Allah Teâlâ şöyle haber veriyor: Her ümmet için bir "mensek" kılmıştır; yani bir ibadet yeri ve bir ibadet biçimi. Bu ibadet biçimleri bazı hususlarda birbirinden farklı olabilir, ama adalet ve hikmet konusunda hepsi birleşir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Sizin her birinize bir şeriat ve bir yol verdik. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı. Fakat size verdiklerinde sizi denemek istedi."] (Mâide, 48). {Hüm nâsikûh}: Yani onlar bu düzen üzerinde, durumlarına göre amel ederler. Dolayısıyla hiçbir şeriata itiraz edilmez; özellikle de ümmîlerden, yani şirk ve apaçık cehalet içinde olanlardan. Zira Resûlün risaleti delilleriyle sabit olduğunda, getirdiği her şeyi kabul ve teslimiyetle karşılamak, itirazı terk etmek gerekir. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Fe lâ yünâzi'unneke fil-emr}: Yani sana yalanlayanlar, bozuk akıllarıyla getirdiğin bazı şeylere itiraz ederek seninle tartışmasınlar. Mesela ölü hayvanın helal olması konusunda, bozuk kıyaslarıyla onunla tartışmaları gibi: "Kendi öldürdüğünüzü yersiniz, Allah'ın öldürdüğünü yemezsiniz" derler. Yine şu sözleri de böyledir: [Kur'an: "Alışveriş de tıpkı faiz gibidir."] (Bakara, 275) ve benzeri itirazları. Bunların bir kısmının içeriğine tek tek cevap vermek gerekmez; zira bu itirazda bulunanlar aslında risaletin kendisini inkâr ediyorlar. Bu tür tartışma tek başına bir mücadele ve delil getirme sayılmaz. Her makamın bir sözü vardır. Risaleti inkâr eden bu itiraz sahibi, doğru yolu aramak için tartıştığını iddia ederse, kendisine şöyle denir: Seninle konuşulacak şey risaletin sabit olup olmadığıdır. Aksi halde yalnızca bu noktada durması, maksadının inatlaşmak ve aciz bırakmak olduğunun delilidir. Bu yüzden Allah, Resûlüne rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle davet etmesini ve bu yolda devam etmesini emretmiştir; itiraz edenler olsun olmasın. Hiçbir şeyin seni davetten alıkoymaması gerekir. Çünkü sen {alâ hüdâ müstakîm}, yani itidal üzere, maksada ulaştıran, hakkın ilmini ve onunla amel etmeyi içeren bir yol üzerindesin. Bu yüzden işinden emin, dininden yakîn sahibi olmalısın. Bu da sana sebat ve Rabbinin emrettiğine devam etme gücü verir. Sen şüpheli bir iş veya uydurulmuş bir söz üzerinde değilsin ki insanların ve onların heva ve görüşleriyle birlikte durasın, onların itirazı seni durdursun. Bunun benzeri Allah'ın şu buyruğudur: [Kur'an: "Allah'a tevekkül et, çünkü sen apaçık hak üzerindesin."] (Neml, 79). Ayrıca {İnneke leʿalâ hüdâ müstakîm} sözünde, sağlam akılla, şeriatın cüzî hükümlerine yönelik itirazlara cevap verme yönlendirmesi de vardır. Çünkü hüda, Resûlün getirdiği her şeyin vasfıdır. Hüda ise, kendisiyle hidayet hâsıl olan şeydir; bu da usul ve füru meselelerini kapsar. Bunlar, güzelliği, adaletliliği ve hikmeti akılla ve selim fıtratla bilinen meselelerdir. Bu da emir ve yasakların ayrıntılarını tedebbür etmekle anlaşılır. Bu yüzden Allah, Resûlüne bu durumda onların tartışmasından yüz çevirmesini emretmiş ve şöyle buyurmuştur: {Ve in câdelûke fe-kul Allâhu a'lemu bimâ ta'melûn}: Yani Allah, sizin maksatlarınızı ve niyetlerinizi bilir; kıyamet gününde, Allah'ın aranızda hükmedeceği ve ihtilaf ettiğiniz şeylerde sizi buna göre cezalandıracağı gün, sizi bunlardan dolayı karşılığını verecektir. Kim dosdoğru yola uygun olursa nimet ehlidir; kim ondan sapar ise cehennem ehlidir. Hükmünün tamamı, ilminde adil olması demektir. Bu sebeple ilminin ve kitabının kuşatıcılığını zikrederek şöyle buyurmuştur: {Elem ta'lem enne Allâhe ya'lemu mâ fis-semâi vel-ard}: Gökte ve yerde olan hiçbir şey ondan gizli kalmaz; zahirî işler de bâtınî olanlar da, gizli olan da açık olan da, önce olan da sonra olan da. Gökte ve yerdeki her şeyi kuşatan bu ilmi Allah bir kitapta, yani Levh-i Mahfûz'da kayda geçirmiştir. Allah kalemi yarattığında ona şöyle buyurmuştur: "Yaz." Kalem: "Ne yazayım?" dedi. Buyurdu: "Kıyamete kadar olacak her şeyi yaz." {İnne zâlike alâllâhi yesîr}: Bu ilim sizin tasavvurunuzda kuşatılamaz görünse de Allah'a bütün şeyleri ilmiyle kuşatmak ve bunu gerçeğe uygun bir kitapta yazmak kolaydır.