Bu âyet-i kerîme, Kur'an'ın âyetlerinin en büyüğü, en faziletlisi ve en şereflisidir; çünkü içinde pek çok büyük hakikat ve yüce sıfat barındırmaktadır. Bu sebeple, onu okumaya teşvik eden hadisler çoktur ve insanın sabah, akşam, uykuya yatarken ve farz namazların ardından okuyacağı bir virdi olarak kabul edilmiştir. Allah Teâlâ kendi zâtı hakkında şöyle haber vermiştir: {لا إله إلا هو} "O'ndan başka hak bir ilah yoktur." Yani hakkıyla ibadet edilecek bir mabud yoktur ancak O'dur. O, hakiki ilahtır; kemali, sıfatlarının kemali ve büyük nimetleri sebebiyle her türlü ibadet, itaat ve ilahlık ancak O'na mahsustur. Kul da Rabbinin kulu olmayı, emirlerine uymayı ve yasaklarından sakınmayı hak eder. Allah'tan başka her şey bâtıldır; dolayısıyla O'ndan başkasına yapılan ibadet de bâtıldır, çünkü Allah'tan başka her şey yaratılmış, noksan, tedbir edilen ve her yönüyle muhtaç bir varlıktır; bu yüzden ibadetin hiçbir çeşidini hak etmez. Allah Teâlâ'nın {الحي القيوم} "Hayy ve Kayyûm" buyruğundaki bu iki isim, diğer bütün güzel isimleri müşterek, tazammun ve iltizam yoluyla delalet eder. "Hayy", zât sıfatlarının tamamını gerektiren kâmil hayata sahip olandır; işitme, görme, ilim, kudret ve benzeri sıfatlar bu kapsamdadır. "Kayyûm" ise kendi zâtıyla kaim olan ve başkasını ayakta tutan demektir. Bu da âlemlerin Rabbinin ilgili olduğu bütün fiillerin, dilediğini yapmasının, istivânın, nüzûlün, kelâmın, yaratmanın, rızık vermenin, öldürmenin, diriltmenin ve her türlü tedbirin kapsamına girer; bütün bunlar Bârî'nin kayyûmiyetine dâhildir. Bu yüzden bazı muhakkikler bu iki ismin, Allah'a bunlarla dua edildiğinde icabet edilen, bunlarla istendiğinde verilen ism-i a'zam olduğunu söylemiştir. Hayatının ve kayyûmiyetinin tamlığından biri de şudur: {لا تأخذه سنة ولا نوم} "Onu ne uyuklama ne de uyku tutar." Sinne, uyuklamadır. {له ما في السموت وما في الأرض} "Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O'nundur." Yani mâlik olan O'dur, O'ndan başka her şey mamuldür. O yaratandır, rızık verendir, tedbir edendir; diğer her şey yaratılmış, rızıklandırılmış ve tedbir edilmiştir. Hiçbir varlık göklerde ve yerde ne kendisine ne de başkasına zerre kadar bir şeye sahip değildir. Bu sebeple şöyle buyurmuştur: {من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه} "İzni olmadan O'nun katında kim şefaat edebilir?" Yani hiç kimse O'nun izni olmadan şefaat edemez. Şefaatin tamamı Allah Teâlâ'nındır. Ancak Allah, kullarından dilediğine merhamet etmek istediğinde, ikram etmek istediği kullarından birinin lehine şefaat etmesine izin verir. Şefaatçi izinden önce başlayamaz. Sonra şöyle buyurmuştur: {يعلم ما بين أيديهم} "Onların önlerinde olanı bilir", yani geçmiş bütün işleri. {وما خلفهم} "Arkalarında olanı da bilir", yani gelecekte olacakları. Allah'ın ilmi, işlerin ayrıntılarını, öncesini ve sonrasını, zâhir ve bâtını, gaybı ve şehadeti kuşatır. Kulların ise işte hiçbir yetkisi yoktur; Allah'ın öğrettiğinden başka zerre kadar ilimleri de yoktur. Bu yüzden buyurmuştur: {ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شآء وسع كرسيه السموت والأرض} "Onlar O'nun ilminden, dilediği kadarından başka hiçbir şeyi kuşatamazlar. Kürsîsi göklerle yeri kaplamıştır." Bu, O'nun azametinin ve saltanatının genişliğinin tam olduğunu gösterir. Kürsî bu kadar büyükken, göklerin ve yerin büyüklüğü ve içlerindekilerin azameti karşısında onları kaplar. Kürsî Allah'ın yarattıklarının en büyüğü değildir; ondan daha büyük olan Arş vardır ve bir de yalnız O'nun bildiği başka şeyler vardır. Bu yaratıkların azameti karşısında akıllar şaşkına döner, gözler yorulur, dağlar sarsılır, büyük erkekler bile dize gelir. O hâlde bunları yaratan ve var eden Rabbin azameti nasıl tasavvur edilebilir? Onlara içine koyduğu hikmet ve sırlar ne kadar büyüktür! Göklerin ve yerin zeval bulmaması için onları tutan O'dur; bunu hiçbir yorgunluk ve meşakkat olmadan yapar. Bu sebeple buyurmuştur: {ولا يؤوده حفظهما} "Onları korumak O'nu yormaz", yani yormaz ve ağırlaştırmaz. {وهو العلي} "O, yüce olandır": zâtıyla arşının üstündedir; bütün mahlukat üzerindeki kahriyle yücedir; sıfatlarının kemaliyle de yücedir. {العظيم} "O, büyük olandır": azameti karşısında zorbaların zorbalığı küçülür, onun celâli karşısında kahredici hükümdarların burunları sınır. Her şeye kudret ve galebe sahip olan, büyük azamet ve ulu kibriya sahibi O'nu tenzih ederiz. Bu âyet, uluhiyet tevhidini, rububiyet tevhidini, esma ve sıfat tevhidini; mülkünün, ilminin, saltanatının, celâlinin, mecdinin, azamet ve kibriyasının, bütün mahlukatı üzerindeki yüceliğinin kuşatıcılığını içermektedir. Bu sebeple bu âyet, tek başına Allah'ın isim ve sıfatları hakkında bir akâiddir; bütün güzel isimleri ve yüce sıfatları barındırır. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر ...} "Dinde zorlama yoktur. Doğru yol sapıklıktan açıkça ayrılmıştır. Artık kim tağutu inkâr edip Allah'a iman ederse..."