البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الإسراء · الآية ٦

﴿ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا﴾

Summa radadnâ lakumul karrata ’alaihim va amdad-nâkum-bi amvâlinuv va banîn va ca’alnâkum aksara nafîrâ

“Bunun ardından sizi onlara galip getireceğiz; mallar ve oğullarla size yardım edecek ve sizin sayınızı artıracağız”

Al-Isra 17:6 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Rabb'in (Allah'ın) çoğu zaman Muhammed ﷺ'in peygamberliğini ve Musa (aleyhisselam)'ın peygamberliğini, bunların kitaplarını ve şeriatlerini birlikte zikrettiği görülür. Çünkü bu iki kitap en üstün kitaplardır, bu iki şeriat en mükemmel şeriatlerdir, bu iki peygamberlik en yüce peygamberliklerdir ve bunların ümmetleri en çok mü'min olanlardır. Bundan dolayı burada şöyle buyurmuştur: {Musa'ya kitabı verdik} ki bu kitap Tevrat'tır. {Onu İsrailoğullarına bir hidayet kıldık} ki cehalet karanlıklarında onunla doğruyu bilmeye yönelsinler. {Benden başka vekil edinmeyesiniz diye} yani: Onlara bunu söyledik ve bunun için kitabı indirdik; Allah'a yalnız kulluk etsinler, O'na yönelsinler, dinî ve dünyevî işlerinde yalnız O'nu vekil ve tedbir sahibi edinsinler, hiçbir şeye sahip olmayan ve onlara hiçbir fayda sağlayamayan yaratıklara bağlanmasınlar. {Nuh ile birlikte taşıdığımız kimselerin soyu} yani: Ey lütfettiğimiz ve Nuh ile birlikte gemiye bindirdiğimiz kimselerin soyu! {Şüphesiz o çok şükreden bir kuldu.} Bu ifadede Nuh aleyhisselam'ın Allah'a şükretmekteki tutumu ve bu vasfa sahip olması sebebiyle övüldüğü, soyunun da onu bu konuda örnek alıp takip etmeye ve Allah'ın nimetini hatırlamaya teşvik edildiği belirtilmiştir; çünkü Allah onları ayakta bıraktı, yeryüzünde halife kıldı ve başkalarını suda boğdu. {İsrailoğullarına kitapta bildirdik ve şöyle hükmettik:} yani: Onlara önceden ahitle bildirdik ve kitaplarında haber verdik ki günahları işleyerek, Allah'ın nimetlerine şımararak, yeryüzünde büyüklenip kibirlenerek mutlaka iki defa yeryüzünde bozgunculuk yapacaklardı. Bunlardan biri gerçekleştiğinde Allah onların üzerine düşmanları musallat edecek ve onlardan intikam alacaktı. Bu, onları uyarma ve korkutma niteliğindedir; belki dönüp düşünürler. {İlk bozgunculuğun vaadi gerçekleştiğinde} yani: Bozgunculuk yapacakları iki defadan birincisi. Yani onlar bu bozgunculuğu yaptıklarında, {üzerinize kudretimizle, çetin savaşçı kullarımızı gönderdik} yani: Cesaret, sayı ve donanım sahibi kişileri; Allah da onları size karşı destekledi, sizi öldürdüler, çocuklarınızı esir aldılar, mallarınızı yağmaladılar, evlerinizin arasına girip yağma ettiler ve Mescid-i Haram'a girerek onu kirlettiler. {Ve bu, mutlaka gerçekleşecek bir vaaddi.} Bunun gerçekleşmesi, onlardan bu sebebin ortaya çıkmasından ötürü kaçınılmazdır. Müfessirler bu musallat edilenlerin kim olduğu konusunda ihtilaf etmişlerdir; ancak hepsi bunların kâfir bir kavim olduğu konusunda birleşmişlerdir. Bunlar Irak ehlinden, Cezire halkından veya başka yerlerden olabilir. İsrailoğullarında günahlar çoğalıp şeriatlerinin birçok hükmünü terk edip yeryüzünde azgınlık yapınca Allah onları bunların üzerine musallat etti. {Sonra size onlara karşı yeniden üstünlük verdik.} yani: Sizi musallat olan bu kişilere karşı üstün kıldık ve onları yurtlarınızdan sürdünüz. {Sizi mal ve oğullarla destekledik} yani: Rızkınızı artırdık, sayınızı çoğalttık ve onlara karşı güçlendirdik. {Sizi onlardan daha kalabalık bir topluluk kıldık.} Bu da Allah'a yönelmeniz ve O'na boyun eğmeniz sebebiyledir. {Eğer iyilik ederseniz, kendi nefislerinize iyilik etmiş olursunuz.} Çünkü faydası size döner; düşmanlarınız karşısındaki zaferinizde de dünyada bunu gördünüz. {Eğer kötülük ederseniz, zarar da yine kendinizedir.} yani: Zarar nefislerinize döner; Allah'ın düşmanları musallat etmesinde gösterdiği gibi. {Ahiret vaadi geldiğinde} yani: Yeryüzünde bozgunculuk yaptığınız son defa geldiğinde, düşmanlarınızı yine üzerinize musallat ettik. {Yüzlerinizi kara çıkarmak ve daha önce girdikleri gibi Mescid-i Haram'a girmek için} düşmanlarının size üstünlük sağlayıp esir almaları ve ilk defa girdikleri gibi girmeleri içindir. Buradaki mescidden maksat Beytülmakdis mescididir. {Ve yükseldikleri her şeyi tamamen yok etsinler diye.} yani: Yıkıp mahvetsinler, evlerinizi, mescidlerinizi ve ekinlerinizi harap etsinler. {Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder.} Yani düşmanlarınızı size karşı yeniden yendirir ve size devlet verir diye umulur. Allah onları günahlara karşı şöyle tehdit etmiştir: {Eğer siz yine dönerseniz, biz de yine cezalandırırız.} Yeryüzünde bozgunculuğa dönerlerse, Allah onların üzerine Resulü Muhammed ﷺ'i musallat etti ve onunla onlardan intikam aldı. Bu dünyadaki cezadır; Allah'ın katındaki azap ise daha büyük ve daha çirkindir. Bundan dolayı şöyle buyurmuştur: {Cehennemi kâfirler için bir hapishane kıldık.} Orada yanacaklar, orada kalıcı olacaklar ve asla çıkmayacaklardır. Bu âyetlerde bu ümmete de, Beni İsrail'in başına gelenlerin başlarına gelmemesi için günah işlemekten sakındırma vardır; çünkü Allah'ın sünnetinde bir değişiklik ve dönüşüm yoktur. Kâfirlerin ve zalimlerin Müslümanlara musallat olmasına bakan kişi, bunun onların günahları yüzünden ceza olarak olduğunu anlar; eğer Allah'ın kitabını ve Resulünün sünnetini ayakta tutarlarsa, Allah onlara yeryüzünde güç verir ve düşmanlarına karşı onlara yardım eder.

Arapça metin

كثيرا ما يقرن الباري بين نبوة محمد صلى الله عليه وسلم، ونبوة موسى صلى الله عليه وسلم، وبين كتابيهما وشريعتيهما، لأن كتابيهما أفضل الكتب، وشريعتيهما أكمل الشرائع، ونبوتيهما أعلى النبوات، وأتباعهما أكثر المؤمنين، ولهذا قال هنا: { وآتينآ موسى الكتاب } الذي هو التوراة { وجعلناه هدى لبني إسرائيل } يهتدون به في ظلمات الجهل إلى العلم بالحق. { ألا تتخذوا من دوني وكيلا } أي: وقلنا لهم ذلك، وأنزلنا إليهم الكتاب لذلك، ليعبدوا الله وحده، وينيبوا إليه، ويتخذوه وحده وكيلا ومدبرا لهم، في أمر دينهم ودنياهم، ولا يتعلقوا بغيره من المخلوقين الذين لا يملكون شيئا، ولا ينفعونهم بشيء. { ذرية من حملنا مع نوح } أي: يا ذرية من مننا عليهم، وحملناهم مع نوح، { إنه كان عبدا شكورا } ففيه التنويه بالثناء على نوح عليه السلام، بقيامه بشكر الله، واتصافه بذلك، والحث لذريته أن يقتدوا به في شكره ويتابعوه عليه، وأن يتذكروا نعمة الله عليهم، إذ أبقاهم واستخلفهم في الأرض وأغرق غيرهم. { وقضينآ إلى بني إسرائيل } أي: تقدمنا وعهدنا إليهم، وأخبرناهم في كتابهم، أنهم لا بد أن يقع منهم إفساد في الأرض مرتين بعمل المعاصي، والبطر لنعم الله، والعلو في الأرض والتكبر فيها، وأنه إذا وقع واحدة منهما، سلط الله عليهم الأعداء، وانتقم منهم، وهذا تحذير لهم وإنذار، لعلهم يرجعون فيتذكرون. { فإذا جآء وعد أولاهما } أي: أولى المرتين اللتين يفسدون فيهما. أي: إذا وقع منهم ذلك الفساد { بعثنا عليكم } بعثا قدريا، وسلطنا عليكم تسليطا كونيا جزائيا { عبادا لنآ أولي بأس شديد } أي: ذوي شجاعة وعدد وعدة فنصرهم الله عليكم، فقتلوكم وسبوا أولادكم، ونهبوا أموالكم، وجاسوا خلال دياركم فهتكوا الدور، ودخلوا المسجد الحرام وأفسدوه. { وكان وعدا مفعولا } لا بد من وقوعه، لوجود سببه منهم. واختلف المفسرون في تعيين هؤلاء المسلطين، إلا أنهم اتفقوا على أنهم قوم كفار. …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

… [الحجر: 66] أي: تقدمنا إليه وأخبرناه بذلك وأعلمناه به. وقوله: {فإذا جاء وعد أولاهما} أي: أولى الإفسادتين {بعثنا عليكم عبادا لنا أولي بأس شديد} أي: سلطنا عليكم جندا من خلقنا أولي بأس شديد، أي: قوة وعدة وسلطة (2) شديدة {فجاسوا خلال الديار} أي: تملكوا بلادكم وسلكوا خلال بيوتكم، أي: بينها ووسطها، وانصرفوا ذاهبين وجائين لا يخافون أحدا {وكان وعدا مفعولا} وقد اختلف المفسرون من السلف والخلف في هؤلاء المسلطين عليهم: من هم؟ فعن ابن عباس وقتادة: أنه جالوت الجزري وجنوده، سلط عليهم أولا ثم أديلوا عليه بعد ذلك. وقتل داود جالوت؛ ولهذا قال: {ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا} وعن سعيد بن جبير: أنه ملك الموصل سنجاريب وجنوده. وعنه أيضا، وعن غيره: أنه بختنصر ملك بابل. وقد ذكر ابن أبي حاتم له قصة عجيبة في كيفية ترقيه من حال إلى حال، إلى أن ملك البلاد، وأنه كان فقيرا مقعدا ضعيفا يستعطي الناس ويستطعمهم، ثم آل به الحال إلى ما آل، وأنه سار إلى بلاد بيت المقدس، فقتل بها خلقا كثيرا من بني إسرائيل. وقد روى ابن جرير في هذا المكان حديثا أسنده عن حذيفة مرفوعا مطولا (3) وهو حديث موضوع لا محالة، لا يستريب في ذلك من عنده أدنى معرفة بالحديث! والعجب كل العجب كيف راج عليه مع إمامته وجلالة قدره! وقد صرح شيخنا الحافظ العلامة أبو الحجاج المزي، رحمه الله، بأنه موضوع مكذوب، وكتب ذلك على حاشية الكتاب. وقد وردت في هذا آثار كثيرة إسرائيلية لم أر تطويل الكتاب بذكرها؛ لأن منها ما هو موضوع، من وضع [بعض] (4) زنادقتهم، ومنها ما قد يحتمل أن يكون صحيحا، ونحن في غنية عنها، ولله الحمد. وفيما قص الله تعالى علينا في كتابه غنية عما سواه من بقية الكتب قبله، ولم يحوجنا الله ولا رسوله إليهم. وقد أخبر الله تعالى أنهم لما بغوا وطغوا سلط الله عليهم عدوهم، فاستباح بيضتهم، وسلك خلال بيوتهم وأذلهم …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٤/٤٧٦) ↗

التحرير والتنوير

المملوكون بالرق قيل: عبيد، لا غير. والمقصود بعباد الله هنا الأشوريون أهل بابل وهم جنود بختنصر. والبأس: الشوكة والشدة في الحرب. ووصفه بالشديد لقوته في نوعه كما في آية سورة سليمان [النمل: 33] : قالوا نحن أولوا قوة وأولوا بأس شديد. وجملة فجاسوا عطف على بعثنا فهو من المقضى في الكتاب. والجلوس: التخلل في البلاد وطرقها ذهابا وإيابا لتتبع ما فيها. وأريد به هنا تتبع المقاتلة فهو جوس مضرة وإساءة بقرينة السياق. و (خلال) اسم جاء على وزن الجموع ولا مفرد له، وهو وسط الشيء الذي يتخلل منه. قال تعالى: فترى الودق يخرج من خلاله [الروم: 48] . والتعريف في الديار تعريف العهد، أي دياركم، وذلك أصل جعل (ال) عوضا عن المضاف إليه. وهي ديار بلد أورشليم فقد دخلها جيش بختنصر وقتل الرجال وسبى، وهدم الديار، وأحرق المدينة وهيكل سليمان بالنار. ولفظ (الديار) يشمل هيكل سليمان لأنه بيت عبادتهم، وأسر كل بني إسرائيل وبذلك خلت بلاد اليهود منهم. ويدل لذلك قوله في الآية الآتية: وليدخلوا المسجد كما دخلوه أول مرة. [6- 8] 8] ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6) إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم وإن أسأتم فلها فإذا جاء وعد الآخرة ليسوؤا وجوهكم وليدخلوا المسجد كما دخلوه أول مرة وليتبروا ما علوا تتبيرا (7) عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا (8) ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6) إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم وإن أسأتم فلها. عطف جملة فجاسوا [الإسراء: 5] فهو من تمام جواب (إذا) من قوله: فإذا جاء وعد أولاهما [الإسراء: 5] ، ومن بقية المقضي في الكتاب، وهو ماض لفظا مستقبل

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٥/٣١) ↗