Yani: Musa'nın başınıza gelenleri hatırlayın. Hani bir adam öldürmüştünüz de katil hakkında birbirinizle tartışmıştınız; yani birbirinizi itip kakıyor, katilin kim olduğu konusunda ihtilafa düşüyordunuz. Mesele aranızda büyüyüp neredeyse büyük bir kötülük çıkacaktı; Allah'ın sizin için açıklamasaydı durum bu olacaktı. Musa, katili belirlemek için size, "Bir inek kesin" dedi. Oysa emre hemen uymanız ve ona itiraz etmemeniz gerekiyordu. Ama onlar itiraz etmekten başka bir şey yapmak istemediler ve dediler ki: {Bizimle alay mı ediyorsun?} Allah'ın peygamberi de şöyle dedi: {Cahillerden olmaktan Allah'a sığınırım.} Çünkü cahil, faydası olmayan söz söyleyen ve insanlarla alay eden kimsedir. Akıllı kişi ise dini ve akıl sahibi olmayı kötü gösteren en büyük kusurun, kendisi gibi bir insanla alay etmek olduğunu bilir; Allah ona üstünlük verdiyse bu üstünlük Rabbine şükretmeyi ve kullarına merhamet etmeyi gerektirir. Musa onlara bunu söyleyince, bunun doğru olduğunu anladılar ve dediler ki: {Rabbine dua et de bize ne olduğunu açıklasın.} Yani inek nasıl bir inektir? {Musa dedi ki: Allah, onun ne fâriz (çok yaşlı) ne de bikr (genç) olmayan, ikisinin arasında orta yaşlı bir inek olduğunu söylüyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın.} Yani zorlaştırmayı ve inatlaşmayı bırakın. {Dediler ki: Rabbine dua et de bize rengini açıklasın. Dedi ki: Allah, onun sarı, rengi parlak olan, bakanları sevindiren bir inek olduğunu söylüyor.} {Dediler ki: Rabbine dua et de bize ne olduğunu açıklasın; çünkü inekler birbirine benziyor, bize karıştı. Allah dilerse biz doğru yolu bulacağız.} Yani istediğini bulamadık. {Dedi ki: Allah, onun işte toprağı sürmekte kullanılmamış, tarlayı sulamayan, kusurlardan veya işten uzak, üzerinde önceden tarif edilen renkten başka hiçbir renk bulunmayan bir inek olduğunu söylüyor.} {Dediler ki: Şimdi gerçeği getirdin.} Yani açık beyanı. Bu, onların cahilliğindendir; oysa gerçek ilk seferde gelmişti. Herhangi bir inek kesmiş olsalardı maksat hasıl olurdu. Ama çok soru sorarak zorlaştırdılar, Allah da onlara zorluk çıkardı. "Allah dilerse" demeseler de ineği bulamazlardı. {Bunun üzerine onu kestiler,} yani bu sıfatlarla tarif edilen ineği, {ama neredeyse yapmayacaklardı} onların gösterdiği inat yüzünden. Onu kesince kendilerine dedik ki: Ölüye o ineğin bir parçasıyla vurun; yani ondan bir uzuvla, ister belirli bir uzuvla ister herhangi biriyle. Onun belirlenmesinde bir fayda olmadığından, ona ineğin bir parçasıyla vurdular; Allah da onu diriltti ve gizlemekte oldukları şeyi ortaya çıkardı, katilin kim olduğunu bildirdi. Onun, siz seyrederken dirilmesi, Allah'ın ölüleri dirilttiğine delalet eden bir şeydi. {Umulur ki akıl erdirirsiniz} ve zararınıza olan şeylerden vazgeçersiniz. {Sonra bundan sonra kalpleriniz katılaştı.} Yani sert ve kaba oldu; öğüt onlarda etki etmez oldu. {Bundan sonra} yani Allah size büyük nimetler verdikten ve ayetlerini gösterdikten sonra. Kalpleriniz katılaşmamalıydı; çünkü gördükleriniz kalbi yumuşatmayı ve boyun eğdirmeyi gerektiriyordu. Sonra katılığını şöyle nitelendirdi: {taş gibi,} ki taş, demirden daha serttir; çünkü demir ve kurşun ateşte eritilince erir, taşlar ise erimez. {Hatta daha da katı} sözü, katılıklarının taşların sertliğinden aşağı kalmadığını gösterir; buradaki "ev" ifadesi "bel" anlamında değildir. Sonra taşların onların kalplerine üstün olduğunu anlattı: {Taşlardan öyleleri vardır ki, içinden ırmaklar fışkırır; öyleleri vardır ki, yarılır da içinden su çıkar; öyleleri de vardır ki, Allah korkusundan yuvarlanır.} Kalpleriniz bu özellikler bakımından taşlardan geri kalmıştır. Sonra Allah onları çok şiddetli bir tehditle uyardı ve şöyle buyurdu: {Allah, yaptıklarınızdan habersiz değildir.} Aksine O her şeyi bilir, küçüğünü büyüğünü korur ve bunun karşılığını tam ve eksiksiz verecektir. Bilin ki müfessirlerin pek çoğu, Allah onlara rahmet etsin, tefsirlerinin hacmini İsrailoğulları kıssalarıyla doldurmuş, Kur'an ayetlerini bu kıssalara uyarlayıp Allah'ın kitabına tefsir yapmışlardır. Bunu, Resûlullah'ın ﷺ şu sözüne dayanarak yapmışlardır: "İsrailoğullarından rivayet edin, bir sakınca yoktur." Bana göre, İsrailoğullarından gelen haberleri, ayrı ve Kur'an'a bağlanmadan ve ona dayandırılmadan nakletmek caiz olsa da, bunları Allah'ın kitabına tefsir yapmak, Resûlullah'tan ﷺ sahih olarak nakledilmemişse kesinlikle caiz değildir. Çünkü onların durumu, Peygamber ﷺ'in buyurduğu gibidir: "Ehl-i kitabı ne tasdik edin ne de yalanlayın." Onların haberleri şüpheli olduğu halde, İslam dininden zorunlu olarak bilindiği üzere Kur'an'a iman edilmesi, lafızlarına ve manalarına kesin olarak inanılması gerekir. Bu nedenle, kimlikleri bilinmeyen rivayetlerle nakledilen, çoğunun veya tamamının yalan olduğu kuvvetle muhtemel olan bu kıssaların Allah'ın kitabının kesin manaları olarak alınması caiz değildir. Bunda kimse şüphe etmez. Ancak bu hususta gaflete düşülmesi yüzünden, olmaması gereken şeyler olmuştur. Tevfik Allah'tandır.