Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Rabbi hakkında İbrahim ile tartışan o kimseye bakmadın mı?} Yani, şüphe kabul etmeyecek bir konuda onun cüretine, bilmezlikten gelişine, inadına ve tartışmasına bakmadın mı? Onu böyle davranmaya sürükleyen şey, {Allah ona hükümranlık vermiş olması}dır. Bunun üzerine azdı, taşkınlık etti ve kendisini tebaası üzerinde başkan görmeye başladı. Bu durum onu, Allah'ın rububiyeti konusunda İbrahim ile tartışmaya itti; Allah'ın yaptığı gibi yaptığını iddia etti. İbrahim ise şöyle dedi: {Rabbim, hayat veren ve öldüren Zât'tır.} Yani O, her türlü tasarrufta tek başınadır. Hayat vermeyi ve öldürmeyi, bunlar tasarrufların en büyüğü olduğu için ayrıca zikretti; çünkü hayat verme dünya hayatının başlangıcı, öldürme ise ahiretteki durumun başlangıcıdır. Bunun üzerine o tartışmacı şöyle dedi: {Ben de hayat veririm ve öldürürüm.} Bağımsız bir tasarruf iddia etmediği için "Ben, hayat veren ve öldüren kişiyim" demedi; Allah'ın fiili gibi fiil yaptığını ve onun gibi iş gördüğünü iddia etti. Bir kişiyi öldürüp onu öldürmüş olduğunu, bir kişiyi de bağışlayıp ona hayat vermiş olduğunu söylüyordu. İbrahim onun tartışmada mugalata yaptığını, delil sayılamayacak, şüphe bile olamayacak bir şey söylediğini görünce, delil üzerinde onunla karşılıklı devam etti ve şöyle dedi: {Şüphesiz Allah güneşi doğudan getirir.} Yani herkesin, o kâfirin de kabul edeceği açık bir biçimde. {Sen de onu batıdan getir.} Bu, onun iddiası doğru ise delilini bütün sonuçlarıyla kabul etmeye zorlayan bir çıkıştır. Böylece İbrahim ona, delilini bozacak bir şüphe ya da yolunu tıkayacak bir itiraz bırakmayan bir şey söyledi. {Kâfir olan şaşkına döndü.} Yani hayrete düşüp cevap veremedi, delili kesildi, şüphesi düştü. Bu, hakkı yenmeye ve ona karşı koymaya çalışan, inatçı batıl sahibinin durumudur; çünkü o yenilmiş ve boyun eğdirilmiştir. Bu sebeple Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Allah zalim topluluğu hidayete erdirmez.} Yani onları küfürlerinde ve sapkınlıklarında bırakır. Bunlar, bu yolu kendi nefisleri için seçenlerdir. Eğer amaçları hak ve hidayet olsaydı, Allah onları ona yöneltir ve oraya ulaşmalarının sebeplerini kolaylaştırırdı. Bu ayette, Rabbin yaratma ve tedbirde tek olduğuna dair kesin bir delil vardır. Bundan şu sonuç çıkar: Ibadet, yönelme ve her hâlde yalnız O'na tevekkül de yalnız O'na mahsus olmalıdır. İbn Kayyim rahimehullah şöyle der: Bu münazarada çok ince bir nükte vardır. Âlemdeki şirk, esas olarak yıldızlara ve kabirlere tapınmaya dayanır; sonra putlar onların suretleri üzerine biçimlendirilmiştir. İbrahim'in kullandığı iki delil, bu ilahların ilahlığını bütünüyle çürütmeyi içermektedir: Hayat veren ve öldüren yalnızca Allah'tır. Ölen bir canlı, hayatta iken de öldükten sonra da ilah olamaz. Çünkü onun, kendisi üzerinde hayat verme ve öldürme yoluyla tasarruf eden kadir ve galip bir Rabbi vardır. Böyle olan birinin ilah olması, heykelinin onun suretinde yapılıp ondan başka tapılması nasıl düşünülebilir? Yıldızlar konusunda da en belirgin ve en büyük olanı, duyularla görülen güneştir. O da kulluk altında, yönetilen ve boyun eğdirilmiş bir varlıktır; hiçbir yönden kendi kendine tasarrufu yoktur. Onun Rabbi ve yaratıcısı olan Allah subhanehu, onu doğudan getirir; o da emrine ve iradesine boyun eğer. Demek ki o da kulluk altında, boyun eğdirilmiş ve yönetilen bir varlıktır; Allah'tan başka tapılacak bir ilah yoktur. (Mİftâhu Dâri's-Saâde'den.) Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurur: {Ya da harap olmuş damlarının üzerine yıkılmış bir köye uğrayan kimse gibi düşün. "Allah bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek?" dedi. Bunun üzerine Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra diriltti ve "Ne kadar kaldın?" dedi...}