البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة البقرة · الآية ٥٣

﴿وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ﴾

Va iz âtainâ mûsal kitâba val furkâna la’allakum tahtadûn

“Doğru yola gidesiniz diye Musa'ya hakkı batıldan ayıran Kitabı vermiştik”

Al-Baqarah 2:53 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Bu, Allah'ın İsrailoğullarına verdiği nimetleri ayrıntılı biçimde saymaya başlamasıdır. Allah şöyle buyurur: {Hani sizi Firavun ailesinden kurtarmıştık.} Yani Firavun'dan, onun ileri gelenlerinden ve askerlerinden kurtarmıştık. Bundan önce onlar {size kötü azap çektiriyorlardı}, yani size en ağır işkenceyi yapıyorlardı. {Oğullarınızı boğazlıyor, kadınlarınızı ise sağ bırakıyorlardı.} Çoğalmanızdan korktukları için erkek çocuklarınızı öldürüyorlardı; kadınlarınızı ise öldürmüyorlardı. Böylece siz ya öldürülen ya da ağır işlerle aşağılanan bir durumdaydınız. Kadınlarınızı sağ bırakmaları ise size tepeden bakarak, üstünlük taslayarak yapılan bir muameleydi ki bu en büyük aşağılamadır. Allah, onlara tam bir kurtuluş vererek ve düşmanlarını gözleri önünde boğarak lütufta bulundu ki gözleri aydın olsun. {Bunda sizin Rabbinizden büyük bir bela vardı.} Yani kurtarılmanız bir ihsandı. Bu da sizden Allah'a şükretmenizi ve emirlerini yerine getirmenizi gerektirir. Sonra Allah, onlara lütfunu hatırlatır: Musa'ya kırk gece vaat etti ki onlara, büyük nimetler ve geniş maslahatlar içeren Tevrat indirilsin. Ardından vaadin tamamlanmasını beklemeye sabredemediler ve Musa'nın gidişinden sonra buzağıya taptılar. {Siz zalimlersiniz} yani zulmünüzü bilerek yapıyorsunuz; size delil ulaşmıştı. Bu yüzden suçunuz daha büyük, günahınız daha ağırdır. Sonra Allah, peygamberi Musa'nın diliyle sizi tevbeye çağırdı ki birbirinizi öldürün; bu sebeple Allah sizi affetti. {Umulur ki şükredersiniz.} Allah'a şükredersiniz diye. {Hani demiştiniz ki: Ey Musa! Allah'ı açıkça görmedikçe sana asla inanmayız.} Bu, zulmün ve Allah'a ve Resulüne karşı küstahlığın en uç noktasıdır. {Sizi yıldırım çarptı,} bu ya ölüm ya da çok ağır bir baygınlıktı. {Siz bakıyorken,} herkes arkadaşına bakarken. {Sonra ölümünüzden sonra sizi diriltip kaldırdık, umulur ki şükredersiniz.} Sonra Allah, çölde ve gölgesiz bir tiyhte, geniş rızıklarla onlara verdiği nimeti anlatır: {Üzerinize bulutu gölge yaptık ve size men ile bıldırcın indirdik.} Men, emek harcamadan elde edilen her güzel rızkı kapsayan bir addır; zencefil, mantar, ekmek ve benzerleri de buna girer. Bıldırcın ise sumanî denilen, eti lezzetli küçük bir kuştur. Onlara, kendilerini doyuracak ve besleyecek kadar men ve bıldırcın iniyordu. {Size rızık olarak verdiğimiz temiz şeylerden yiyin.} Yani şehirlerde refah içinde yaşayanların bulamayacağı türden bir rızık. Ama bu nimete şükretmediler; kalplerinin katılığında ve günahlarının çokluğunda direttiler. {Bize zulmetmediler,} yani emirlerimize aykırı bu davranışlarıyla; çünkü Allah'ın kulların isyanı ona zarar vermez, tıpkı itaatkârların itaatinin de ona fayda vermediği gibi. {Ama kendi nefislerine zulmediyorlardı,} zararı kendilerine dönüyordu.

Arapça metin

هذا شروع في تعداد نعمه على بني إسرائيل على وجه التفصيل فقال: { وإذ نجينكم من آل فرعون } أي: من فرعون وملئه وجنوده وكانوا قبل ذلك { يسومونكم } أي: يولونهم ويستعملونهم، { سوء العذاب } أي: أشده بأن كانوا { يذبحون أبنآءكم } خشية نموكم { ويستحيون نسآءكم } أي: فلا يقتلونهن، فأنتم بين قتيل ومذلل بالأعمال الشاقة، مستحيي على وجه المنة عليه والاستعلاء عليه فهذا غاية الإهانة، فمن الله عليهم بالنجاة التامة وإغراق عدوهم وهم ينظرون لتقر أعينهم. { وفي ذلكم } أي: الإنجاء { بلاء } أي: إحسان { من ربكم عظيم } فهذا مما يوجب عليكم الشكر والقيام بأوامره. ثم ذكر منته عليهم بوعده لموسى أربعين ليلة لينزل عليهم التوراة المتضمنة للنعم العظيمة والمصالح العميمة، ثم إنهم لم يصبروا قبل استكمال الميعاد حتى عبدوا العجل من بعده، أي: ذهابه. { وأنتم ظلمون } عالمون بظلمكم، قد قامت عليكم الحجة، فهو أعظم جرما وأكبر إثما. ثم إنه أمركم بالتوبة على لسان نبيه موسى بأن يقتل بعضكم بعضا، فعفا الله عنكم بسبب ذلك { لعلكم تشكرون } الله. { وإذ قلتم يموسى لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة } وهذا غاية الظلم والجراءة على الله وعلى رسوله، { فأخذتكم الصعقة } إما الموت أو الغشية العظيمة، { وأنتم تنظرون } وقوع ذلك، كل ينظر إلى صاحبه، { ثم بعثنكم من بعد موتكم لعلكم تشكرون }. ثم ذكر نعمته عليهم في التيه والبرية الخالية من الظلال وسعة الأرزاق، فقال: { وظللنا عليكم الغمام وأنزلنا عليكم المن } وهو اسم جامع لكل رزق حسن يحصل بلا تعب، ومنه الزنجبيل والكمأة والخبز وغير ذلك، { والسلوى } طائر صغير يقال له السماني، طيب اللحم، فكان ينزل عليهم من المن والسلوى ما يكفيهم ويقيتهم { كلوا من طيبت ما رزقناكم } أي: رزقا لا يحصل نظيره لأهل المدن المترفهين، فلم يشكروا هذه النعمة، واستمروا على قساوة القلوب وكثرة الذنوب. { وما ظلمونا } يعني بتلك الأفعال …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

[البقرة: 53]

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١/٦٧٦) ↗

التحرير والتنوير

… هما فإذا لم يقصد تعيين معنا هما فالمصير إليهما اختيار محض. وقوله: لعلكم تشكرون رجاء لحصول شكركم، وعدل عن لام التعليل إيماء إلى أن شكرهم مع ذلك أمر يتطرقه احتمال التخلف فذكر حرف الرجاء دون حرف التعليل من بديع البلاغة فتفسير لعل بمعنى لكي يفيت هذه الخصوصية وقد تقدم كيفية دلالة لعل على الرجاء في كلام الله تعالى عند قوله: يا أيها الناس اعبدوا ربكم إلى قوله لعلكم تتقون [البقرة: 21] . ومعنى الشكر تقدم في قوله تعالى: الحمد لله رب العالمين [الفاتحة: 2] وللغزالي فيه باب حافل عدلنا عن ذكره لطوله فارجع إليه في كتاب «الإحياء» . [53] 53] وإذ آتينا موسى الكتاب والفرقان لعلكم تهتدون (53) هذا تذكير بنعمة نزول الشريعة التي بها صلاح أمورهم وانتظام حياتهم وتأليف جماعتهم مع الإشارة إلى تمام النعمة وهم يعدونها شعار مجدهم وشرفهم لسعة الشريعة المنزلة لهم حتى كانت كتابا فكانوا به أهل كتاب أي أهل علم تشريع. والمراد من (الكتاب) التوراة التي أوتيها موسى فالتعريف للعهد، ويعتبر معها ما ألحق بها على نحو ما قدمناه في قوله تعالى: ذلك الكتاب [البقرة: 2] .

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١/٥٠١) ↗