Bu hitap bütün insanlaradır, mü'mini de kâfiri de kapsar. Allah, onlara yeryüzündeki her şeyden, yani tahıllardan, meyvelerden, yemişlerden ve hayvanlardan yemelerini emrederek bir lütufta bulunmuştur. Bu yiyecekler {helâl} olmalıdır, yani size onları almak helâl kılınmıştır; gasp yoluyla, hırsızlıkla, haram bir alışverişle veya haram bir yolla elde edilmiş ya da harama yardım edecek şekilde olmamalıdır. {Temiz} olmalıdır, yani ölü hayvan, kan ve domuz eti gibi pis olmamalıdır; bütün kötü şeyler de bu kapsamdadır. Bu ayette, eşyanın aslının yemek ve yararlanmak bakımından mübah olduğuna dair delil vardır. Haram ise iki türlüdür: Ya zatının kendisi haramdır ki bu, temizin zıddı olan pisliktir; ya da sonradan haram kılınmış olandır ki bu da Allah'ın veya kulların bir hakkının ona taalluk etmesi sebebiyle haram olandır ve helalin zıddıdır. Ayrıca bedeni ayakta tutacak miktarda yemenin farz olduğuna, zahirdeki emir gereğince bunu terk edenin günahkâr olacağına dair delil de vardır. Allah, kendilerine emrettiği şeylere uymalarını emredince — ki bu onların gerçek iyiliğinin ta kendisidir — onları şeytanın {adımlarına} uymaktan nehyetti. Yani şeytanın emrettiği yollara, bunlar da küfür, fısk ve zulüm gibi bütün günahlardır. Buna, Sâibe ve Hâm gibi şeylerin haram kılınması ve benzerleri de girer. Buna haram yiyeceklerin yenmesi de dahildir. {Şüphesiz o, sizin apaçık bir düşmanınızdır}, yani düşmanlığı açıktır; dolayısıyla sizi emretmekle yalnızca aldatmak ve cehennemliklerden olmanızı istemektedir. Rabbimiz, bizi onun adımlarına uymaktan nehyetmekle yetinmedi; en doğru sözlü olan O, düşmanlığını da bize bildirdi ki ondan sakınmaya çağrılmış olalım. Bununla da yetinmeyip, emrettiği şeylerin ayrıntısını bildirdi ve onların en çirkin ve en büyük fesat olan şeyler olduğunu şöyle buyurdu: {Şüphesiz o, size yalnızca kötülüğü ve fuhşu emreder}. Kötülük, sahibini üzen şerdir; bu da bütün günahları kapsar. Bu durumda {fuhş} sözü, genelin içinden özelin ayrı zikredilmesi kabilindendir; çünkü fuhş, çirkinliği en üst düzeye ulaşmış günahlardır: zina, içki, cinayet, iftira, cimrilik ve akıl sahiplerinin çirkin bulduğu benzeri şeyler gibi. {Bilmediğiniz şeyleri Allah'a karşı söylemeniz} de bunun kapsamındadır. Bu da Allah'ın şeriatı ve takdirinde ilim olmadan Allah hakkında konuşmaktır. Allah'ı, kendisini nitelediğinden başka bir şekilde niteleyen, ya da Resûlü'nün onu öyle nitelediği gibi olmayan şekilde nitelendiren; Allah'ın kendisi için sabit kıldığını inkâr eden veya kendisinden nefyettiğini ona isnat eden kimse, ilim olmadan Allah'a karşı konuşmuş olur. Allah'a ortak ve putlar olduğunu, bunların kulunu Allah'a yaklaştırdığını iddia eden de ilim olmadan Allah'a karşı söz söylemiş olur. Basiret olmaksızın "Allah şunu helal kıldı, bunu haram kıldı, şunu emretti, bundan nehyetti" diyen de ilim olmadan Allah'a karşı konuşmuştur. Delil olmaksızın "Allah şu türdeki yaratıkları falan illet için yarattı" diyen de ilim olmadan Allah'a karşı söz söylemiştir. Allah'a karşı ilim olmadan söylenen sözlerin en büyüğü, bir te'vilcinin kendi sözünü veya Resûlü'nün sözünü sapkın bir takım gruplarının uydurduğu anlamlara yorumlayıp sonra "Allah bunu kastetmiştir" demesidir. Bu nedenle ilim olmadan Allah'a karşı söz söylemek, en büyük ve en kapsamlı haramlardan biri ve şeytanın çağrıda bulunduğu en büyük yollardan biridir. İşte şeytanın ve ordularının çağrıda bulunduğu yollar bunlardır; insanları azdırmak için güçlerinin yettiği her türlü hile ve aldatmayı harcarlar. Allah Teâlâ ise adaleti, iyiliği, akrabaya yardımı emreder; fahşâdan, kötülükten ve azgınlıktan nehyeder. Bu durumda kul, kendisinin iki çağrıcıdan hangisiyle olduğuna, hangi gruptan olduğuna bir baksın: Seni hayra ve dünya ile ahiret saadetine ulaştırmak isteyen, itaatinde bütün kurtuluşun, hizmetinde bütün kazancın, muamelesinde bütün kârın bulunduğu; zahir ve batın nimetleriyle nimetlendiren; yalnızca hayrı emreden ve yalnızca şerden nehyeden Allah'ın çağrısına mı uyacaksın, yoksa insanın düşmanı olan, seni şerle isteyen ve dünyada ve ahirette seni helak etmek için gücünün tamamını harcayan; itaatinde bütün şerrin, velayetinde bütün hüsranın bulunduğu, yalnızca şer emredip yalnızca hayırdan nehyeden şeytanın çağrısına mı uyacaksın? Sonra Allah Teâlâ, müşriklerin durumunu haber verir: Allah'ın Resûlü'ne indirdiği şeylere, yani daha önce anlatılan şeylere uymaları söylendiğinde yüz çevirdiler ve dediler ki: {Hayır, biz babalarımızı üzerinde bulduğumuz yolu izleriz}. Böylece babalarını taklit etmekle yetindiler, peygamberlere iman etmekten de uzak durdular. Üstelik babaları, insanların en cahili ve sapkınlıkta en şiddetli olanlarıydı. Bu, hakkı reddetmek için kurulmuş zayıf bir şüphedir. Bu da onların hakikatten yüz çevirdiklerine, ondan hoşlanmadıklarına ve insaflı olmadıklarına delildir. Eğer doğru yola iletilmiş olsalardı ve niyetleri iyi olsaydı, hak onların gayesi olurdu. Hakkı kendisine gaye edinen, onu başkasıyla karşılaştırıp tartan kimseye hak kesinlikle açığa çıkar; eğer insaflı ise ona uyar.