ve bunu kendi güçlerine göre imkânsız gördüler; yaratıcının kudretini kendi güçlerine kıyasladılar. Allah yücedir! Ölüleri diriltme kudretini inkâr ettiler ve O'nu son derece aciz saydılar. İlk yaratılışlarını unuttular; onları yokluktan var eden, çürüdükten sonra onları yeniden yaratmasının O için daha kolay olduğunu da unuttular. İkisi de O için kolaydır. Peki neden ilk yaratılışlarını inkâr etmiyor, duyulara açıkça görünen gerçeklere karşı inatlaşmıyorlar ve "Biz hep var olduk" demiyorlar ki, dirilişi inkâr etmeleri onlara kabul edilsin ve onlarla birlikte yüce yaratıcının varlığını ispat etme delillerine geçilsin? Burada bir başka delil daha vardır: Ölümünden sonra yeryüzünü dirilten, elbette ölüleri de diriltecektir; çünkü O her şeye kadirdir. Bir başka delil de diriliş inkârcılarına verdiği cevapta şöyle buyurulan delildir: [Kâf: 2-3] "Aralarından bir uyarıcının gelmesine onlar şaştılar. Kâfirler, 'Bu tuhaf bir şeydir' dediler. 'Biz öldüğümüzde ve toprak olduğumuzda mı? Bu uzak bir dönüştür!'" Allah bu söze cevap olarak şöyle buyurdu: "Yer, onlardan ne eksilteceğini biz biliriz" (yani çürümede) "bizde koruyucu bir kitap vardır" [Kâf: 4]. {Bu dünya hayatımızdan başka bir şey değildir; ölürüz ve yaşarız.} Yani kimi insanlar ölür, kimi insanlar yaşar. {Biz yeniden diriltilecek de değiliz.} [Müminûn: 25] "O, ancak aklı başında olmayan bir adamdır" dediler. Oysa Allah'ın birliğini ve ahiret dirilişini kanıtlayan bu sözleri getirdiği için onlar böyle dediler. [Müminûn: 25] "Onun için bir süre bekleyin" dediler. Yani onu öldürme ve başka cezalarla cezalandırmayın; ona saygı göstererek ve çünkü o deli olup söylediklerinden sorumlu tutulmaz diyerek. Yani, sözde batıl bir inançlarına göre, getirdiği şeyin doğruluğuna karşı artık tartışılacak bir şey kalmamıştı; çünkü onun batıl olduğunu zaten biliyorlardı. Geriye yalnızca onu cezalandırıp cezalandırmamak sorusu kalmıştı. Onların düşüncesine göre, sağlam akılları, gerekçe varken bile onu bırakmayı ve cezalandırmamayı gerektiriyordu. Bu inat ve küfürden daha ileri bir şey var mı?! Bu yüzden küfürleri şiddetlenip uyarı onlarda etki bırakmayınca, peygamberleri onlara beddua ederek şöyle dedi: {Rabbim, beni yalanladıkları şeyle yardım et!} Yani dünyada ahiretten önce onları helak ederek ve rezil ederek. {Allah, duasına karşılık olarak buyurdu:} {Az bir zaman sonra mutlaka pişman olacaklar.} {Derken o cezayı hak ile, zulümle değil, adaletle yakaladı; zulümleri yüzünden onları çığlık yakalayıp hepsini helak etti.} {Onları kuru çöpe çevirdik,} yani kıyı boyunca atılan sel çöpü gibi kurumuş bir hurda. Başka bir ayette ise şöyle buyurulur: [Kamer: 31] "Biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik, hemen ağıl yapanın kırık dallar gibi oldular." {Zalim kavme uzak olsun!} Yani azaplarıyla birlikte rahmetten uzak, lanet ve kınama altında olsunlar diye bu sözü söyledik. [Duhân: 29] "Onlar için ne gök ağladı ne yer; onlara mühlet de verilmedi."