Bu bölüm, insanlığın babası Âdem aleyhisselâmın faziletinin anlatılmasıdır. Allah, onu yaratmak istediğinde meleklere bunu bildirmiş ve onu yeryüzünde halife kılacağını söylemiştir. Bunun üzerine melekler: {Orada, bozgunculuk yapan ve kan döken kimseleri mi yaratacaksın?} demişlerdir. Burada önce genel bir ifade, sonra ona özgü bir ifade kullanılmıştır; bu da öldürmenin ne kadar büyük bir bozgunculuk olduğunu göstermek içindir. Melekler, yeryüzüne getirilecek bu halifenin günah işleyerek bozgunculuk yapacağını ve kan dökeceğini zannetmişlerdir. Bu yüzden Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih edip yüceltmişler ve kendilerinin, bozgunculuktan uzak bir biçimde O'na ibadet ettiklerini bildirmişlerdir. Bu yüzden şöyle demişlerdir: {Biz ise hamdinle seni tesbih ediyor ve sana takdis ediyoruz.} Yani, hamdine ve celâline yaraşan bir biçimde seni tenzih ederiz. {Sana takdis ediyoruz} ifadesindeki lâm harfi, "Seni takdis ediyoruz" anlamında olabilir; bu durumda lâm, tahsis ve ihlası ifade eder. Ayrıca, "Nefislerimizi sana takdis ediyoruz" anlamında da olabilir; yani nefislerimizi Allah sevgisi, O'ndan korkma ve O'nu yüceltme gibi güzel ahlâkla temizler, kötü ahlâktan arındırırız. Allah meleklere şöyle buyurmuştur: {Ben sizin bilmediklerinizi bilirim.} Yani bu halifenin durumunu sizin bilmediğiniz şekilde bilirim. Sizin sözünüz zannınıza göre söylenmiştir. Ben ise zahiri ve batını bilirim. Ayrıca bu halifenin yaratılmasıyla meydana gelecek hayrın, içinde bulunan şerrin kat kat fazla olduğunu bilirim. Eğer bunda, Allah'ın onlardan peygamberleri, sıddıkları, şehitleri ve salihleri seçmek istemesi, ayetlerinin insanlara görünmesi, bu halifenin yaratılması olmasaydı gerçekleşmeyecek cihad gibi kulluk görevlerinin ortaya çıkması, Âdem oğullarının tabiatlarında gizli olan iyilik ve kötülüğün imtihanla açığa çıkması, Allah'ın düşmanı ile dostunun, hizbi ile savaşanının ayırt edilmesi ve İblis'in içinde gizlediği ve kendisiyle nitelendiği şerrin ortaya çıkması gibi hikmetler bulunmasaydı bile bunlardan bazıları yeterli olurdu. Bu hikmetler çok büyüktür. Meleklerin sözünde, Allah'ın yeryüzünde yaratacağı halifeye karşı kendi üstünlüklerine bir işaret bulunduğu için, Allah onlara Âdem'in faziletini göstermek istemiştir ki bununla onun üstünlüğünü ve Allah'ın hikmet ve ilminin tam oluşunu anlasınlar. Bunun için {Âdem'e bütün isimleri öğretti} buyurulmuştur. Yani eşyanın isimlerini ve bu isimlerle adlandırılan şeyleri öğretmiştir. Yani hem ismi hem de müsemmayı, yani lafızları ve manaları öğretmiştir. Bu öğretme, büyük isimlerden olan "kaseda"yı ve küçük isimlerden olan "kuseyi"yi de kapsar. {Sonra onları meleklere arz etti.} Yani müsemmaları melekler önüne getirdi, bunları bilip bilmediklerini sınamak için. {Şöyle buyurdu: Doğru iseniz bunların isimlerini bana haber verin.} Yani sizin, bu halifeden üstün olduğunuz yönündeki söz ve zanlarınızda doğru iseniz bunları söyleyin. Melekler şöyle dediler: {Sen, noksan sıfatlardan münezzehsin.} Yani sana karşı itiraz etmekten ve emrine muhalefet etmekten seni tenzih ederiz. {Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yok.} Yani senin lütfun ve cömertliğin sayesinde bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. {Şüphesiz sen, bilen ve hikmet sahibi olansın.} Âlim, her şeyi ilmiyle kuşatandır; göklerde ve yerde zerre ağırlığınca şey de, bundan daha küçük ya da büyük şey de O'ndan gizli kalmaz. Hakîm ise, hiçbir mahlûkun dışında kalmadığı, hiçbir emrin de ondan ayrılmadığı tam hikmet sahibi olandır. Allah hiçbir şeyi hikmetsiz yaratmamış ve hiçbir şeyi hikmetsiz emretmemiştir. Hikmet ise, şeyi layık olduğu yere koymaktır. Melekler böylece Allah'ın ilmini ve hikmetini kabul ettiler, en az bir şeyi bile bilmekten âciz olduklarını ve Allah'ın kendilerine bilmedikleri şeyleri öğretmesiyle üzerlerindeki lütfunu itiraf ettiler. Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: {Ey Âdem! Onlara bunların isimlerini bildir.} Yani Allah'ın meleklere arz ettiği, onların acizlik gösterdiği müsemmaların isimlerini. {Âdem onlara isimlerini bildirince} melekler için Âdem'in onlar üzerindeki fazileti ve Allah'ın bu halifeyi istihlaf etmesindeki hikmet ve ilmi açığa çıktı. {Ben size, göklerin ve yerin gaybını bildiğimi söylememiş miydim?} Gayb, bizim gözlemlemediğimiz ve gözümüzden uzak olan şeydir. Gaybı bilen, şehadeti bilmeye daha öncelikli olarak sahiptir. {Ve sizin açığa vurduğunuz ve gizlediğiniz şeyleri de bilirim.} Sonra Allah, Âdem'e ikram ve tazim olarak, ayrıca Allah'a kulluk olarak secde etmelerini emretti. Melekler hepsi birden Allah'ın emrine uyup secdeye koştular. {İblis hariç; o, secdeden kaçındı.} Yani secde etmekten çekindi, Allah'ın emrine ve Âdem'e karşı büyüklenerek kibirlendi ve şöyle dedi: {Balçıktan yarattığın kimseye secde mi edeceğim?} [İsrâ: 61] İblis'in bu kaçınması ve kibirlenmesi, içinde gizlediği küfrün sonucudur. Böylece onun Allah'a ve Âdem'e karşı düşmanlığı, küfrü ve kibri ortaya çıkmıştır. Bu ayetlerde ibret ve dersler vardır: Allah'ın kelâmının olduğu ve O'nun ezeli olarak daima konuşan, dilediğini söyleyen ve dilediği şekilde konuşan olduğu sabittir. Allah'ın âlim ve hakîm olduğu da bunda belirtilmiştir. Ayrıca bir kul, Allah'ın bazı mahlûkatındaki veya emirlerindeki hikmeti kendisine gizli kaldığında, teslim olması, aklını suçlaması ve Allah'ın hikmet sahibi olduğunu kabul etmesi gerekir. Yine bunda Allah'ın meleklerin durumuna önem verdiği ve onlara iyilik yaptığı görülür; bilmediklerini öğretmesi ve bilmedikleri şeylere onları uyarması bunun delilidir. Bunda ilmin fazileti de birkaç yönden görülür: Birincisi, Allah meleklerine ilmi ve hikmetiyle kendini tanıtmıştır. İkincisi, Allah meleklere Âdem'in fazilet kazandığını ilim yoluyla göstermiştir; ilim, kulda bulunabilecek en üstün sıfattır. Üçüncüsü, Allah ilmin ortaya çıkmasından sonra Âdem'e ikram olarak onlara secde etmelerini emretmiştir. Dördüncüsü, bir imtihanda âciz kalanlar, sonra fazilet sahibi kişi onlara öğrettiğinde, bu ilk anda öğrenmelerinden daha kâmildir. Beşincisi, insan ve cin atalarının hâlinden ibret alınması, Âdem'in faziletinin, Allah'ın ona olan lütuflarının ve İblis'in onunla olan düşmanlığının açıklanmasıdır. Bunlar ve daha birçok ibret vardır.