Allah, kudretinin ve azametinin kemalini beyan edip her şeyin Ona boyun eğdiğini bildirdikten sonra, Allah'ı bırakıp yerden ilahlar edinen müşrikleri, acizliklerinin en son derecesinde olduklarını söyleyerek kınamıştır: {هم ينشرون} (Onlar diriltebilirler mi?) ifadesi nefy anlamında bir istifhamdır; yani bu ilahlar, insanları diriltip toplayamazlar. Bunu şu ayet açıklar: "Halbuki onlar hiçbir şey yaratamayan, bizzat yaratılmış olan, kendilerine bir zarar ya da fayda sağlamaya, ölüm, hayat ve diriliş üzerinde bir güce sahip olmayan ilahlar edindiler." [Kur'an: "Bunlar, kendileri yaratılmış olduğu hâlde hiçbir şeyi yaratamayan, kendilerine bile zarar ve fayda sağlamaya gücü yetmeyen, ölümü, hayatı ve diriltmeyi de elinde tutmayan ilahlardır."] (Furkan: 3). Yine şöyle buyurur: "Allah'tan başka ilahlar edindiler ki yardım görsünler. Oysa bu ilahlar onlara yardım edemezler; onlar, kendilerine asker gibi hazır olanlardır." [Kur'an: "Onlar, Allah'tan başka ilahlar edindiler; umulur ki yardım göreceklerdir. Bu ilahlar onlara yardım edemezler, hâlbuki onlar kendilerine hazır bir ordu gibi toplanmışlardır."] (Yâsîn: 74-75). Dolayısıyla müşrik, fayda ve zarar veremeyen bir mahlûka kulluk eder, kendisine bütün kemalin ait olduğu, emrin, faydanın ve zararın elinde bulunduğu Allah'a ihlâsla kulluk etmeyi bırakır. Bu, müşrikin başarısızlığının, talihsizliğinin, cehaletinin ve zulmünün büyüklüğünden kaynaklanır. Zira varlık düzeni yalnızca tek bir ilah ile ayakta durabilir; nasıl ki yalnızca tek bir Rab ile var olmuşsa. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا} "Eğer göklerde ve yerde Allah'tan başka ilahlar bulunsaydı, her ikisi de bozulup gitmiş olurdu." Yani hem kendileri hem de içlerindeki mahlûkat bozulurdu. Bunun açıklaması şudur: Üst ve alt âlem, gördüğümüz gibi, hiçbir eksiklik, kusur, engelleme ve karşıtlık bulunmayan en mükemmel düzen ve uyum içindedir. Bu da bu âlemin tek bir yöneticisi, tek bir Rabbi ve tek bir İlahı olduğunu gösterir. Eğer iki veya daha fazla yönetici ve rab bulunsaydı, düzen bozulur, yapısı çözülürdü. Çünkü birbirlerine engel olur, birbirleriyle çatışırlardı. Biri bir şeyi yönetmek isteyip diğeri bunun olmasını isterse, ikisinin de iradesinin aynı anda gerçekleşmesi imkânsız olurdu; biri iradesini gerçekleştirip diğeri gerçekleştiremezse, bu diğerinin acizliğini ve kudretsizliğini gösterirdi. Her konuda ikisinin de tek bir irade üzerinde birleşmesi ise mümkün değildir. Bu durumda, hiçbir engel ve karşı koymayla karşılaşmadan iradesini tek başına yürüten Kahir'in, yani tek ve Kahhâr olan Allah'ın olması zorunlu hâle gelir. Bu nedenle Allah, bu karşılıklı engelleme delilini şu ayette zikretmiştir: "Allah bir çocuk edinmemiştir ve O'nunla birlikte başka bir ilah da yoktur. Olsaydı, her ilah yarattığını alır götürür, birbirlerine üstünlük taslarlardı. Allah, onların nitelediklerinden münezzehtir." [Kur'an: Mü'minûn: 91]. İki yoruma göre bunun bir benzeri de şu ayettir: "De ki: Eğer onun yanında, dedikleri gibi ilahlar olsaydı, arş sahibine ulaşmanın yollarını ararlardı. O, onların söyledikleri şeylerden çok yücedir, pek yücedir." [Kur'an: İsrâ: 42-43]. Burada da şöyle buyurmuştur: {فسبحان الله} Yani Allah, kemali yalnızca Kendisine ait olduğundan her türlü noksanlıktan münezzehtir ve mukaddestir. {رب العرش} Arş ki mahlûkatın tavanı, en geniş ve en büyük olanıdır; Rabbi olduğu şeylerin rabbiliği de bundan daha aşağıdadır. {عما يصفون} Yani inkâr edip küfre sapanların, Allah'a çocuk ve eş isnat etmelerinden, bir şekilde O'na ortak koşmalarından Allah yücedir. {لا يسأل عما يفعل} Allah'ın azameti, izzeti ve kudretinin kemali sebebiyle, hiç kimse ne sözle ne de fiille O'na engel olamaz ya da karşı çıkamaz. Hikmetinin ve her şeyi yerli yerine koymasının, her şeyi akıl almayacak derecede güzel ve sağlam yaratmasının kemali sebebiyle, Allah'a hiçbir soru yöneltilemez; çünkü O'nun yaratışında hiçbir kusur ve bozukluk yoktur. {وهم} yani bütün mahlûkat ise {يسألون}: Acizlikleri ve fakirlikleri, kulluk durumları sebebiyle yaptıkları işler ve söyledikleri sözlerden sorguya çekilirler. Çünkü fiil ve hareketleri zaten Allah'ın hakkıdır; kendi nefisleri üzerinde ya da başkaları üzerinde zerre kadar bir tasarruf ve yönetim yetkileri yoktur. Sonra müşriklerin hâlini kötüleyen söze dönmüş ve Allah'tan başka ilahlar edinenleri azarlayıp yermek üzere şöyle buyurmuştur: {أم اتخذوا من دونه آلهة قل هاتوا برهانكم} "Yoksa O'nun dışında ilahlar mı edindiler? De ki: Haydi delilinizi getirin." Yani, benimsedikleriniz doğru olduğuna dair hüccetinizi ve delilinizi getirin. Oysa bunun için hiçbir yol bulamayacaklardır; aksine, bunun batıl olduğuna dair kesin deliller kurulmuştur. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {هذا ذكر من معي وذكر من قبلي} "Bu, benimle birlikte olanların zikri ve benden önce gelenlerin zikridir." Yani kitaplar ve şeriatlar, şirki iptal konusunda sizlere söylediğimin doğruluğu üzerinde birleşmişlerdir. İşte Allah'ın kitabı, aklî ve naklî delilleriyle her şeyin zikrini içermektedir; önceki kitaplar da söylediğimin hüccet ve delilleridir. Onların, benimsedikleri şeyin batıl olduğuna dair hüccet ve delilin üzerlerinde kurulduğunu bilince, bu konuda bir delilleri olmadığını anlar, çünkü kesin delil, kendisine karşı çıkılmadığını garanti eder; aksi halde kesin olmazdı. Karşıt görüşlerde bazı şüpheler bulunsa da, bunlar hakikatten hiçbir şey kazandırmayan boş şeylerdir. {بل أكثرهم لا يعلمون الحق} buyruğu ise şu anlama gelir: Onlar, atalarını taklit ederek bulundukları yolda ısrar etmişler; ilim ve hidayet olmaksızın tartışmaktadırlar. Hakkı bilmemeleri, hakkın gizli ve karmaşık olmasından değil, ondan yüz çevirmelerindendir. Eğer ona en küçük bir dikkatle yönelselerdi, hak ile batıl kendilerine açık ve apaçık biçimde ayrılırdı. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {فهم معرضون} "Onlar yüz çevirenlerdir." Allah, önceki ümmetlerin hatırlanmasına yönelip onlara dönülmesini emredince, bu meseleyi en güzel şekilde açıklamıştır: {وما أرسلنا من قبلك من رسول إلا نوحي إليه أنه لا إله إلا أنا فاعبدون} "Senden önce gönderdiğimiz her peygambere, 'Benden başka ilah yoktur, yalnız bana kulluk edin' diye vahiy göndermekten başka bir şey vahyetmedik." Böylece senden önce gelen bütün peygamberler, kitapları ile birlikte, risaletlerinin özü ve esası olarak Allah'a, ortağı olmaksızın kulluk etme emrini getirmişlerdir; O'nun gerçek ilah ve ibadete layık tek varlık olduğunu, O'ndan başkasına kulluk etmenin ise batıl olduğunu açıklamışlardır.