Allah Teâlâ, rablerinin rızasına uyan, O'na yönelen bu seçkin peygamberleri zikredince, onlardan sonra gelenleri anmıştır. Bunlar, kendilerine emredileni değiştirmişler, onlardan sonra bir takım kötü halefler gelmiş, geriye ve gerilemeye dönmüşlerdir. Korunmaları ve kılmaları emredilen namazı zayi etmişler, namaza önem vermeyip onu ihmal etmişlerdir. Dinin direği, imanın ve Rabbü'l-âlemîn'e ihlâsın ölçüsü olan, amellerin en güçlüsü ve huyların en faziletlisi olan namazı zayi ettiklerinde, dinlerinin diğer kısımlarını daha da çok zayi edecek ve onları daha çok terk edeceklerdir. Bunun sebebi ise nefislerinin şehvetlerine ve isteklerine uymalarıdır. Böylece himmetleri bunlara yönelmiş, Allah'ın haklarından önce nefislerinin arzularını öne almışlardır. Bundan dolayı Allah'ın haklarını zayi etmek, nefislerinin şehvetlerine yönelmek ortaya çıkmış; bunlar kendilerine nasıl görünürse hemen elde etmiş, hangi yolla rastlarlarsa oradan almışlardır. {Onlar, azgınlığın cezasını çekeceklerdir} [Kur'an: "Sonra da azgınlık (cezasını) bulacaklardır."] yani kat kat artırılmış, şiddetli bir azaba uğrayacaklardır. Sonra Allah Teâlâ istisna yaparak şöyle buyurmuştur: {Ancak tövbe edenler} yani şirkten, bid'atlerden ve günahlardan vazgeçip pişman olanlar, bir daha bunlara dönmemeye kesin kararlı olanlar, {ve iman edip} Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe inananlar, {salih amel işleyenler} yani Allah'ın peygamberlerinin diliyle meşru kıldığı ameli, yalnızca O'nun rızasını gözeterek yapanlar. {İşte onlar} tövbe, iman ve salih ameli bir arada toplayanlar, {cennete girecekler} ki cennet, devamlı nimetleri, selametli yaşantıyı ve cömert Rabbin komşuluğunu içerir. {Hiçbir şekilde haksızlığa uğratılmayacaklar} yani amellerinden hiçbir şey eksiltilmeden, sevapları tam olarak ve kat kat artırılmış olarak bulacaklardır. Sonra Allah Teâlâ, kendilerine girmeyi vaat ettiği cennetin diğer cennetler gibi olmadığını, bunun "Adn cennetleri" olduğunu, yani kalıcı ikamet cennetleri olduğunu, orada göçmek, değişmek ve yok olmak bulunmadığını bildirmiştir. Bu, cennetin genişliğinden ve içindeki hayırların, sevinç ile neşe ve mutluluğun çokluğundan dolayıdır. {Rahmân'ın, kullarına gayb ile vaat ettiği cennetler} yani Rahmân'ın vaat ettiği cennetler. Allah onu kendi ismi olan "Rahmân"a nispet etmiştir; çünkü orada, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir insanın kalbine gelmediği rahmet ve ihsan vardır. [bşer] Allah Teâlâ onu kendi rahmeti olarak adlandırmış ve şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Yüzleri ak olanlar ise Allah'ın rahmetindedirler; onda ebedî kalacaklardır."] (Âl-i İmrân, 107). Ayrıca cennetin Allah'ın rahmetine nispet edilmesi, sevincinin devamlılığına ve onun, rahmetinin devamı ile baki olduğuna delalet eder; çünkü rahmet onun eseri ve gerektirici sebebidir. Bu âyette "kullar"dan kasıt, O'nun ilahlığına kulluk edenler, O'na ibadet edip şeriatını benimseyenlerdir. Kulluk onların sıfatı olmuş olur; nitekim [Kur'an: "Rahmân'ın kulları"] (Furkân, 63) ve benzeri âyetlerde olduğu gibi. Bu, sadece rububiyetinin kulları olan, yani kendilerini yaratan, rızıklandıran ve tedbir eden, fakat O'na ibadet etmeyen mükellef kullardan farklıdır. Bunlar, rububiyetinin kulları olsalar da, ihtiyarî kulluğa, yani kendisiyle övülen kulluğa girmemişlerdir. Onların kulluğu zorunlu bir kulluktur ve bunda onlar için bir övgü yoktur. {Gayb ile} ifadesi, {Rahmân'ın vaat ettiği} kısmına bağlı olabilir. Bu durumda anlam şöyledir: Allah onlara, görmedikleri ve müşahede etmedikleri gayb bir vaatte bulunmuştur; onlar buna inanmışlar, gaybını tasdik etmişler ve onun için gerekli çabayı göstermişlerdir. Oysa onu görmemişlerdi. Eğer görselerdi, ona daha çok talip olur, daha çok rağbet eder ve daha fazla çaba gösterirlerdi. Bu ihtimalde, bunda gayba iman etmelerinin, yani fayda veren imanın, övülmesi vardır. Ayrıca bu ifade "kulları"na bağlı olabilir. Yani O'na, O'nu görmedikleri, göremedikleri hâlde ibadet eden kullar. Bu onların ibadetidir; O'nu görmemişlerdi. Eğer görselerdi, O'na daha çok ibadet eder, daha çok yönelir, daha fazla sevgi ve daha büyük bir özlem duyarlardı. Bir de şu anlam ihtimali vardır: Rahmân'ın kullarına vaat ettiği bu cennetler, sıfatların kavrayamayacağı, Allah'tan başka hiç kimsenin bilmediği şeylerdendir. Bu da onlara karşı bir arzu uyandırır, nefisleri coşturur ve onu talep etmeye sevk eden kişiyi harekete geçirir. Bu, şu âyete benzer: [Kur'an: "Kimse, yaptıklarına karşılık olarak, onlar için gözleri aydınlatacak neyin gizlendiğini bilmez."] (Secde, 17). Bu anlamların hepsi doğru ve sabittir. Ancak birinci ihtimal daha önceliklidir. Bunun delili, Allah'ın şu sözüdür: {Şüphesiz onun vaadi gelecek olandır.} Yani mutlaka gerçekleşecektir; çünkü Allah vaadine muhalefet etmez ve O, sözcülerin en doğru olanıdır. {Orada boş ve yararsız bir söz işitmezler} yani hiçbir faydası olmayan, günah da içermeyen anlamsız bir söz. Orada ne sövgü, ne ayıplama, ne de Allah'a isyan içeren veya gönülleri bulandıran bir söz duyarlar. {Ancak selâm} yani her kusurdan uzak, selametli sözler duyarlar: Allah'ın zikri, selamlaşma, sevinç ve müjde içeren sözler, kardeşler arasında güzel hadislerin konuşulması, Rahmân'ın hitabını dinlemek, hurilerin, meleklerin ve ebedî gençlerin hoş sesleri, hoşa giden nağmeler ve yumuşak lafızlar. Çünkü yurt, selâm yurdudur; bu yüzden orada her yönüyle tam bir selametten başka bir şey yoktur. {Onlara sabah akşam rızıkları orada vardır.} Yani yiyecek ve içecek olarak rızıkları ve her türlü lezzetler, istedikleri yerde ve istedikleri zaman sürekli olarak onlara sunulacaktır. Bunun tamamlayıcısı, lezzeti ve güzelliği olarak, bu rızıkların belirli vakitlerde verilmesidir: {sabah akşam}. Bu, nimetin değerini büyütmek ve faydasını tamamlamak içindir. İşte yukarıda anlatılan bu cennet, {kullarımızdan takva sahibi olanlara miras bırakacağımız cennettir.} Yani onu takva sahiplerine miras bırakırız, onu kalıcı konakları yaparız; oradan ayrılmazlar, başka bir yer istemezler. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Rabbinizden bir bağışlanmaya ve gökler ile yer kadar geniş olan, Allah'a karşı gelmekten sakınanlar için hazırlanmış cennete koşun."] (Âl-i İmrân, 133).