البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة البقرة · الآية ٢٤٦

﴿أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَىٰ إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا ۖ قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا ۖ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ﴾

Alam tara ilal malai mim banîe isrâ’îla mim ba’di mûsâ iz kâlû li nabiyyil lahumub ’as lanâ malikan nukâtil fî sabîlillâhi kâla hal ’asaitum in kutiba ’alaikumul kitâlu allâ tukâtilû kâlû va mâ lanâ allâ nukâtila fî sabîlil lâhi va kad uhricnâ min diyârinâ va abnâ’inâ falammâ kutiba ’alaihimul kitâlu tavallav illâ kalîlam minhum vallâhu ’alîmum bizzâlimîn

“Musa'dan sonra İsrailoğullarının ileri gelenlerini görmedin mi? Peygamberlerinden birine, "Bize bir hükümdar gönder de Allah yolunda savaşalım" demişlerdi. "Ya savaş size farz kılındığında gitmeyecek olursanız?" demişti. "Memleketimizden ve çocuklarımızdan uzaklaştırıldığımıza göre niye Allah yolunda savaşmıyalım?" demişlerdi. Ama savaş onlara farz kılınınca, az bir kısmı müstesna yüz cevirdiler. Allah zalimleri bilir”

Al-Baqarah 2:246 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, Peygamberine İsrailoğulları'ndan bir topluluğun, yani ileri gelenlerin ve önderlerin kıssasını anlatmaktadır. Bu topluluğu özellikle zikretmesinin sebebi, bunların genellikle kendi çıkarlarını gözeten kimseler olmaları ve bir araya gelip anlaştıklarında, diğerlerinin de onların gördüğü doğrultuda hareket etmesidir. Nitekim bunlar, Musa aleyhisselâmdan sonra bir peygamberlerinin yanına gelip ona şöyle dediler: { Bize bir melik gönder } yani bize bir hükümdar ata, { Allah yolunda savaşalım } ki dağınık durumdaki gücümüz toplansın ve onunla düşmanımıza karşı koyalım. Belki de o sırada, kabileler arasındaki âdet gereği, onları bir araya getirecek bir reisleri yoktu. Her ev sahibi aile, diğer evden birinin reis olmasına razı olmuyordu. Bu yüzden peygamberlerinden, her iki tarafı da hoşnut edecek ve âdetlerine uygun düşecek bir hükümdar tayin etmesini istediler. İsrailoğulları'nı peygamberleri yönetirdi; bir peygamber vefat ettiğinde yerine bir başka peygamber geçerdi. Bunlar peygamberlerine bu sözü söyleyince, peygamberleri { Size savaş farz kılındığında, savaşmamanız ihtimali var mı? } dedi. Yani belki siz bir şey istiyorsunuz, ama size savaş farz kılındığında buna dayanamayacaksınız. Böylece onlara rahat bir yol sundu, fakat kabul etmediler ve azim ile niyetlerine güvendiler. Şöyle dediler: { Bize ne oluyor ki Allah yolunda savaşmayalım? Oysa yurtlarımızdan ve çocuklarımızdan ayrı düşürüldük. } Yani, bizi savaşmaya mecbur bırakmışken bizi savaşmaktan alıkoyacak ne var? Vatanlarımızdan çıkarılmış, çocuklarımız esir alınmışken, savaş bize farz kılınmasa bile savaşmamız gerekir; hele ki farz kılınmış ve olanlar olmuşken. Ancak niyetleri iyi olmadığı ve Rablerine olan tevekkülleri güçlü olmadığı için { Savaş onlara farz kılınınca yüz çevirdiler. } Düşmanla savaşmaktan korkup geri durdular, karşılaşmaya dayanamadılar; daha önce kararlaştırdıkları şey ortadan kalktı ve çoğunluğu korku ile zayıflık kapladı. { Ancak içlerinden az bir kısmı hariç. } Allah onları korudu, sabit kıldı ve kalplerini güçlendirdi. Bunlar Allah'ın emrine bağlandılar, nefislerini Allah'ın düşmanlarıyla mücadeleye hazırladılar ve dünya ile ahiret şerefini kazandılar. Çoğunluğa gelince, kendilerine zulmettiler ve Allah'ın emrini terk ettiler. Bu yüzden şöyle buyurdu: { Allah zalimleri çok iyi bilir. } { Peygamberleri de taleplerine cevap olarak onlara şöyle dedi: } { Allah, şüphesiz Talût'u size melik olarak gönderdi. } Bu, Allah tarafından yapılmış bir tayindi; onlar için bunu kabul etmek, boyun eğmek ve itiraz etmemek vaciptı. Fakat itiraz etmekte direttiler ve dediler ki: { Onun bizim üzerimizde nasıl hükümdar olabilir? Oysa biz hükümdarlığa ondan daha layığız ve ona mal bolluğu da verilmemiş. } Yani, şeref ve nesep bakımından bizden aşağı olan biri nasıl melik olabilir ve biz hükümdarlığa ondan daha hakkız? Üstelik o fakirdir, hükümdarın ihtiyaç duyduğu malları da yoktur. Bu sözleri, hükümdarlık ve benzeri görevlerin soy şerefi ile çokluk malı gerektirdiği yönündeki yanlış bir zanna dayanıyordu. Halbuki takdim edilmeyi gerektiren gerçek vasıfların bu şeylerden önce geldiğini bilmiyorlardı. Bu yüzden peygamberleri onlara şöyle dedi: { Allah onu sizin üzerinize seçti. } Böylece size boyun eğmeniz gerekir. { Ona ilim ve cesamette üstünlük verdi. } Yani, onu ilim ve vücut bakımından, yani hükümdarlık işlerinin tamamlanmasını sağlayan görüş kuvveti ve beden kuvvetiyle üstün kıldı. Çünkü görüşü olgunlaşır ve doğru görüşün gerektirdiklerini uygulamaya gücü yeterse, bunun sonucunda kemal elde edilir. İki şeyden birini kaybederse iş bozulur. Eğer beden güçlü, fakat görüş zayıf olursa, hükümdarlıkta sertlik, baskı ve şeriata aykırılık ortaya çıkar; hikmetsiz bir kuvvet olur. Eğer işleri bilen ama uygulama gücü olmayan biri olursa, uygulamadığı görüş ona bir fayda sağlamaz. { Allah geniş lütuf sahibidir, çok cömerttir. } Rahmetini ve genel ihsanını hiç kimseye karşı sınırlamaz; soylu kişiyi aşağılıktan ayırmaz. Ama bununla birlikte { hakkıyla bilendir } ve fazlı kime layıksa onu oraya koyar. Böylece bu sözle, kalplerindeki her türlü şüpheyi ve kuşkuyu giderdi; hükümdarlık sebeplerinin onda tam olarak bulunduğunu açıklamış oldu. Allah'ın lütfunu dilediği kullarına verdiğini, bunun engellenemeyeceğini ve ihsanının önüne geçilemeyeceğini belirtti. Sonra peygamberleri, gözleriyle görebilecekleri somut bir delil daha onlara bildirdi: Uzun zaman kaybettikleri, içinde Musa ve Harun ailelerinden kalan bir kısım emanetin bulunduğu ve kalplerinin huzur bulacağı bir sekîne (huzur) taşıyan Tabût'un geri gelmesi. Melekler onu taşıyarak getirdiler ve onlar bunu gözleriyle görüyorlardı.

Arapça metin

يقص تعالى على نبيه قصة الملأ من بني إسرائيل وهم الأشراف والرؤساء، وخص الملأ بالذكر، لأنهم في العادة هم الذين يبحثون عن مصالحهم ليتفقوا فيتبعهم غيرهم على ما يرونه، وذلك أنهم أتوا إلى نبي لهم بعد موسى عليه السلام فقالوا له { ابعث لنا ملكا } أي: عين لنا ملكا { نقاتل في سبيل الله } ليجتمع متفرقنا ويقاوم بنا عدونا، ولعلهم في ذلك الوقت ليس لهم رئيس يجمعهم، كما جرت عادة القبائل أصحاب البيوت، كل بيت لا يرضى أن يكون من البيت الآخر رئيس، فالتمسوا من نبيهم تعيين ملك يرضي الطرفين ويكون تعيينه خاصا لعوائدهم، وكانت أنبياء بني إسرائيل تسوسهم، كلما مات نبي خلفه نبي آخر، فلما قالوا لنبيهم تلك المقالة { قال } لهم نبيهم { هل عسيتم إن كتب عليكم القتال ألا تقاتلوا } أي: لعلكم تطلبون شيئا وهو إذا كتب عليكم لا تقومون به، فعرض عليهم العافية فلم يقبلوها، واعتمدوا على عزمهم ونيتهم، فقالوا: { وما لنآ ألا نقاتل في سبيل الله وقد أخرجنا من ديارنا وأبنآئنا } أي: أي شيء يمنعنا من القتال وقد ألجأنا إليه، بأن أخرجنا من أوطاننا وسبيت ذرارينا، فهذا موجب لكوننا نقاتل ولو لم يكتب علينا، فكيف مع أنه فرض علينا وقد حصل ما حصل، ولهذا لما لم تكن نياتهم حسنة ولم يقو توكلهم على ربهم { فلما كتب عليهم القتال تولوا } فجبنوا عن قتال الأعداء وضعفوا عن المصادمة، وزال ما كانوا عزموا عليه، واستولى على أكثرهم الخور والجبن { إلا قليلا منهم } فعصمهم الله وثبتهم وقوى قلوبهم فالتزموا أمر الله ووطنوا أنفسهم على مقارعة أعدائه، فحازوا شرف الدنيا والآخرة، وأما أكثرهم فظلموا أنفسهم وتركوا أمر الله، فلهذا قال: { والله عليم بالظالمين * وقال لهم نبيهم } مجيبا لطلبهم { إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا } فكان هذا تعيينا من الله الواجب عليهم فيه القبول والانقياد وترك الاعتراض، ولكن أبوا إلا أن يعترضوا، فقالوا: { أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

ذلك في زمان داود عليه السلام، كما هو مصرح به في القصة وقد كان بين داود وموسى ما ينيف عن ألف سنة والله أعلم. وقال السدي: هو شمعون (1) وقال مجاهد: هو شمويل عليه السلام. وكذا قال محمد بن إسحاق عن وهب بن منبه وهو: شمويل بن بالي بن علقمة بن يرخام (2) بن إليهو بن تهو بن صوف (3) بن علقمة بن ماحث (4) بن عمرصا بن عزريا بن صفنيه (5) بن علقمة بن أبي ياسف بن قارون بن يصهر بن قاهث بن لاوي بن يعقوب بن إسحاق بن إبراهيم الخليل عليه السلام. وقال وهب بن منبه وغيره: كان بنو إسرائيل بعد موسى عليه السلام على طريق (6) الاستقامة مدة الزمان، ثم أحدثوا الأحداث وعبد بعضهم الأصنام، ولم يزل بين أظهرهم من الأنبياء من يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويقيمهم على منهج التوراة إلى أن فعلوا ما فعلوا فسلط الله عليهم أعداءهم فقتلوا منهم مقتلة عظيمة، وأسروا خلقا كثيرا وأخذوا منهم بلادا كثيرة، ولم يكن أحد يقاتلهم إلا غلبوه وذلك أنهم كان عندهم التوراة والتابوت الذي كان في قديم (7) الزمان وكان ذلك موروثا لخلفهم عن سلفهم إلى موسى الكليم عليه الصلاة والسلام (8) فلم يزل بهم تماديهم (9) على الضلال حتى استلبه (10) منهم بعض الملوك في بعض الحروب وأخذ التوراة من أيديهم ولم يبق من يحفظها فيهم إلا القليل وانقطعت النبوة من أسباطهم ولم يبق من سبط (11) لاوي الذي يكون فيه الأنبياء إلا امرأة حامل من بعلها وقد قتل فأخذوها فحبسوها في بيت واحتفظوا بها لعل الله يرزقها غلاما يكون نبيا لهم ولم تزل [تلك] (12) المرأة تدعو الله عز وجل أن يرزقها غلاما فسمع الله لها ووهبها غلاما، فسمته شمويل: أي: سمع الله. ومنهم من يقول: شمعون وهو بمعناه فشب ذلك الغلام ونشأ فيهم وأنبته (13) الله نباتا حسنا فلما بلغ سن الأنبياء أوحى الله إليه وأمره بالدعوة إليه وتوحيده، فدعا بني إسرائيل فطلبوا منه أن يقيم لهم ملكا يقاتلون معه أعداءهم وكان الملك أيضا قد …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

القتال تولوا إلا قليلا منهم والله عليم بالظالمين} [البقرة: 246] يعني تعالى ذكره بقوله: {ألم تر} [البقرة: 243] ألم تر يا محمد بقلبك، فتعلم بخبري إياك يا محمد {إلى الملإ} [البقرة: 246] يعني إلى وجوه بني إسرائيل وأشرافهم ورؤسائهم من بعد موسى. يقول: من بعد ما قبض موسى فمات، إذ قالوا لنبي لهم: ابعث لنا ملكا نقاتل في سبيل الله. فذكر لي أن النبي الذي قال لهم ذلك شمويل بن بالي بن علقمة بن يرحام بن أليهو بن تهو بن صوف بن علقمة بن ماحث بن عموصا بن عزريا بن صفية بن علقمة بن أبي ياسق بن قارون بن يصهر بن قاهث بن لاوي بن يعقوب بن إسحاق بن إبراهيم حدثنا بذلك ابن حميد، قال: حدثنا سلمة، عن أبي إسحاق، عن وهب بن منبه PageEndV04P436 وحدثني أيضا المثنى بن إبراهيم، قال: حدثنا إسحاق، قال: حدثنا إسماعيل بن عبد الكريم، قال: حدثني عبد الصمد بن معقل، أنه، سمع وهب بن منبه، يقول: «هو شمويل» ولم ينسبه كما نسبه إسحاق

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٤/٤٣٥) ↗

التحرير والتنوير

وهذه أيضا حالة غريبة لأن شأن التغير عن العهد أن يكون بعد طول المغيب على أنه ضعف في العهد كما قال الحرث بن كلدة: فما أدري أغيرهم تناء ... وطول العهد أم مال أصابوا ففي قوله: من بعده تعريض بقلة وفائهم في حفظ عهد موسى. وقوله: من بعده أي بعد مغيبه وتقدير المضاف مع بعد المضاف إلى اسم المتحدث عنه شائع في كلام العرب لظهوره بحسب المقام وإذا لم يكن ما يعنيه من المقام فالأكثر أنه يراد به بعد الموت كما في قوله تعالى: قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا [غافر: 34] وقوله: ألم تر إلى الملإ من بني إسرائيل من بعد موسى [البقرة: 246] . وإنما اتخذوا العجل تشبها بالكنعانيين الذين دخلوا إلى أرضهم وهم الفنيقيون سكان سواحل بلاد الشام فإنهم كانوا عبدة أوثان وكان العجل مقدسا عندهم وكانوا يمثلون أعظم الآلهة عندهم بصورة إنسان من نحاس له رأس عجل جالس على كرسي مادا ذراعيه كمتناول شيء يحتضنه وكانوا يحمونه بالنار من حفرة تحت كرسيه لا يتفطن لها الناس فكانوا يقربون إليه القرابين وربما قربوا له أطفالهم صغارا فإذا وضع الطفل على ذراعيه اشتوى فظنوا ذلك أمارة قبول القربان فتبا لجهلهم وما يصنعون. وكان يسمى عندهم «بعلا» وربما سموه «مولوك» وهم أمة سامية لغتها وعوائدها تشبه في الغالب لغة وعوائد العرب فلما مر بهم بنو إسرائيل قالوا لموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة [الأعراف: 138] فانتهرهم موسى وكانوا يخشونه فلما ذهب للمناجاة واستخلف عليهم هارون استضعفوه وظنوا أن موسى هلك فاتخذوا العجل الذي صنعوه من ذهب وفضة من حليهم وعبدوه. وقوله: وأنتم ظالمون حال مقيدة لاتخذتم ليكون الاتخاذ مقترنا بالظلم من مبدئه إلى منتهاه وفائدة الحال الإشعار بانقطاع عذرهم فيما صنعوا وأن لا تأويل لهم في عبادة العجل أو لأنهم كانوا مدة إقامتهم بمصر ملازمين للتوحيد محافظين على وصية إبراهيم ويعقوب لذريتهما بملازمة التوحيد فكان انتقالهم إلى الشرك بعد أن …

Kitapta devam et ↗