İslâm'ın ilk dönemlerinde Müslümanlar, İlâhî bir hikmet gereği kâfirlerle savaşmaktan men edilmiş ve onlara karşı sabretmekle emrolunmuşlardı. Medine'ye hicret edip eziyete uğrayınca ve kendilerine bir koruma ile güç sağlanınca, savaşmaları için izin verildi. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Kendileriyle savaşılan kimselere, zulme uğradıkları için savaşmaya izin verildi} [Kur'an: "Kendileriyle savaşılanlara, zulme uğradıkları için savaşmaya izin verildi."] Bu ifadeden, onların daha önce savaşmaktan men edilmiş olduklarını anlıyoruz. Allah da onları kendileriyle savaşanlara karşı savaşmaya izinli kıldı. Onlara izin verilmesinin sebebi, dinlerinden alıkonulmaları, dolayısıyla eziyet görmeleri ve yurtlarından çıkarılmalarıdır. {Şüphesiz Allah, onlara yardım etmeye kadirdir} [Kur'an: "Şüphesiz Allah, onlara yardım etmeye kadirdir."] Öyleyse Müslümanlar yalnız O'ndan yardım istesinler ve O'na sığınsınlar. Sonra Allah, onların zulmünün niteliğini şöyle zikreder: {Haksız yere yurtlarından çıkarılanlar} yani eziyet ve fitne yüzünden yurtlarından çıkmaya mecbur bırakılanlar; {ancak "Rabbimiz Allah'tır" demeleri yüzünden} yani düşmanlarının kendilerinden intikam aldığı tek suç, Allah'ı birlemeleri ve dini yalnız O'na has kılarak O'na ibadet etmeleridir. Eğer bu bir suç sayılıyorsa, suç onlarındır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur: [Kur'an: "Yalnızca güçlü ve övgüye layık Allah'a iman ettikleri için onlardan öç alıyorlardı."] [Burûc: 8] Bu, cihadın hikmetini ve maksadının Allah'ın dinini ayakta tutmak, mü'minlere eziyet eden, saldırıya ilk başlayan kâfirlerin zulüm ve saldırısını defetmek, Allah'a ibadet edebilmek ve zâhirî şeâiri ayakta tutmak olduğunu gösterir. Bu yüzden Allah şöyle buyurmuştur: {Allah insanların bir kısmını diğeriyle defetmeseydi} Yani Allah, yolunda cihad edenlerle kâfirlerin zararını defeder. {Elbette manastırlar, kiliseler, havralar ve mescitler yıkılıp giderdi} Yani, Ehl-i kitabın taifelerine ait büyük ibadethaneler, yani Yahudi ve Hristiyanların ibadethaneleri ile Müslümanların mescitleri yıkılırdı. {Orada Allah'ın adı çokça anılan} Yani bu ibadethanelerde namazlar kılınır, Allah'ın kitapları okunur ve Allah'ın adı çeşitli zikirlerle anılır. Eğer Allah insanların bir kısmını diğeriyle defetmeseydi, kâfirler Müslümanlara üstün gelir, ibadethanelerini yıkar ve onları dinlerinden döndürmeye çalışırdı. Bu da cihadın, saldırganı ve eziyet vereni defetmek için meşru kılındığını, ayrıca başka bir amaç için de maksat edildiğini gösterir. Bunun yanında, Allah'a ibadetle huzur bulan, mescitleri imar edilen ve dinin bütün şeâirinin ayakta olduğu beldelerin, mücahidlerin fazileti ve bereketi sayesinde Allah'ın kâfirleri onlardan defettiği anlaşılır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: [Kur'an: "Allah insanların bir kısmını diğeriyle defetmeseydi, yeryüzü bozulurdu. Ancak Allah âlemler üzerinde lütuf sahibidir."] [Bakara: 251] Burada şöyle bir soru sorulabilir: Bugün Müslümanların mescitlerinin harap olmadığını görüyoruz. Oysa bunların birçoğu küçük emirlikler ve düzensiz hükûmetler içindedir; komşuları olan Avrupalılarla savaşacak güçleri de yoktur. Hatta Müslümanların yönetimi altındaki mescitler imar edilmiş, halkı emin ve huzurludur; yöneticilerinin kâfir olmaları halinde ise bu mescitleri yıkmaya güç yetirebilecekleri halde yıkmamaktadırlar. Allah ise, insanların bir kısmını diğeriyle defetmeseydi bu ibadethanelerin yıkılacağını haber vermiştir; oysa biz burada bir defin olduğunu görmüyoruz. Cevap şudur: Bu soru ve şüphe, bu âyetin genelliği içine girer ve onun fertlerinden biridir. Zira günümüz devletlerinin durumunu ve düzenini bilen kimse, her milleti ve cinsi kendi yönetimi altında ve hükmünde sayıp, onu devletin bir üyesi ve hükûmetin bir parçası olarak gördüğünü anlar; bu millet sayısıyla, malıyla, emeğiyle veya hizmetiyle güçlü olsun ya da olmasın, hükûmetler o halkın dinî ve dünyevî maslahatlarını gözetirler. Bunu yapmazlarsa düzenlerinin bozulacağından ve bazı direklerini kaybedeceklerinden korkarlar. Bu sebeple dinî işlerde, özellikle mescitlerde, büyük devletlerin başkentlerinde bile, Allah'a hamdolsun, son derece düzenli bir durum vardır. Bağımsız hükûmetlerin de kendi Müslüman tebaalarının gönüllerini gözetmesi, Allah'ın kıyamete kadar süreceğini haber verdiği Hristiyan devletleri arasındaki kıskançlık ve düşmanlık varken, kendini savunamayan Müslüman hükûmeti onların çoğunun zararından korunmuş olur. Çünkü her biri, diğerinin ona sığınmasından çekindiği için ona el uzatamaz. Ayrıca Allah Teâlâ, kullarına, vadettiği İslâm'ın ve Müslümanların zaferini mutlaka gösterecektir. Allah'a hamdolsun, bunun sebepleri de ortaya çıkmıştır: Müslümanların dinlerine dönmenin zorunluluğunu hissetmeleri ve bu hissin amelin başlangıcı olması. Biz O'na hamd eder, nimetini tamamlamasını dileriz. Bu yüzden Allah, gerçekle uyuşan sadık vaadinde şöyle buyurmuştur: {Allah, kendisine yardım edeni mutlaka yardım eder} yani dininin zaferi için ihlasla çalışan ve Allah'ın kelimesi üstün olsun diye O'nun yolunda savaşan kimseye yardım eder. {Şüphesiz Allah, kuvvetlidir, güçlüdür} yani kudreti tam, galip olan, kimsenin ona üstün gelemediği, bütün yaratılmışları kahreden ve onların perçemlerini elinde tutandır. Ey Müslümanlar, müjdeleyin! Sayınız ve gücünüz az olsa, düşmanınızın sayısı ve silahı çok olsa da, sizin güç merciiniz, sizi ve yaptıklarınızı yaratan Allah'tır. Emrolunduğunuz sebeplerle çalışın, sonra O'ndan yardım isteyin; mutlaka yardım edecektir. [Kur'an: "Ey iman edenler! Allah'a yardım ederseniz, O da size yardım eder ve ayaklarınızı sabit kılar."] [Muhammed: 7] Ey Müslümanlar, iman ve salih amelin hakkını yerine getirin; zira Allah şöyle vaad etmiştir: [Kur'an: "Sizden iman edip salih amel işleyenlere, kendilerinden öncekileri halife kıldığı gibi onları da yeryüzünde halife kılacağını, kendileri için beğendiği dinlerini mutlaka yerleştireceğini ve korkularından sonra onlara güvenlik vereceğini vaad etmiştir; bana ibadet ederler, bana hiçbir şeyi ortak koşmazlar."] [Nûr: 55] Sonra Allah, kendisine yardım edenin alametini zikretmiştir ve bununla bilinir. Allah'a ve dinine yardım ettiğini iddia edip bu vasfı taşımayan kimse yalancıdır. Allah şöyle buyurur: {Onlara yeryüzünde iktidar verdiğimizde} yani onlara orayı mülk olarak verdiğimizde ve kendilerine karşı çıkacak hiçbir çekişmeci ve engelleyici olmadan onları yeryüzüne hâkim kıldığımızda; {namazı kılarlar} vakitlerinde, hudutlarında, rükünlerinde ve şartlarında, cuma ve cemaatlerde. {Zekâtı verirler} ki bu, özellikle onların, genel olarak da tebaalarının üzerine düşen zekâttır; zekâtı hak sahiplerine, gerçekten hak sahibi olanlara verirler. {Dinin iyi bildiği şeyleri emrederler} Bu, şer'an ve akılen iyi olan her marufu, Allah'ın hakkını ve insanların haklarını kapsar. {Kötülükten nehyederler} Şer'an ve akılen her kötü şeyden, kötülüğü bilinen her şeyden sakındırırlar. Emir ve nehiy, onsuz tamamlanamayan her şeyi de içine alır. Eğer maruf ve münker öğrenme ve öğretmeye bağlıysa, insanları öğrenmeye ve öğretmeye zorlarlar. Şer'an belirlenmiş ya da belirlenmemiş bir ceza gerektiriyorsa, tazir çeşitleri gibi, bunu uygularlar. Eğer bu iş, bunun için görevlendirilmiş kişilerin bulunmasına bağlıysa, bunu da yerine getirmek gerekir. Buna benzer, maruf ile nehyin ancak bununla tamamlanabildiği her şey de böyledir. {Bütün işlerin sonu Allah'a aittir} yani bütün işler Allah'a döner. Allah, sonucun takva sahiplerinin olduğunu haber vermiştir. Allah'ın kullar üzerine musallat ettiği ve Allah'ın emrini yerine getiren hükümdarlar, güzel sonuca ve doğru bir hâle kavuşur. Ama kendilerine zorbalıkla musallat olan ve nefsinin hevesini hâkim kılanlar, geçici bir mülke sahip olsalar da sonları iyi olmaz; yönetimleri uğursuz, sonları kötüdür.