Bu âyet-i kerime, iman edilmesi gereken her şeyi kapsamaktadır. Bilmelisin ki iman; bu esaslara kalbin tam olarak tasdik etmesi ve dil ile ikrar etmesi, kalp ve uzuv amellerini içermesidir. Bu anlamda iman, İslam'ı da kapsar; salih amellerin tamamı da imandan sayılır ve imanın eserlerindendir. Dolayısıyla iman mutlak olarak zikredildiğinde, yukarıda sayılanların hepsi bunun içine girer. Aynı şekilde İslam mutlak olarak zikredildiğinde iman da içine girer. Fakat ikisi birlikte zikredildiğinde iman, kalpteki ikrar ve tasdiki; İslam ise zahirî amelleri ifade eder. Keza iman ile salih ameller birlikte zikredildiğinde de durum böyledir. Allah Teâlâ'nın {قولوا} (Söyleyin) buyruğu, kalpleri ile uyum içinde olan dilleriyle söylemeniz anlamına gelir. Bu, sevap ve karşılığın üzerine bina edildiği tam sözdür. Nitekim kalbin itikadı olmaksızın dille söylemek nifak ve küfürdür. Amelden yoksun söz ise kalp ameli olmadan etkisiz ve az faydalıdır; yine de iyi bir söz ise ve yanında imanın aslı bulunuyorsa kişi bundan sevap alır. Ancak salt söz ile kalp amelinin eşlik ettiği söz arasında fark vardır. {قولوا} buyruğunda, akidenin ilan edilmesine, açıkça dile getirilmesine ve bunun davet edilmesine dair bir işaret vardır; çünkü akide dinin aslı ve temelidir. {آمنا} ve benzeri ifadelerde, fiilin bütün ümmete nisbet edilerek söylenmesi ise ümmetin Allah'ın ipine topluca sarılmasının, birlik ve beraberliğe teşvik edilmesinin gerekli olduğuna işarettir; öyle ki davetleri tek, amelleri birleşik olsun. Bunun içinde ayrılıktan nehiy de vardır ve mü'minlerin tek bir vücut gibi olduğu anlatılır. {قولوا آمنا بالله} ifadesi, insanın kendisine imanı kayıtlı bir şekilde nisbet etmesinin caiz olduğunu, hatta vacip olduğunu gösterir. Buna karşılık "ben mü'minim" gibi bir söz, nefsi temize çıkarma ve kendisi hakkında iman şahitliği yapma içerdiğinden ancak istisna ile, yani "inşallah" kaydıyla söylenir. {آمنا بالله} demek, Allah'ın var olduğuna, bir ve tek olduğuna, her kemal sıfatıyla vasıflandığına, her noksan ve kusurdan münezzeh olduğuna, bütün ibadetlerin yalnız O'na tahsis edilmesinin ve ibadetlerin hiçbirinde hiçbir yönden O'na ortak koşulmamasının gerekli olduğuna iman etmek demektir. {وما أنزل إلينا} ifadesi Kur'an'ı ve sünneti kapsar; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Allah sana Kitab'ı ve hikmeti indirdi." [Kur'an: "Allah sana Kitap ve hikmet indirdi." (Nisâ, 113)] Bunun içinde Allah'ın kitabı ve Resûlü'nün sünnetinin kapsadığı, Yaratıcı'nın sıfatlarına, peygamberlerinin sıfatlarına, ahiret gününe, geçmiş ve gelecek gaybî hususlara, emredici şer'î hükümlere, karşılık ve cezaya dair hükümlere iman da girer. {وما أنزل إلى إبراهيم} ifadesi ayetin sonuna kadar, bütün peygamberlere indirilen bütün kitaplara ve genel olarak peygamberlere iman etmeyi içerir. Ayette açıkça zikredilen peygamberler ise şerefleri ve büyük şeriatlar getirmiş olmaları sebebiyle özel olarak anılmıştır. Peygamberlere ve kitaplara iman, önce umumi ve kapsayıcı biçimde, sonra da tafsilatlı olarak bilinenlere ayrıca iman edilmesi vaciptir. {لا نفرق بين أحد منهم} ifadesi, yani "onların hiçbiri arasında ayrım yapmayız; hepsine iman ederiz" demektir. Bu, müslümanlara özgü bir vasıftır ki onları, kendisinin bir dine mensup olduğunu iddia eden diğer herkesten ayırır. Yahudiler, Hristiyanlar, Sabiîler ve diğerleri, kendilerinin de iman ettiklerini iddia ettikleri peygamber ve kitaplara inanmakta olsalar bile, başkalarını inkâr ederler. Böylece peygamberler ve kitaplar arasında ayrım yaparak bir kısmına iman, bir kısmını inkâr ederler. Onların tasdiki, yalanlamaları ile bozulur. Çünkü iman ettiklerini iddia ettikleri peygamber, diğer bütün peygamberleri, özellikle de Muhammed ﷺ'i tasdik etmiştir. Dolayısıyla Muhammed'i yalanlarlarsa, kendi peygamberlerini de onun haber verdiği hususlarda yalanlamış olurlar ve bu da peygamberlerine karşı küfür olur. {وما أوتي النبيون من ربهم} ifadesi, dinin bağışının gerçek bağış olduğunu ve dünya ve ahiret saadetine bağlı olduğunu gösterir. Allah bizi peygamberlere verilen mülk, mal ve benzeri şeylere iman etmekle emretmemiş; onlara verilen kitaplara ve şeriatlara iman etmekle emretmiştir. Bunda ayrıca peygamberlerin Allah'tan tebliğ edenler olduğu, dinini tebliğ etmede Allah ile kulları arasında vasıta bulundukları ve emirden hiçbir payları olmadığı anlatılır. {من ربهم} ifadesi, kullarına kitaplar indirmesi ve peygamberler göndermesinin Allah'ın rububiyetinin kemalinden olduğuna işaret eder. Rububiyeti, onları başıboş ve sahipsiz bırakmayı gerektirmez. Peygamberlere verilenler Rableri tarafından olduğuna göre, peygamberlerle nebilik iddia edenler arasında fark vardır. Bu farkı, onların neye davet ettiklerini bilmek bile ortaya koyar: Peygamberler yalnızca hayra davet eder, yalnızca her türlü şerden sakındırırlar. Her biri diğerini tasdik eder ve ona hakkı şahitlik ederler; Rableri katından olduğu için aralarında ihtilaf ve çelişki yoktur. [Kur'an: "Eğer bu, Allah'tan başkasının katından olsaydı, onda elbette çok ihtilaf bulurlardı." (Nisâ, 82)] Oysa nebilik iddia edenler ise haberlerinde, emirlerinde ve yasaklarında mutlaka çelişirler; bu, hepsinin hallerini inceleyen ve davet ettiklerini bilen kimseye açıktır. Allah Teâlâ, iman edilecek her şeyi umumi ve hususi olarak beyan edince, sözün ameli ikame etmeyeceğini bildirerek buyurdu ki: {ونحن له مسلمون} Yani: "Biz, O'nun azametine boyun eğenler, ibadetine batınımızla ve zahirimizle bağlananlar, ibadeti yalnız O'na has kılanlarız." Bunun delili, mef'ulün ({له}) fiilin önüne alınmasıdır; {مسلمون} ise fiildir. Bu ayet-i kerime, kısalığına rağmen tevhidin üç çeşidini: rububiyet tevhidini, uluhiyet tevhidini ve esma ve sıfat tevhidini kapsamaktadır. Ayrıca bütün peygamberlere ve bütün kitaplara imanı, genelden sonra özel zikrederek fazileti göstermeyi, kalp, dil ve uzuvlarla tasdiki ve bunda Allah'a ihlası, sadık peygamberlerle yalancı nebilik iddiasında bulunanlar arasındaki farkı, Yaratıcı'nın kullarına nasıl söyleyeceklerini öğretmesini ve dünya ve ahiret saadetine bağlı dini nimetlerle onlara olan rahmet ve ihsanını da içermektedir. Her şeyi açıklayan, doğru yolu gösteren ve iman eden bir topluluk için rahmet olan kitabını yücelten Allah'ı tenzih ederim.