البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة البقرة · الآية ٢١٥

﴿يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ ۖ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ﴾

Yas’alûnaka mâzâ yunfikûna kul mâ anfaktum min hairin falil vâlidaini val akrabîna valyatâmâ val masâkîni vabnis sabîl va mâ taf’alû min hairin fa innal lâha bihî ’alîm

“Sana, ne sarfedeceklerini sorarlar, de ki: "Sarfedeceğiniz mal, ana baba, yakınlar, yetimler, düşkünler, yolcular içindir. Yaptığınız her iyiliği Allah şüphesiz bilir”

Al-Baqarah 2:215 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yani: Sana infaktan soruyorlar. Bu soru hem infak edenle hem de kendisine infak edilenle ilgili olabilir. Allah onlara ikisini de cevaplayarak buyurdu ki: {De ki: Hayırdan ne infak ederseniz} yani az ya da çok mal. En lâyık olanlar ve öne alınmaya en hak sahipleri, sana hakkı en büyük olanlardır; bunlar, iyiliğine itaat edilmesi gereken ve isyan etmenin haram olduğu anne babadır. Onlara iyilik etmenin en büyüğü, onlara nafaka vermektir; onlara nafaka vermemek ise en büyük isyanlardandır. Bu yüzden anne babaya nafaka vermek, zengin olan çocuğa vaciptir. Anne babadan sonra en yakınlar gelir; derece farklılıklarına göre, yakın olan öncelikli olmak üzere, yakınlık ve ihtiyaca göre. Onlara yapılan nafaka hem sadaka hem de sıla-i rahimdir. {Yetimler} yani geçimini sağlayacak kimsesi olmayan küçükler; kendi işlerini görecek durumda olmadıkları ve kazanan birinin bulunmadığı için ihtiyaç içinde bulunurlar. Allah bu yüzden kullarına onlar hakkında vasiyet etmiştir; bu, O'nun onlara olan merhameti ve lütfudur. {Miskinler} yani ihtiyaç sahipleri, zarurette bulunanlar, ihtiyaç onları yerinde tutan kimseler; ihtiyaçlarını gidermek ve onları zengin kılmak için nafaka verilir. {Yolda kalmış olan} yani kendi memleketi dışında yolda kalmış yabancı; seyahatini tamamlayıp maksadına ulaştıracak nafakayla yardım edilir. Allah bu sınıfları ihtiyacın şiddetinden dolayı özellikle belirttikten sonra genelleştirerek buyurur ki: {Her hayır işi yaparsanız} bunlara veya başkalarına verilen sadaka olsun, hatta her türlü ibadet ve yakınlık vesilesi olsun, çünkü bunlar "hayır" adına girer. {Şüphesiz Allah onu bilir.} Yani her biri niyetine, ihlâsına, nafakanın çokluğu ya da azlığına, ihtiyacın şiddetine, etkisinin ve faydasının büyüklüğüne göre sizi karşılığını verir ve onu sizin için saklar.

Arapça metin

أي: يسألونك عن النفقة، وهذا يعم السؤال عن المنفق والمنفق عليه، فأجابهم عنهما فقال: { قل مآ أنفقتم من خير } أي: مال قليل أو كثير، فأولى الناس به وأحقهم بالتقديم، أعظمهم حقا عليك، وهم الوالدان الواجب برهما، والمحرم عقوقهما، ومن أعظم برهما، النفقة عليهما، ومن أعظم العقوق، ترك الإنفاق عليهما، ولهذا كانت النفقة عليهما واجبة، على الولد الموسر، ومن بعد الوالدين الأقربون، على اختلاف طبقاتهم، الأقرب فالأقرب، على حسب القرب والحاجة، فالإنفاق عليهم صدقة وصلة، { واليتامى } وهم الصغار الذين لا كاسب لهم، فهم في مظنة الحاجة لعدم قيامهم بمصالح أنفسهم، وفقد الكاسب، فوصى الله بهم العباد رحمة منه بهم ولطفا، { والمساكين } وهم أهل الحاجات، وأرباب الضرورات الذين أسكنتهم الحاجة، فينفق عليهم لدفع حاجاتهم وإغنائهم. { وابن السبيل } أي: الغريب المنقطع به في غير بلده، فيعان على سفره بالنفقة التي توصله إلى مقصده. ولما خصص الله تعالى هؤلاء الأصناف لشدة الحاجة، عمم تعالى، فقال: { وما تفعلوا من خير } من صدقة على هؤلاء وغيرهم، بل ومن جميع أنواع الطاعات والقربات، لأنها تدخل في اسم الخير، { فإن الله به عليم } فيجازيكم عليه ويحفظه لكم، كل على حسب نيته وإخلاصه، وكثرة نفقته وقلتها، وشدة الحاجة إليها، وعظم وقعها ونفعها.

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي) (السعدي، ت ١٣٧٦هـ: البقرة ٢١٥) ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٣/٦٣٩) ↗