Yani: Ey Muhammed, insanlara de ki: Hak olan, Rabbinizden gelendir. Yani hidayet sapıklıktan, rüşd azgınlıktan, mutlu olanların vasıfları ile bedbaht olanların vasıfları artık ayırt edilmiştir. Bu da Allah'ın Peygamberi'nin diliyle beyan ettiği şeylerle olmuştur. Hakikat ortaya çıkıp belirginleşince ve artık hiçbir şüphe kalmayınca, {Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin} demektir. Yani geriye iki yoldan birini seçmekten başka bir şey kalmamıştır; bu seçim kulun tevfikine ve tevfiksizliğine göre olur. Allah insana, iman edebilmesi ve inkâr edebilmesi, hayır ve şer arasında seçim yapabilmesi için irade vermiştir. Kim iman ederse doğruya ulaşmış olur. Kim inkâr ederse aleyhinde delil tamamlanmış olur. Ancak insan imana zorlanmamıştır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Dinde zorlama yoktur. Doğruluk, sapıklıktan açıkça ayrılmıştır."] [Bakara: 256]. {Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin} ifadesinde her iki şeye de izin verildiği anlamı yoktur. Bu ifade, tam bir beyandan sonra küfrü seçenler için bir tehdit ve uyarıdır. Aynı şekilde bu ayette kâfirlerle savaşın terk edildiği anlamı da yoktur. Sonra Allah Teâlâ iki grubun akıbetini zikretmiş ve şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz biz zalimler için, yani küfür, fısk ve isyan edenler için, bir ateş hazırladık} {ki, çadırı onları kuşatmıştır.} Yani duvarı onları çevrelemiştir. Dolayısıyla onlar için bu ateşten bir çıkış yolu, bir geçit ya da bir kurtuluş yoktur. Kızgın ateş onları yakar. {Eğer su isterlerse} yani içecek istediklerinde, başlarına gelen şiddetli susuzluğu gidermek için {erimiş maden gibi bir suyla} yani erimiş kurşun ya da zeytinyağının tortusu gibi bir suyla yardım edilirler; bu suyun sıcaklığı çok şiddetlidir. {Yüzleri kavurur.} Yani bu su yüzleri kavuruyorsa, bağırsaklarını ve karınlarını ne hale getireceği düşünülsün. Nitekim Allah Teâlâ başka bir yerde şöyle buyurmuştur: {Onunla karınlarındakiler ve derileri eritilir. Onlar için demirden kamçılar vardır} [Hac: 20-21]. {Ne kötü bir içecek!} Yani susuzluğu giderip azabın bir kısmını hafifletmesi istenen bu su, onların azabını artırır ve cezalarını şiddetlendirir. {Ne kötü bir yerleşim yeri!} Bu, ateşin durumunun yergisidir: Orası kendisiyle rahatlanılacak bir konaklama yeri değildir. Orada hiçbir rahatlık yoktur; yalnızca büyük ve yorucu bir azap vardır. Bu azap onlardan bir an bile dinmez ve onlar bu azap içinde umutsuzluğa düşmüşlerdir. Her türlü hayırdan ümidlerini kesmişlerdir. Rahman olan Allah da onları, kendileri Allah'ı unuttukları gibi azabın içinde unutmuştur. Sonra ikinci grubu zikredip şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz iman edip salih amellerde bulunanlar} Yani Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kaderin hayrı ile şerrine iman edenler, farz ve müstehap olan salih amelleri yerine getirenler. {Şüphesiz biz, güzel amel işleyenin ecrini zayi etmeyiz.} İhsan ile amel etmek, kulun amelini Allah'ın rızası için yapması, bu konuda Allah'ın şeriatına uymasıdır. Böyle bir amelin Allah tarafından zayi edilmesi söz konusu değildir; ne bütününü ne de bir kısmını. Aksine Allah onu amel edenler için saklar ve amellerine, fazlına ve ihsanına göre onları ecirle mükâfatlandırır. Onların ecrini ise şöyle anlatmıştır: {İşte onlar için altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altından bileziklerle süslenirler, yeşil ince ve kalın ipek giyerler; koltuklara yaslanmış olarak otururlar.} Yani bu vasıflarla anılanlar, yani iman edip salih amel işleyenler için ağaçları çok olup gölgeleri yayılmış, ırmakları çok olup bu güzel ağaçların altından akan yüce cennetler vardır; yüksek konaklar da vardır. Onların süsü altındır, giysisi cennette yeşil ipektir. Sündüs, kalın dibacedir; istebrak ise ince olanıdır. {Orada koltuklarda yaslanırlar.} Araik, süslü ve güzel elbiselerle donatılmış tahtlardır; onlara araik denmesi ancak bu şekilde olmalarıyla mümkündür. Koltuklara yaslanmaları, tam bir rahatlığı, yorgunluk ve meşakkatin kalkmasını, hizmetçilerin istedikleri şeyleri onlara getirmelerini gösterir. Bunların tamamı ise ebedi kalıcılık ve sürekli ikamet ile tamamlanır. İşte bu yüce yurt {ne güzel bir ecirdir} amel edenler için; {ve ne güzel bir konaklama yeridir.} Orada insanın nefsinin arzu ettiği, gözlerin lezzet bulduğu, sevinç ve mutluluk, sürekli neşe, peş peşe gelen lezzetler ve bol nimetler vardır. Cennetliklerin en aşağı olanı bile bu cennetin mülkünde, nimetinde, köşklerinde ve bahçelerinde bin yıl yürür; ona verilen nimetin üstünde bir nimet görmez. Her arzusu ve isteği kendisine verilmiştir, hatta arzuların ötesinde istediği şeyler de ona eklenmiştir. Buna rağmen cennet nimetleri sürekli artmakta, vasıfları ve güzelliği çoğalmaktadır. Bu nedenle cömert olan Allah'tan, bize yaptığı ihsanın en hayırlısını, bizim kusur ve isyanımızın kötülüğü sebebiyle mahrum bırakmamasını dileriz. Bu ayet ve benzeri ayetler, süslenmenin erkek ve kadınlara genel olduğunu göstermektedir. Nitekim sahih hadislerde de böyle gelmiştir. Çünkü ayette {süslenirler} ifadesini mutlak olarak kullanmıştır. İpek ve benzeri şeyler de aynı hükümdedir.