Yani: Kocaları tarafından boşanan kadınlar {kendilerini bekletirler} yani bekler ve iddet beklerler, bir süre {üç kur'u} yani hayız veya temizlik halleri (âlimlerin bunun murada göre ihtilafı vardır), her ne kadar doğru olan görüş kur'un hayız olduğudur. Bu iddetin hükümleri arasında: rahmin boşluğunun bilinmesi vardır. Üç kur'un tekrarlandığında, rahminde hamile olmadığı bilinir ve böylece nesepler karışmaz. Bu sebeple Allah Teâlâ onların {Allah'ın rahimlerinde yarattığını} bildirmelerini farz kılmış, hamilelik veya hayızı gizlemelerini haram kılmıştır. Çünkü bunu gizlemek birçok fesada yol açar. Hamileliği gizlemek, çocuğu asıl babasından başkasına nispet etmeye sebep olur; bunu, o kişiye rağbet ederek ve iddetin bitmesini acele ederek yapar. Çocuğu babasından başkasına bağladığında, akrabalık bağı kesilir, mirastan mahrum kalınır, mahremleri ve akrabaları ondan uzaklaşır; belki de kendi mahremleriyle evlenir. Bunun karşılığında çocuğun babasından başkasına bağlanması ve buna bağlı mirasın doğması, onunla ilgili mirasın ve akrabalığın yanlış bir şekilde kurulması gibi sonuçlar ortaya çıkar. Bu durumda Rabbi'nden başka kimsenin bilmediği şer ve fesat meydana gelir. Eğer bunun tek sakıncası, nikâhı kendisi açısından batıl olan biriyle kalması olsaydı bile, bu yeter bir kötülük olurdu; üstelik büyük günah olan zinada ısrar etmek de vardır. Hayızı gizlemeye gelince: Acele edip hayız olmadığını söyleyecek kadar yalan söylerse, kocanın hakkı kesilir, kadın başkası için helal olur ve bundan doğan diğer kötülükler de ortaya çıkar. Hayız olmadığını söyleyip iddeti uzatmak için yalan söylerse, kocadan ona vâcip olmayan nafaka alır; bu nafaka ona haram olan bir sahtekârlıktır, çünkü hem hak etmediği bir şeyi alır, hem de yalan söyleyerek şer'î hükme nispet etmiş olur. Belki iddet bittikten sonra kocası onu geri alır; bu durumda, yabancı olduğu için bu bir zina olur. Bu sebeple Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Eğer Allah'a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah'ın rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal değildir.} Onların gizlemesi, Allah'a ve ahiret gününe inanmadıklarının delilidir. Eğer Allah'a ve ahiret gününe inansalar ve amellerinin karşılığını göreceklerini bilseler, bunlardan hiçbirini yapmazlardı. Bu, kadının kendisiyle ilgili, başkasının bilemeyeceği hususlarda, örneğin hayız ve hamilelik gibi konularda, verdiği haberin kabul edileceğine delildir. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Bu bekleme süresi içinde, kocaları onları geri almaya daha layıktır, eğer ıslah isterlerse.} Yani kadın o iddet içinde bekledikçe, kocaları onu nikâhlarına geri almaya daha hak sahibidirler, {eğer ıslah isterlerse}, yani sevgi, uyum ve muhabbet isterlerse. Ayetin mefhumuna göre, ıslah istemezlerse geri almaya daha layık değildirler; bu durumda kadına zarar vermek ve iddetini uzatmak amacıyla onu geri almaları helal değildir. Bu amaçla geri almak caiz midir? Bu konuda iki görüş vardır. Cumhur, haram olmakla birlikte bu hakkın kocada olduğunu söyler. Doğru olan görüşe göre, ıslah istemezse bu hakka sahip değildir, ayetin açık anlamı da budur. Bu bekletmenin bir başka hikmeti de şudur: Belki koca ayrılıktan sonra pişman olur; bu süre ona düşünme ve bakışını toparlama fırsatı verir. Bu, Allah Teâlâ'nın eşler arasındaki uyumu sevdiğini ve ayrılığı sevmediğini gösterir. Nitekim Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Allah katında helallerin en çirkini boşanmaktır." Bu hüküm, geri alınabilen (rec'î) boşanma içindir. Bâin boşanmada ise koca geri alma hakkına sahip değildir; eğer ikisi yeniden birleşmek isterlerse, bütün şartları tam olan yeni bir akit gerekir. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Kadınların erkekler üzerindeki hakları da, erkeklerin kadınlar üzerindeki hakları gibi, örfe uygun olarak vardır.} Yani kadınların kocaları üzerinde, kocaların kadınlar üzerindeki zorunlu ve müstehap haklarına denk haklar vardır. Eşler arasındaki haklar örfe dayanır; örf ise o belde ve o zamanda benzerine uygulanan âdettir ve zamana, mekâna, hallere, kişilere ve âdetlere göre değişir. Bu, nafakanın, giyimin, geçimin, meskenin ve cinsel ilişkinin de örfe göre belirlendiğine delildir. Bu, mutlak akdin gereğidir. Şart konulduğunda ise taraflar şartlarına bağlıdır; ancak haramı helal veya helali haram kılan şart hariçtir. {Erkekler ise kadınlar üzerinde bir dereceye sahiptir.} Yani yücelik, reislik ve kadın üzerinde fazladan bir hak vardır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Nisâ, 34: "Erkekler, Allah'ın kimini kimine üstün kılması ve mallarından harcamaları sebebiyle kadınların koruyucularıdır."] Peygamberlik ve kadılık makamı, küçük ve büyük imamet ve diğer bütün yöneticilik görevleri erkeklere özgüdür. Ayrıca miras gibi birçok konuda erkeğin payı kadının iki katıdır. {Allah azizdir, hakimdir.} Yani O'nun, her şeyin boyun eğdiği yenilmez bir izzeti ve büyük bir saltanatı vardır; ama izzetine rağmen tasarrufunda hikmet sahibidir. Bu ayetin genelinden hâmileler çıkar: Onların iddeti, doğum yapmalarıdır. Henüz kendisiyle birleşilmemiş kadınların iddeti yoktur. Câriyelerin iddeti ise iki hayızdır; sahabenin görüşü de budur. Ayetlerin bağlamı ise bunun hür kadınlar hakkında olduğunu gösterir.