Kıssanın sonuna kadar, yani {Şüphesiz bunda ibretler vardır ve elbette biz (kullarımızı) imtihan ediciyiz} sözüne kadar. Allah Teâlâ, kulu ve resulü Nuh aleyhisselamı, yeryüzündeki insanlara gönderdiği ilk peygamber olarak anıyor. Onu putlara tapan kavmine gönderdi ve onlara yalnız Allah'a ibadet etmelerini emretti. Şöyle dedi: {Ey kavmim! Allah'a ibadet edin} yani ibadeti yalnızca O'na has kılın, çünkü ibadet ancak ihlasla sahih olur. {Sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur} Bu ifade, Allah'tan başka ilahlığın batıl olduğunu ve ilahlığın yalnızca Allah Teâlâ'ya ait olduğunu ortaya koyar; çünkü yaratan, rızık veren ve bütün kemale sahip olan O'dur, başkaları ise bunun dışındadır. {Hâlâ sakınmayacak mısınız?} yani putlara ve sanamlara tapmanızdan. Bunlar salih kişilerin suretleri üzerine yapılmış, sonra da Allah'a ortak koşularak ibadet edilmişlerdi. Nuh, gizlice ve açıkça, gece ve gündüz, elli yıl eksik bin yıl boyunca onları çağırmaya devam etti; onlar ise inkârda ve kaçmakta daha da ileri gidiyorlardı. {Kavminin ileri gelenleri, yani soylu ve önderlik eden önde gelenleri, peygamberleri Nuh'a karşı çıkarak ve ona uymaktan sakındırarak dedi ki: Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Sizden üstün olmak istiyor} yani: Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; peygamberlik iddiasında bulunmakla amacı, size karşı bir fazilet kazanarak önder olmaktır. Aksi halde sizin üzerinizde onu üstün kılan ne olabilir ki, o da sizin cinsinizdendir? Bu itiraz, peygamberleri yalanlayanlarda hâlâ vardır. Allah Teâlâ ise bu itiraza, peygamberlerinin dili üzerinden, şu ayetteki gibi kâfi bir cevap vermiştir: Dediler ki (kendi peygamberlerine): [İbrahim: 10-11] "Siz ancak bizim gibi birer insansınız. Babalarımızın taptığı şeylerden bizi alıkoymak istiyorsunuz. Bize apaçık bir delil getirin. Peygamberleri onlara dedi ki: Biz de sizin gibi birer insanız, ama Allah kullarından dilediğine lütufta bulunur." Bu sözleriyle peygamberler, bunun Allah'ın fazlı ve lütfu olduğunu bildirdiler. Dolayısıyla Allah'a kayıt koyup lütfunu size ulaştırmasını engellemeye hakkınız yoktur. Burada da şöyle dediler: {Allah dileseydi melekler indirirdi.} Bu da yine iradeye dayanan batıl bir itirazdır. Allah dileseydi gerçekten melek indirebilirdi; ama O hikmet ve rahmet sahibidir. Onun hikmeti ve rahmeti, elçinin insanlardan olmasını gerektirir; çünkü meleklerin insanlarla konuşabilmesi mümkün değildir, melek ancak bir insan suretinde gelebilir ve bu durumda da karışıklık yine onlara döner. {Biz bunu ilk atalarımızda duymadık} yani peygamber gönderildiğini. Atalarında peygamber gönderilmediğini duymamaları, nasıl bir delil olabilir? Çünkü geçmişte olanların tamamını bilmiyorlar; bu yüzden cahilliklerini kendileri için delil yapamazlar. Ayrıca, eğer atalarına bir peygamber gönderilmemişse, ya onlar hidayet üzerindedirler ve o zaman peygamber göndermeye gerek yoktur, ya da başka bir yol üzerindedirler; o hâlde Rablerine hamdetsinler ve kendilerine, atalarına verilmeyen ve onlarin farkında olmadığı bir nimetle özel olarak ihsan ettiği için O'na şükretsinler. Başkalarına ihsan edilmemiş olmasını, kendi nankörlükleri için bir sebep yapmasınlar. {O, sadece cinnet içinde bir adamdır} yani mecnundur. {Bir süre ona bekleyin} yani ölümü gelinceye kadar onu bekleyin. Ortaya attıkları bu şüpheler, peygamberlerine karşı bir itiraz olmakla birlikte, küfürlerinin ve inatlarının şiddetini, cehalet ve sapkınlıklarının en uç noktada olduğunu gösterir. Çünkü bunlar, belirttiğimiz gibi, hiçbir yönden itiraz olarak geçerli değildir; bilakis kendi içlerinde çelişkilidirler. Nitekim {Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; sizden üstün olmak istiyor} sözleriyle onun, kendilerini aldatıp önderliklerini ele geçirecek bir akla sahip olduğunu kabul etmiş oluyorlar; üstelik bu durumda ondan sakınılması gerektiğini de söylüyorlar ki aldanmasınlar. Peki bu sözleri, {O, sadece cinnet içinde bir adamdır} sözüyle nasıl bağdaştırılabilir? Bu, ancak şaşkın ve kendisine iş ters dönmüş birinin sözüdür; amacı, eline geçen her yolla savuşturmaktır ve ne söylediğinin farkında değildir! Allah ise, kendisine ve peygamberlerine düşmanlık edenlerin rezilliğini ortaya çıkarmadan durmaz. Nuh, onlara çağrısının kaçıştan başka bir şeyi artırmadığını görünce şöyle dedi: {Rabbim! Beni yalanlamalarına karşı yardım et.} Böylece, emrini zayi ettikleri ve elçisini yalanladıkları için Allah'ın gazabına uyarak, onlara karşı Rabbinden yardım istedi. Ve şöyle dedi: {Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir ev sahibi bırakma! Eğer onları bırakırsan, kullarını saptırırlar ve ancak fâcir, çok nankör evlat doğururlar.} [Nuh: 26-27] Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Andolsun Nuh bize yalvarmıştı; biz de ne güzel icabet edicileriz.} [Saffat: 75] {Biz de ona vahyettik} yani duasına icabet ettiğimizde, felaketin sebepleri gerçekleşmeden önce, kurtuluşa vesile olmak üzere: {Gemiyi gözetimimiz altında ve vahyimizle yap} yani sana emrimizle ve yardımımızla yap; sen bizim korumamız ve himayemiz altındasın, seni görüyor ve işitiyoruz. {Emrimiz geldiğinde} yani, onların helak edileceği tufanı gönderdiğimizde ve {tennur kaynayıp coştuğunda} yani yer kaynayıp gözelerle fışkırdığında, ateşin bulunduğu yere kadar (ki âdeten suyun oradan uzak olması beklenir), {gemiye her cinsten çiftten ikişer ikişer koy} yani hayvanların her cinsinden, erkek ve dişi olarak gemiye bindir; böylece Allah'ın hikmetinin yeryüzünde var olmasını gerektirdiği bütün hayvanların nesli devam etsin. {Ailenden ... hariç} yani onları gemiye bindir; {hakkında söz geçmiş olan} (oğlu gibi) hariç. {Zulmedenler hakkında bana hitap etme} yani onları kurtarmam için bana dua etme, çünkü kaza ve kader, onların boğulacağını kesin olarak takdir etmiştir. {Sen ve seninle birlikte olanlar gemiye yerleşip oturduğunuzda} yani gemiye çıkıp dalgaların akıntısında ve denizin derinliklerinde onunla yol aldığınızda, kurtuluş ve selamet için Allah'a hamdedin. {De ki: Bizi zalim kavimden kurtaran Allah'a hamdolsun.} Bu, kendisine ve onunla birlikte olanlara, zalim kavmin amellerinden ve azabından kurtuluşları için şükür ve hamd olarak böyle söylemelerinin öğretilmesidir. {De ki: Rabbim! Beni mübarek bir yere indir; sen indirenlerin en hayırlısısın.} Yani, size bir nimet daha kalmıştır; bu konuda Allah'a dua edin: Allah size bereketli bir konak nasip etsin. Allah duasını kabul etti ve buyurdu ki: {Emir yerine getirildi, gemi Cudi dağına oturdu ve: Zalim kavim uzak olsun! denildi.} [Hud: 44] Devamında şöyle buyurdu: {Denildi ki: Ey Nuh! Bizden selâmetle ve sana ve seninle birlikte olan ümmetlerin üzerine bereketlerle in.} [Hud: 48] {Şüphesiz bunda} yani bu kıssada, {ibretler vardır}: Allah'ın tek ilah olduğunu, Nuh'un elçisinin doğru, kavminin ise yalancı olduğunu ve Allah'ın kullarına olan rahmetini gösterir; çünkü yeryüzündekiler boğulurken onları babaları Nuh'un sulbünde, gemide taşımıştır. Gemi de Allah'ın ayetlerinden biridir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Andolsun, onu bir ayet olarak bıraktık; düşünüp öğüt alan var mı?} [Kamer: 15] Bu sebeple burada gemiyi, birçok ayeti ve gayeyi gösterdiği için, ayetler olarak çoğul kullanmıştır. {Şüphesiz biz (kullarımızı) imtihan edicileriz.}