البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الإسراء · الآية ٧٣

﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ ۖ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا﴾

Va in kâdû la yaftinûnaka ’anil lazîe avhainâ ilaika litaftariya ’alainâ ğairahû va izallat tahazûka halîlâ

“Seni, sana vahyettiğimizden ayırıp başka bir şeyi Bize karşı uydurman için uğraşırlar. O zaman seni dost edinirler”

Al-Isra 17:73 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, Resûlü Muhammed ﷺ'e olan lütfunu ve onu her yolla fitnesine çalışan düşmanlarından koruduğunu anlatır. Şöyle buyurur: {Sana vahyettiğimizden başkasını bize karşı uydurman için seni fitneye düşürmeye neredeyse çalışıyorlardı.} Yani: Onlar sana karşı, ulaşamayacakları bir plan kurdular ve Allah'a karşı, sana indirdiğimizden başka bir şeyi uydurmanı sağlamak için hile yaptılar; böylece senin onların arzularına uygun bir şey getirmeni, Allah'ın sana indirdiğini bırakmanı istediler. {Eğer onların istediğini yapsaydın, seni elbette dost edinirlerdi.} Yani: Onlar için, sevgililerinden daha değerli, seçkin bir dost olurdun. Bunun sebebi, Allah'ın sana yakın ve uzak herkesin, dost ve düşmanın sevdiği yüksek ahlak ve güzel adaplarla donatmış olmasıdır. Ancak bil ki onlar seninle düşmanlık edip seni karşı almalarının sebebi, senin zatın değil, getirdiğin hak olmasıdır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: [Kur'an: "Onların söylediklerinin seni hüzünlendirdiğini biliyoruz. Ama onlar seni yalanlamıyorlar; zalimler aslında Allah'ın ayetlerini inkâr ediyorlar."] [En'âm: 33]. {Yine de} bununla birlikte, {seni hakta sabit kılmasaydık,} onların çağrısına icabet etmemen konusunda sana lütfetmeseydik, {onlara az da olsa meyledecektin} onları çok uğraşman ve onların hidayetine olan sevgin sebebiyle. {Eğer onlara meyletseydin,} onların istediklerine uysaydın, {sana hem hayatın hem ölümün katını tattırırdık.} Yani: Dünyada ve ahirette katlanarak artan bir azapla seni cezalandırırdık. Bu, Allah'ın sana olan nimetinin ve senin mârifetinin tam olmasındandır. {Sonra bize karşı sana yardımcı bulamazsın.} Yani sana inecek azaptan seni kurtaracak bir yardımcı bulamazsın. Fakat Allah Teâlâ, seni şer sebeplerinden ve insanlardan korudu, seni sabit kıldı ve dosdoğru yola ilettiyi; onlara hiçbir yönden meyletmedin. Bu sebeple sana en tam nimeti ve en büyük ihsanı vermiştir. {Seni yurdundan çıkarmak için, neredeyse seni o yerden sürecek kadar yaklaşmışlardı.} Yani onların, aralarında bulunmana olan kinleri sebebiyle, seni yerden çıkarmaya ve yurdundan sürmeye yaklaşmışlardı. Eğer bunu yapsalardı, senden sonra orada çok az kalırlardı; hemen ardından onların başına azap inerdi. Çünkü bu, bütün ümmetlerde değişmeyen ve dönüşmeyen Allah'ın sünnetidir: Her ümmet, peygamberini yalanlayıp onu yurdundan çıkardığında, Allah onu hemen cezalandırmıştır. Kâfirler ona tuzak kurup onu çıkardıklarında, az bir süre sonra Allah onların başına Bedir'de felaketi indirdi, ileri gelenlerini öldürdü ve birliklerini dağıttı; hamd O'na mahsustur. Bu ayetlerde, kulun Allah'ın kendisini sabit kılmasına ne kadar muhtaç olduğuna delil vardır. Kul, Allah'a yalvarıp yakarmayı ve onu imanda sabit kılması için her yola başvurmayı sürdürmelidir. Çünkü Peygamber ﷺ, yaratılmışların en mükemmeli olduğu halde, Allah ona şöyle buyurmuştur: {Seni sabit kılmasaydık, onlara az da olsa meyledecektin.} Öyleyse başkasının durumu nasıl olur?! Ayetlerde ayrıca Allah'ın peygamberine olan lütfunu ve onu şerden korumasını hatırlatması vardır. Bu da gösterir ki Allah, kullarının şer sebepleri bulunduğunda, kendilerinden korunmalarını ve iman üzere sabit kalmalarını sağlayan nimetine dikkat etmelerini sever. Ayrıca şu da vardır: Kulun mertebesi yükseldikçe ve üzerine nimetler art arda geldikçe, layık olmadığı bir şeyi yaparsa günahı büyür ve cürmü katlanır. Çünkü Allah, peygamberine, (ki Allah onu bundan uzak tutar) "eğer yapsaydın" diyerek şöyle buyurmuştur: {Öyle olsaydı, sana hem hayatın hem ölümün katını tattırırdık, sonra bize karşı yardımcı bulamazsın.} Ayrıca bu ayetlerde şu da vardır: Allah bir ümmeti helâk etmek istediğinde, günahı katlanır, büyür ve yükselir; böylece üzerine Allah'tan söz hak olur ve azabı başlarına iner. Nitekim peygamberlerini yurdundan çıkaran ümmetlere karşı sünneti budur.

Arapça metin

يذكر تعالى منته على رسوله محمد صلى الله عليه وسلم وحفظه له من أعدائه الحريصين على فتنته بكل طريق، فقال: { وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينآ إليك لتفتري علينا } أي: قد كادوا لك أمرا لم يدركوه، وتحيلوا لك، على أن تفتري على الله غير الذي أنزلنا إليك، فتجيء بما يوافق أهواءهم، وتدع ما أنزل الله إليك. { وإذا } لو فعلت ما يهوون { لاتخذوك خليلا } أي: حبيبا صفيا، أعز عليهم من أحبابهم، لما جبلك الله عليه من مكارم الأخلاق، ومحاسن الآداب، المحببة للقريب والبعيد، والصديق والعدو. ولكن لتعلم أنهم لم يعادوك وينابذوك العداوة، إلا للحق الذي جئت به، لا لذاتك، كما قال الله تعالى قد نعلم إنه ليحزنك الذي يقولون فإنهم لا يكذبونك ولكن الظلمين بآيات الله يجحدون [الأنعام: 33]. { و } مع هذا ف { لولا أن ثبتناك } على الحق، وامتننا عليك بعدم الإجابة لداعيهم، { لقد كدت تركن إليهم شيئا قليلا } من كثرة المعالجة، ومحبتك لهدايتهم. { إذا } لو ركنت إليهم بما يهوون { لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات } أي: لأصبناك بعذاب مضاعف، في الدنيا والآخرة، وذلك لكمال نعمة الله عليك، وكمال معرفتك. { ثم لا تجد لك علينا نصيرا } ينقذك مما يحل بك من العذاب، ولكن الله تعالى عصمك من أسباب الشر، ومن البشر فثبتك وهداك الصراط المستقيم، ولم تركن إليهم بوجه من الوجوه، فله عليك أتم نعمة وأبلغ منحة. { وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها } أي: من بغضهم لمقامك بين أظهرهم، قد كادوا أن يخرجوك من الأرض، ويجلوك منها. ولو فعلوا ذلك، لم يلبثوا بعدك فيها إلا قليلا، حتى تحل بهم العقوبة، كما هي سنة الله التي لا تحول ولا تبدل في جميع الأمم، كل أمة كذبت رسولها وأخرجته، عاجلها الله بالعقوبة. ولما مكر به الذين كفروا وأخرجوه، لم يلبثوا إلا قليلا، حتى أوقع الله بهم ب " بدر " وقتل صناديدهم، وفض بيضتهم، فله الحمد. وفي هذه الآيات، دليل على شدة افتقار …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

بالآلهة، لأن المشركين دعوه إلى ذلك، فهم به رسول الله صلى الله عليه وسلم

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٥/١٣) ↗

التحرير والتنوير

وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73) حكاية فن من أفانين ضلالهم وعماهم في الدنيا، فالجملة عطف على جملة ومن كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى [الإسراء: 72] ، وهو انتقال من وصف حالهم وإبطال مقالهم في تكذيب النبيء صلى الله عليه وسلم إلى ذكر حال آخر من حال معارضتهم وإعراضهم، وهي حال طمعهم في أن يستنزلوا النبيء صلى الله عليه وسلم لأن يقول قولا فيه حسن ذكر لآلهتهم ليتنازلوا إلى مصالحته وموافقته إذا وافقهم في بعض ما سألوه. وضمائر الغيبة مراد منها كفار قريش، أي متولوا تدبير أمورهم. وغير الأسلوب من خطابهم في آيات ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر [الإسراء: 66] إلى الإقبال على خطاب النبيء صلى الله عليه وسلم لتغير المقام من مقام استدلال إلى مقام امتنان. والفتن والفتون: معاملة يلحق منها ضر واضطراب النفس في أنواع من المعاملة يعسر دفعها، من تغلب على القوة وعلى الفكر، وتقدم في قوله تعالى: والفتنة أشد من القتل في سورة البقرة [191] . وعدي ليفتنونك بحرف (عن) لتضمينه معنى فعل كان الفتن لأجله، وهو ما فيه معنى (يصرفونك) . والذي أوحي إليه هو القرآن. هذا هو الوجه في تفسير الآية بما تعطيه معاني تراكيبها مع ملاحظة ما تقتضيه أدلة عصمة الرسول صلى الله عليه وسلم من أن تتطرق إليه خواطر إجابة المشركين لما يطمعون.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٥/١٧١) ↗