Yani (Zülkarneyn) güneşin battığı yere ulaşınca, Allah'ın kendisine verdiği imkânlara uyarak, doğduğu yere doğru geri döndü. Güneşin doğduğu yere varınca, {Güneşi, ondan başka bir örtü vermediğimiz bir kavmin üzerine doğarken buldu} [Kur'an: "Güneşi, ondan başka bir örtü vermediğimiz bir kavmin üzerine doğarken buldu."]. Yani güneşin, evlerde kendilerine bir barınak hazırlamamış insanların üzerine doğduğunu gördü; bunun sebebi bu insanların aşırı vahşiliği ve medeniyetten uzaklığı olabilir. Ya da güneşin onların üzerinde hemen hemen hiç batmadığı bir yer olabilir; nitekim bu durum Güney Doğu Afrika'da görülmektedir. Böylece yeryüzü ilminin ulaşamadığı bir yere, bedenen ulaşmasından önce, varmış oldu. Yine de bütün bunlar Allah'ın ona takdir etmesi ve onu bilmesiyledir. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {İşte böyledir. Onun yanındakini de biz tamamen kuşatmış bulunuyorduk} [Kur'an: "İşte böyle. Onun yanındakileri de tamamen kuşatmış bulunuyorduk."]. Yani gittiği her yerde ve yolculuğu boyunca, yanındaki hayrı, büyük imkânları ve bilgiyi biz kuşatmış ve bilmiştik. {Sonra yine bir yol tuttu, nihayet iki set arasına varınca} Müfessirler şöyle demiştir: Doğudan yönelip kuzeye doğru gitti ve iki set arasına ulaştı. Bu iki set, o zamanda bilinen ve Ye'cüc ile Me'cüc ile insanlar arasına çekilmiş iki sıradağdı. Setlerin ötesinde, dillerinin yabancılığı ve zihinlerinin ve kalplerinin kapalılığı yüzünden hemen hemen hiçbir sözü anlamayan bir kavim buldu. Allah, Zülkarneyn'e, bu kavmin dilini anlayıp onlarla konuşabilmesini sağlayan ilmî imkânlar vermişti; onlarla karşılıklı konuştu. Onlar da kendisine Ye'cüc ve Me'cüc'ün zararını şikâyet ettiler. Bunlar Âdemoğullarından iki büyük ümmetti. Dediler ki: {Gerçekten Ye'cüc ve Me'cüc yeryüzünde bozgunculuk yapıyor} öldürerek, mallara el koyarak ve başka yollarla. {Sana bir harç verelim mi, aramıza bir set çekmen şartıyla?} Yani bunun karşılığında bir ücret. Bu sözleri, setin inşasına kendilerinin güç yetiremediğini ve Zülkarneyn'in bunu yapmaya muktedir olduğunu anladıklarını gösteriyordu. Bu yüzden ona, bunu yapması için bir ücret teklif ettiler ve onu bu işe iten sebebi, yani yeryüzündeki bozgunculukları, anlattılar. Zülkarneyn ise dünyaya düşkün ve dünya malına istekli değildi; reayânın hâlini düzeltmeyi bırakan da değildi. Asıl amacı ıslahtı. Bu yüzden, içinde maslahat bulunduğu için isteklerini kabul etti, onlardan bir ücret almadı ve kendisine verilen imkân ve kudret için Rabbine şükretti. Onlara şöyle dedi: {Rabbimin bana verdiği güç, sizin vereceğiniz şeyden daha hayırlıdır.} Yani sizden istediğim, bana verdiğiniz ücret değil, elleriniz ve gücünüzle bana yardım etmenizdir. {Aranıza ve onların arasına bir engel koyayım.} Yani onların size geçmesini önleyecek bir set. {Bana demir parçaları getirin.} Yani demir kütleleri. Onlar da getirdiler. {Nihayet iki dağ yamacı arasını eşitleyince} Yani setin inşa edildiği iki dağ arasını doldurup düzleyince {körükleyin} buyurdu; yani ateşi çok büyük bir şekilde yakın ve demiri ısıtmak için körükler kullanın. Bakır eritilince, demir parçalarının arasına yapıştırmak istediği erimiş bakırı kastederek {bana erimiş bakır getirin, üzerine dökeyim} dedi. Erimiş bakır üzerine dökülünce set çok sağlam oldu ve Ye'cüc ile Me'cüc'ün zararından arkasındaki insanları korudu. {Böylece onlar ona tırmanamadılar, delmeye de güç yetiremediler.} Yani yükseklikleri ve sağlamlığı yüzünden ne tırmanmaya ne de delmeye güçleri yetmedi. Bu güzel işi ve büyük eseri yapınca nimeti sahibine nispet etti ve dedi ki: {Bu, Rabbimin bir rahmetidir.} Yani bana olan fazlı ve ihsanıdır. Salih halifelerin hâli de budur: Allah onlara büyük nimetler verdiğinde şükürleri, tasdikleri ve Allah'ın nimetini kabul edişleri artar. Nitekim Süleyman aleyhisselam, Belkıs'ın tahtı büyük bir uzaklıktan kendisinin yanına getirildiğinde şöyle demiştir: {Bu, Rabbimin lütfundandır, beni şükredip şükretmediğimi denemek için.} [Neml: 40]. Buna karşılık kibirli, büyüklenen ve yeryüzünde yükselen zorbaların hâli farklıdır; büyük nimetler onların azgınlık ve şımarıklıklarını artırır. Nitekim Karun, Allah kendisine öyle hazineler vermişken ki anahtarları güçlü bir topluluğu bile yoracak kadar ağırdı, şöyle demişti: {Bu malı bende bulunan bir ilim sayesinde elde ettim.} [Kasas: 78]. Allah'ın şu sözüne gelince: {Rabbimin vaadi geldiğinde} yani Ye'cüc ve Me'cüc'ün çıkışı vaktinde, {onu yerle bir eder.} Yani sağlam ve metin o setleri dağıtıp yıkar, sonuçta set ve yer bir hâle gelir. {Rabbimin vaadi ise gerçektir.}