Allah Teâlâ takvâyı emredince, ticaret yaparak Allah'ın lütfunu aramanın, hac mevsimlerinde ve başka zamanlarda, eğer maksat haccın kendisi ise ve hac görevlerinden alıkoymuyorsa, bir sakınca olmadığını bildirdi. Kazanç helâl olduğu sürece, bunun Allah'ın lütfuna nisbet edilmesi gerekir; kulun maharetine değil. Sebebe takılıp Sebeb'i unutmak ise asıl sakınca budur. Allah Teâlâ'nın, "Arafat'tan döndüğünüzde, Meş'arü'l-Haram'da Allah'ı anın" [Kur'an: "Arafat'tan döndüğünüzde, Meş'arü'l-Haram'da Allah'ı anın"] buyruğunda birkaç husus vardır: Birincisi: Arafat'ta vakfe yapmak. Bu, haccın rükünlerinden biri olarak bilinmektedir. Arafat'tan dönüş ancak vakfeden sonra olabilir. İkincisi: Meş'arü'l-Haram, yani Müzdelife'de Allah'ı anmanın emredilmesi. Bu da bilinen bir husustur. Kurban bayramı gecesinde orada geceler; sabah namazından sonra, hava iyice aydınlanıncaya kadar dua ederek vakfe yapar ve orada farzları ve nafileleri kılarak Allah'ı anmaya devam eder. Üçüncüsü: Müzdelife'deki vakfenin Arafat'taki vakfeden sonra olduğu; fâ harfi ve tertip bunu göstermektedir. Dördüncü ve beşinci: Arafat ve Müzdelife, yapılması ve gösterilmesi maksat edilen hac meşairinden ikisidir. Altıncı: Müzdelife'nin Harem bölgesinde olduğu; ayeti "Haram" kaydıyla sınırlamasından anlaşılır. Yedincisi: Arafat'ın Harem dışında (hill bölgesinde) olduğu; "Müzdelife" kaydının ima ettiği anlamdır. "Sizi hidayete erdirdiği gibi O'nu anın; oysa siz daha önce şaşkınlar arasındaydınız" [Kur'an: "Sizi hidayete erdirdiği gibi O'nu anın; oysa siz daha önce şaşkınlar arasındaydınız"]. Yani: Allah'ı, size dalâlettен sonra hidayet nasip etmesi ve bilmediğiniz şeyleri öğretmesi karşılığında anın. Bunlar, şükredilmesi ve kalp ile dil ile nimet verenin zikriyle karşılık verilmesi gereken en büyük nimetlerdendir. "Sonra insanların döndüğü yerden siz de dönün" [Kur'an: "Sonra insanların döndüğü yerden siz de dönün"]. Yani: Müzdelife'den, İbrahim aleyhisselâm zamanından bugüne kadar insanların döndüğü yerden dönün. Bu dönüşün maksadı onlar için bilinen şeylerdi: Cemrelere taş atmak, kurbanları kesmek, tavaf, sa'y, teşrik günlerinde Mina'da geceleyip haccın diğer eksik kalan menasiklerini tamamlamak. Bu dönüş yukarıda sayılan maksatlarla yapıldığı ve sayılanlar haccın son menasikleri olduğu için, Allah Teâlâ bunların bitiminde istiğfar etmeyi ve Allah'ı çokça anmayı emretti. İstiğfar, kulun ibadetini yerine getirirken yaptığı eksiklik ve kusurlar içindir. Allah'ı anmak ise, kulu bu büyük ibadete muvaffak kılıp büyük lütfunda bulunduğu için O'na şükretmektir. Kul, bir ibadeti bitirdiğinde de böyle davranmalıdır: Kusurundan dolayı Allah'tan bağışlanma dilemeli ve muvaffak kılmasına şükretmelidir. Kendi ibadetini tamamladığını sanıp Rabbine karşı böbürlenen ve kendine yüksek bir makam ve mertebe biçen kimse gibi olmamalıdır. Böylesi kimse nefrete ve amelinin reddine layıktır; ilkinin ise kabule ve diğer amellerde muvaffak kılınmaya layık olduğu gibi. Sonra Allah Teâlâ, insanların hallerini bildirdi. Hepsi, ihtiyaçlarını Allah'tan ister ve kendilerine zarar verecek şeyleri O'ndan def etmesini diler; ancak maksatları farklıdır. Onlardan kimi, "Rabbimiz! Bize dünyada ver" [Kur'an: "Rabbimiz! Bize dünyada ver"] der; yani dünya isteklerinden, nefsinin arzu ettiği şeyleri ister. Ahirette ise bir payı yoktur; çünkü ahiretten yüz çevirmiş ve himmetini yalnızca dünyaya hasretmiştir. Onlardan kimi de iki dünyanın maslahatı için Allah'a dua eder ve dininin ve dünyasının önemli işlerinde O'na muhtaç olduğunu bilir. Bu iki grubun her biri, kazancı ve amelinden bir pay alır. Allah Teâlâ da onları amelleri, himmetleri ve niyetleri oranında karşılayacaktır. Bu karşılık, adaletle lütuf arasında olan bir karşılıktır ve en mükemmel ve en tam bir hamdi gerektirir. Bu ayette, Allah'ın her dua edenin duasına icabet ettiğine delil vardır; mü'min de olsa, kâfir de olsa, fasık da olsa. Ancak duasına icabet edilmesi, Allah'ın o kimseyi sevdiğinin ve ona yakın olduğunun delili değildir; bu, yalnızca ahiret istekleri ve din işleri hakkında geçerlidir. Dünyada istenen "hasene" ise, kulun hoşuna giden her şeyi kapsar: Hoş ve geniş helâl rızık, salih eş, göz aydınlığı olan evlat, rahatlık, faydalı ilim, salih amel ve benzeri sevilen ve mübah isteklerdir. Ahiret hasenesi ise kabirdeki, mahşerdeki ve cehennemdeki azaplardan kurtulmak, Allah'ın rızasını kazanmak, sürekli nimete kavuşmak ve merhametli Rabbe yakınlık elde etmektir. Bu dua, en kapsamlı ve en mükemmel dua olmuş, en çok tercih edilmeye en layık olmuştur. Nitekim Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bu duayı çokça okur ve buna teşvik ederdi.