Yani hatırlayın: Allah'ın nimetlerinden usanarak ve onları küçümseyerek Mûsâ'ya dediğiniz zamanı: [Kur'an: "Ey Mûsâ! Biz tek çeşit yiyeceğe asla katlanamayız."] Yani tek bir cins yiyecek; daha önce geçtiği gibi çeşitli türler olsa da hep aynı kalıyordu. {Bizim için Rabbine dua et, yeryüzünün bitirdiği şeylerden, bitkilerinden, salatalıklarından, sarımsaklarından, mercimeklerinden ve soğanlarından bizim için çıkarsın.} Yani sapı üzerinde ayakta duran ağaç olmayan bitkilerinden. {Bitkilerinden, salatalığından, sarımsağından.} Salatalık hıyardır. Sarımsak ise bilinen bir sebzedir; mercimek ve soğan da malumdur. Mûsâ onlara şöyle dedi: {Daha iyi olanın yerine daha değersiz olanı mı istiyorsunuz?} Yani değersiz olan, sözü geçen yiyeceklerdir; daha hayırlı olan ise Men ve Selva'dır. Bu sizin için uygun değildir. Çünkü istediğiniz bu yiyecekleri, hangi şehre inmiş olursanız olun bulabilirsiniz; oysa Allah'ın size lütfettiği yiyecek, yiyeceklerin en hayırlısı ve en şereflisidir. Öyleyse bunun yerine nasıl başka bir şey istersiniz? Onların bu tutumu, sabırsızlıklarının ve Allah'ın emirlerini ve nimetlerini küçümsediklerinin en büyük delili olduğu için, Allah onları yaptıklarının cinsinden karşılık verdi ve şöyle buyurdu: {Üzerlerine zillet ve miskinlik damgası vuruldu.} Yani zillet, bedenlerinin dış görünüşünde görülür; miskinlik ise kalplerinde. Dolayısıyla onların nefisleri aziz değildi, yüksek himmetleri de yoktu. Aksine nefisleri alçak nefisler, himmetleri de en düşük himmetlerdi. {Allah'ın gazabına uğradılar.} Yani döndükleri ganimetleri, kazandıkları bir kazanç değil, Allah'ın kendilerine olan gazabıyla dönmeleri oldu. Ne kötü bir ganimet! Ne kötü bir hal! {Bu böyledir.} Yani Allah'ın gazabını hak etmelerinin sebebi: {Çünkü onlar Allah'ın ayetlerini inkâr ediyorlardı,} hakkı gösteren ve onlara açıklanan ayetleri. Bunları inkâr ettikleri için, Allah da gazabıyla onları cezalandırdı. {Peygamberleri haksız yere öldürüyorlardı.} "Haksız yere" sözü, durumun çirkinliğini artırmak içindir; yoksa peygamberin haksız yere öldürülmeyeceği bilinen bir şeydir. Ama bu ifade, cahil oldukları ve bilmedikleri zannedilmesin diye söylenmiştir. {Bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları yüzündendi.} Yani Allah'ın emirlerini çiğnemeleri ve Allah'ın kullarına karşı sınırı aşmaları yüzündendi. Çünkü günahlar birbirini çeker: Gaflet, küçük günahı doğurur; küçük günah büyük günahı; büyük günah da her türlü bid'at ve küfrü doğurur. Her türlü belâdan Allah'a sığınırız. Bilin ki bu ayetlerdeki hitap, Kur'an'ın indiği dönemde yaşayan İsrailoğullarınadır. Anılan bu fiiller, onların ataları tarafından işlenmiş olmasına rağmen, onlara hitap edilmiş ve onlara nispet edilmiştir. Bunun birçok faydası vardır. Bunlardan biri şudur: Onlar kendilerini överler, temize çıkarırlar ve kendilerinin Muhammed'den ve ona iman edenlerden üstün olduğunu iddia ederlerdi. Allah da onların atalarının, kendi aralarında bilinen ve yerleşmiş hallerini bildirerek, herkesin anlayacağı şekilde, onların sabır ve yüce ahlâk sahibi, yüksek amellere sahip olmadıklarını açıkladı. Atalarının hali buyken, onların daha üstün ve daha yüksek bir durumda olması beklenen kimseler olmasına rağmen, muhataplar hakkında ne düşünülebilir?! Bir diğer fayda ise şudur: Onların önceki nesillerine verilen Allah'ın nimeti, sonraki nesillere de ulaşan bir nimettir; atalara verilen nimet, çocuklara da verilmiş sayılır. Bu yüzden onlara bu nimetler hitap edilmiştir, çünkü bu nimetler onları da kapsar ve içine alır. Bir diğer fayda: Başkalarının fiilleriyle onlara hitap edilmesi, aynı din etrafında birleşmiş bir ümmetin, maslahatları konusunda birbirine destek olduğunu ve dayanıştığını gösterir. Öyle ki önceki ve sonraki nesilleri, aynı anda var gibidir. Onlardan birinin ortaya koyduğu bir şey, hepsinin ortaya koyduğu bir şey sayılır; çünkü aralarından birinin yaptığı hayır, hepsinin maslahatına döner; yaptığı şer ise hepsinin zararına döner. Bir diğer fayda: Fiillerinin çoğuna karşı çıkmamışlardır; günaha razı olan, günah işleyenle ortaktır. Bunun dışında, yalnızca Allah'ın bildiği birçok hikmet de vardır.