Yani: Onların durumuna uygun olarak onların misali, bir ateş yakan kimsenin misali gibidir. Yani o, büyük bir karanlık içinde ve ateşe şiddetle ihtiyaç duyan biriydi; ateşi başkasından yaktı. Ateş onda hazır bulunmuyordu, onun dışındaydı. Ateş çevresini aydınlatınca, bulunduğu yeri ve oradaki korkuları ile güvenliği gördü, o ateşten faydalandı, gözü aydınlandı ve ona gücünün yettiğini sandı. Tam o halde iken Allah onun nurunu giderdi; ışık gitti, onunla birlikte sevinç de gitti. Büyük karanlıkta ve yakan ateşte kaldı. Ateşteki aydınlık gitti, yakıcılığı kaldı. Böylece çeşitli karanlıklar içinde kaldı: gece karanlığı, bulut karanlığı, yağmur karanlığı ve nurdan sonra gelen karanlık. Bu nitelenen kimsenin hâli nasıl olur? İşte bunun gibi münafıklar da mü'minlerden imanın ateşini aldılar; bu, kendilerinde olan bir vasıf değildi. Bundan faydalandılar, bu sayede canları korundu, malları güvende kaldı ve dünyada bir çeşit emniyet elde ettiler. Tam bu haldeyken ölüm üzerlerine çöktü; onları o nurdan faydalanmaktan yoksun bıraktı ve başlarına her türlü keder, gam ve azap geldi. Kabir karanlığı, küfür karanlığı, nifak karanlığı ve çeşitli türleriyle günah zulmü onlara çöktü. Bundan sonra ateşin karanlığı geldi [ve ne kötü bir karargâhtır]. Bu yüzden Allah Teâlâ onlar hakkında buyurdu ki: { sağır } yani hayırlı sözü duymaktan; { dilsiz } yani onu dile getirmekten; { kör } yani hakkı görmekten. { Onlar dönmezler } çünkü hakkı bildikten sonra onu terk ettiler, artık ona dönmezler. Cehaletle ve sapkınlıkla hakkı terk edenden farklıdır; o akletmez, ama onlardan daha kolay dönebilir. Sonra Allah Teâlâ buyurdu ki: { Yahut gökten inen bir yağmur gibidir }. Yani: Ya da onların misali, gökten yağan bir yağmur gibidir; yani bol bol inen yağmurun sahibi gibidir. { İçinde karanlıklar vardır }: gece karanlığı, bulut karanlığı ve yağmur karanlıkları. { Gök gürültüsü }: bulutta işitilen ses. { Şimşek }: bulutla birlikte görülen parlak ışık. { Şimşek onlara her parladığında o karanlıklarda yürürler; üzerlerine karardığında dururlar }, yani dururlar. İşte münafıkların hâli de böyledir: Kur'an'ı, emirlerini, yasaklarını, vaadini ve tehdidini işittiklerinde parmaklarını kulaklarına tıkarlar, emrinden, yasağından, vaadinden ve tehdidinden yüz çevirirler. Tehdidi onları korkutur, vaadi onları huzursuz eder; bu yüzden mümkün olduğunca ondan yüz çevirirler ve ondan nefret ederler; tıpkı gök gürültüsünü işiten ve ölüm korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkayan yağmur sahibinin nefret etmesi gibi. Bu kişi için kurtuluş mümkündür. Ama münafıkların kurtuluşu nasıl olabilir? Oysa Allah, kudreti ve ilmiyle onları kuşatmıştır; ondan kaçamazlar ve onu âciz bırakamazlar. Bilakis, onların amellerini kayda geçirir ve onları en tam karşılığıyla cezalandırır. Onlar sağırlık, dilsizlik ve manevi körlük ile sınandıkları ve iman yolları üzerlerine kapatıldığı için, Allah Teâlâ buyurdu ki: { Allah dileseydi, onların işitmelerini ve görmelerini giderirdi }, yani duyusal olarak. Bunda onlar için bir uyarı ve dünyevi cezayla bir korkutma vardır, ki sakınsınlar ve şerlerinin ve nifaklarının bir kısmından vazgeçsinler. { Şüphesiz Allah her şeye kadirdir }; hiçbir şey onu âciz bırakamaz. Onun kudretindendir ki, bir şeyi dilediğinde engelleyici ve karşı koyucu olmaksızın onu yapar. Bu ayette ve benzerlerinde, fiillerinin Allah'ın kudretine dahil olmadığını söyleyen Kaderiyye'ye bir reddiye vardır; çünkü onların fiilleri, { Allah her şeye kadirdir } buyruğuna dahil olan şeylerdendir.